LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới
sự hướng dẫn của TS Bùi Anh Tuấn. Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp
đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn
trong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc.
Tác giả

Võ Xuân Công

1



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Điện năng là một loại hàng hóa chiến lược có vai trò quan trọng
trong nền kinh tế quốc dân. Trong những năm vừa qua thực hiện đường lối
của Đảng: Phát triển năng lượng điện. Tập đoàn Điện lực Việt nam đã từng
bước vươn lên và không ngừng phát triển, góp phần mạnh mẽ trong công
cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đến nay do nền kinh tế thị
trường đã làm cho điện năng có một vị trí đặc biệt quan trọng trong nền
kinh tế quốc dân. Song song với nhu cầu thiết yếu của nhân dân thì điện
năng đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế công nghiệp phát triển mạnh mẽ
trong nhiều năm qua. Nắm bắt được điều đó Tập đoàn Điện lực Việt nam
đã đẩy mạnh, phát triển nguồn năng lượng điện giúp cho việc kinh doanh
phát triển hơn, đáp ứng được nguồn năng lượng cho nền công nghiệp hiện
đại. Để đẩy mạnh việc kinh doanh, thu hút nhiều doanh nghiệp sử dụng hợp
lý nguồn năng lượng điện, đáp ứng được phúc lợi cho xã hội thì giá điện
phải phù hợp với từng thời kỳ. Trong các biện pháp giảm giá thành điện,
giảm chi phí vận hành thì giảm tổn thất điện năng là một biện pháp quan
trọng mang lại hiệu quả kinh tế cao không chỉ với ngành điện mà còn mang

- Tìm hiểu cơ cấu tổ chức, sơ đồ lưới hiện tại của Điện lực Từ Liêm.
- Nghiên cứu tình hình quản lý điện năng ở Điện lực Từ liêm.
- Nghiên cứu tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và phân phối
điện năng.
- Nghiên cứu xây dựng một số giải pháp giảm tổn thất điện năng áp dụng
cho Điện lực Từ Liêm.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đề tài được triển khai trong 10 tháng (06/2013 - 04/2014) Công ty điện
lực Từ liêm.
2


- Phân tích đánh giá tình hình tổn thất điện năng ở khu vực, đề xuất một
số giải pháp giảm tổn thất điện năng ở Công ty điện lực Từ liêm.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nội dung nghiên cứu – triển khai, đề tài sẽ sử dụng các
phương pháp sau:
- Phương pháp tra cứu, hồi cứu tổng hợp tài liệu, số liệu, biên tập, lược
dịch các tài liệu số liệu nhằm kế thừa các kết quả của các công trình nghiên
cứu đã được triển khai, phục vụ việc nghiên cứu tổng quan, đánh giá tình hình
tổn thất điện năng ở Công ty điện lực Từ liêm.
- Điều tra xã hội học phỏng vấn trực tiếp kết hợp khảo sát, đánh giá
nhằm lựa chọn đối tượng đưa vào nghiên cứu - triển khai thực hiện.
- Phương pháp chuyên gia: nghiên cứu, phân tích, đánh giá để thực hiện
việc xây dựng một số giải pháp giảm tổn thất điện năng nâng cao hiệu quả
kinh tế.
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm: Phân tích đánh giá thực trạng.
- Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý và kỹ thuật thông qua khảo
sát, đo kiểm, ý kiến đóng góp của các chuyên gia, người hướng dẫn khoa học.
6. Giả thuyết khoa học

tính ổn định là một lợi thế rất lớn đối với ngành trong bối cảnh khủng
hoảng kinh tế hiện nay, tuy nhiên nó cũng là một nhược điểm làm giảm sức
hấp dẫn khi nền kinh tế phục hồi tăng trưởng và vượt qua khủng hoảng.
Là ngành có tốc độ tăng trưởng khá cao: Tốc độ tăng trưởng của
ngành khá cao, trung bình thường gấp đôi so với tốc độ tăng trưởng GDP.
Theo dự đoán của các chuyên gia, tốc độ tăng trưởng của ngành điện
trong những năm sắp tới có thể sẽ cao hơn gấp đôi so với GDP để đảm
bảo an ninh năng lượng và duy trì đà tăng trưởng kinh tế.
Điện là một loại hàng hóa đặc biệt: Khác với những loại hàng hoá
thông thường, sản phẩm điện được khách hàng tiêu thụ trước sau một thời
gian mới ghi nhận và tính toán lượng điện năng khách hàng đã tiêu dùng.
Quá trình ghi nhận số liệu điện năng tiêu dùng đó được chuyên biệt hoá

5


thành công tác ghi điện. Vì vậy, trong kinh doanh bán điện xuất hiện nhu
cầu cần phải có những biện pháp quản lý chặt chẽ quá trình ghi điện.
Thời điểm lập hoá đơn, thu tiền và tiêu thụ hàng hoá trong kinh
doanh điện cũng mang tính chất đặc thù. Đối với những hàng hoá thông
thường, hầu như chỉ sau khi tập hợp hoá đơn, xuất kho và thu tiền, khách
hàng mới được tiêu dùng hàng hoá. Còn đối với sản phẩm điện, khách
hàng tiêu dùng xong mới lập hoá đơn và thu tiền, trong khi đó phải bỏ ra
chi phí lưu thông trước. Nếu thu nhanh được tiền, tức là quay nhanh vòng
vốn kinh doanh. Chính vì vậy, trong kinh doanh điện xuất hiện nhu cầu
quản lý chặt khâu thu tiền và rút ngắn thời gian khách hàng nợ.
1[6]

Giá cả trong kinh doanh điện năng cũng khác nhau. Với hàng hoá


1.418

thường)
3

Cho kWh từ 101 – 150

1.622

4

Cho kWh từ 151 – 200

2.044

5

Cho kWh từ 201 – 300

2.210

6

Cho kWh từ 301 – 400

2.361

7

Cho kWh từ 401 trở lên

xuất và hiệu quả tối ưu cho ngành điện: tăng doanh thu để tăng lợi nhuận
nhưng phải đảm bảo tiết kiệm điện đến mức tối đa.

I.1.2- Vị trí của ngành điện trong nền kinh tế quốc dân
Năng lượng mà đặc biệt là điện năng đóng vai trò quan trọng trong
sự phát triển kinh tế xã hội. Việc phát triển ngành điện luôn phải đi trước
một bước và đã được Nhà nước ta nhiều năm nay rất quan tâm.
2[5]

Sản phẩm điện là giá trị đầu vào, nó tham gia, có mặt trong tất cả

các hoạt động kinh tế – xã hội của cả nước; giá thành điện ảnh hưởng trực
tiếp đến giá thành các loại sản phẩm của nền kinh tế; lượng điện năng có
liên quan mật thiết đến chất lượng các loại sản phẩm có quy trình sản xuất
sử dụng điện.
Thật vậy, ở lĩnh vực kinh tế, điện năng giúp cho sản xuất công
nghiệp tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả, giảm bớt sức lao động của
con người. Đặc trưng của nền sản xuất công nghiệp hiện đại hoá là tự
động hoá. Muốn tự động hoá, các nhà máy phải chạy bằng điện. Điện
năng giúp cho việc đảm bảo tưới tiêu, thuỷ lợi, phục vụ sản xuất nông

[5]. Tập đoàn điện lực Việt Nam (2013), Vị trí ngành điện trong nền kinh tế quốc dân, Http://evn.com.vn .

8


nghiệp. Trong lĩnh vực kinh doanh du lịch, dịch vụ, điện là thành phần
không thể thiếu để đẩy mạnh hoạt động này phát triển.
Trong lĩnh vực văn hoá xã hội, điện phục vụ cho các công trình
công cộng, phục vụ chiếu sáng sinh hoạt, cung cấp thông tin, nâng cao

doanh điện năng

KW thương
phẩm

KW phân
phối

CÂN ĐỐI GIỮA CUNG VÀ CẦU

Thiết kế
và xây
dựng
công
trình

Cáp
điện

mới

Hợp đồng
cung ứng sử
dụng điện

QUYẾT TOÁN ĐIỆN NĂNG

Bán
điện



Bảo đảm tính an toàn cho sản xuất và tiêu thụ đối với thiết bị

tiêu thụ điện: điện áp cung cấp phải ổn định, tần số dòng điện phải ổn

[2]. TS. Trương Huy Hoàng (2013), Bài giảng “Thị trường điện”, Trường ĐH Điện lực.

10


định. Vì hệ thống điện là một hệ thống khép kín và thống nhất, có tính
đồng bộ cao từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ, nếu chỉ cần một khâu nào
đó trong dây truyền sản xuất bị sự cố thì nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến toàn
bộ hệ thống.
* Bảo đảm công tác quản lý trong quá trình truyền tải và phân phối
điện năng: giảm lượng tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và
phân phối kinh doanh điện năng.
Nếu khâu quản lý tốt sẽ giảm được chi phí đầu vào của quá trình
sản xuất kinh doanh, góp phần hạ giá thành của 1kWh điện, dẫn đến giảm
giá bán điện, tạo điều kiện cho việc hạ chi phí đầu vào cho các ngành sản
xuất và giảm chi phí cho các hộ tiêu dùng điện sinh hoạt, góp phần thúc
đẩy nền sản xuất phát triển và nâng cao đời sống của nhân dân.
I.3. Tổn thất điện năng và những yếu tố ảnh hưởng đến tổn thất
điện năng

I.3.1- Khái niệm tổn thất điện năng
Hiệu số giữa tổng lượng điện năng do các nhà máy điện phát ra với
tổng lượng điện năng các hộ tiêu thụ nhận được trong cùng một khoảng thời
gian được xem là mất mát (tổn thất ) điện năng trong hệ thống truyền tải.
Lượng tổn thất được tính bằng công thức:

(2)

Trong đó:
GH : giá trị điện năng bị tổn thất (đơn vị : đồng, nghìn, triệu,… )
 A: lượng điện năng bị tổn thất (đơn vị : KWh )
Ptb : giá điện bình quân 1 KWh (đơn vị : đồng, nghìn, triệu,… )
Tổn thất điện năng, như đã trình bày, là lượng tổn thất trong tất cả các
khâu từ khâu sản xuất (phát điện) truyền tải phân phối điện (quá trình lưu
thông) đến khâu tiêu thụ.

I.3.2- Phân loại tổn thất điện năng
Tổn thất điện năng nói chung bao gồm:
* Tổn thất điện năng trong quá trình sản xuất (quá trình phát điện).
* Tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và phân phôi điện năng.
* Tổn thất điện năng trong quá trình tiêu thụ.
I.3.2.1- Tổn thất trong quá trình sản xuất (quá trình phát điện)
Trong quá trình sản xuất điện, phải sử dụng các máy phát điện. Do
không sử dụng đồng bộ hệ thống máy phát điện nên không phát huy được hết
công suất của máy móc và hiệu quả kinh tế không cao. Do máy phát không phát
huy được hết công suất nên một lượng điện cũng đã bị tổn thất.
I.3.2.2- Tổn thất trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng
Trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng, người ta chia tổn
thất thành 02 loại: Tổn thất kỹ thuật và tổn thất thương mại.
12


a/ Tổn thất kỹ thuật
Tổn thất kỹ thuật là số lượng điện năng bị mất mát, hao hụt dọc
đường dây trong quá trình truyền tải điện từ nguồn điện đến hộ tiêu thụ,
bao gồm tổn hao trên đường dây, tổn hao trong máy biến áp ( cả tăng và

I.3.2.3- Tổn thất ở khâu tiêu thụ
Mức độ tổn thất ở khả năng này phụ thuộc vào khả năng sử dụng,
điều kiện trang bị các thiết bị phụ tải ở các hộ dùng điện. Nguyên nhân
gây nên tổn thất ở khâu này là việc sử dụng điện không hợp lý của các đối
tượng sử dụng điện.
Ví dụ: Trong các hộ sử dụng điện, nếu sử dụng dây dẫn không đủ
lớn so với phụ tải, cách điện không tốt trên các phần cách điện thì sẽ dẫn
đến mất mát điện năng.
Tất cả mọi tổn thất đều diễn ra phía sau đồng hồ đo đếm điện của
cơ sở kinh doanh điện, nên các thành phần, đối tượng sử dụng điện c ần
biết rõ nguyên nhân để giảm tổn thất cho chính mình bằng cách chọn
phương thức sử dụng hợp lý, tiết kiệm nhưng lại có hiệu quả nhất. Đối
với ngành điện, để giảm tỷ lệ tổn thất, trước tiên phải phân tích được
nguyên nhân gây nên tổn thất điện năng, xác định được nơi nào, khâu
nào điện năng thất thoát nhiều nhất.

I.3.3 - Các nhân tố ảnh hưởng đến tổn thất điện năng
Từ khâu sản xuất đến khâu cuối cùng là khâu tiêu thụ, điện năng bị
tổn thất một lượng không nhỏ. Điện năng bị hao tổn do ảnh hưởng của
rất nhiều nhân tố. Trong phạm vi bài viết này, tôi chỉ xin đề cập đến
nguyên nhân dẫn đến tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và
phân phối điện năng.

14


I.3.3.1- Các nhân tố khách quan
Để đảm bảo tính kinh tế và trong sạch về môi trường, các nhà máy
điện thường được xây dựng tại nơi có nguồn năng lượng: cơ năng của
dòng nước, nhiệt năng của than đá, dầu mỏ,…Do đó, phải truyền tải điện

nhiệt độ, bão từ, rung động do gió, văng bật dây,…). Hệ thống điện của nước
ta phần lớn là nằm ở ngoài trời, do đó tất yếu sẽ chịu ảnh rất lớn của điều kiện
tự nhiên. Sự thay đổi, biến động của môi trường tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn
tới sự tổn thất điện năng của ngành điện.
Nước ta nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa, nên độ ẩm tương đối cao,
nắng lắm mưa nhiều đã gây không ít khó khăn cho việc bảo dưỡng thiết bị
và vận hành lưới điện. Các đường dây tải điện và máy biến áp đều được
15


cấu thành từ kim loại nên độ ẩm cao làm cho kim loại nhanh bị ô xi hoá
và như vậy dẫn đến hiện tượng máy biến áp và dây tải điện sử dụng không
hiệu quả nữa, lượng điện bị hao tổn.
Mạng lưới truyền tải điện phải đi qua nhiều khu vực, điạ hình phức
tạp. Đồi núi, rừng cây,…nên khi sự cố điện xảy ra, làm tổn thất điện do
phóng điện thoáng qua cây cối trong hoặc gần hành lang điện, đốt rừng
làm rẫy trong hành lang điện. Địa hình phức tạp làm cho công tác quản lý
hệ thống điện, kiểm tra sửa chữa, xử lý sự cố gặp không ít khó khăn, nhất
là vào mùa mưa bão, gây ra một lượng tổn hao không nhỏ.
Thiên tai do thiên nhiên gây ra: gió, bão, lụt, sét,…làm đổ cột điện, đứt
dây truyền tải, các trạm biến áp và đường dây tải điện bị ngập lụt trong nước,
làm cho nhiều phụ tải lưới điện phân phối bị sa thải do mạng điện hạ áp bị hư
hỏng, ảnh hưởng đến sản lượng truyền tải điện. Nhiệt độ môi trường cao làm
cho dây tải điện nóng hơn so với bình thường nên sản lượng điện truyền tải
không đạt chất lượng, bị hao hụt do toả điện ra bên ngoài.
Thiên tai do thiên nhiên gây nên tổn thất lớn đối với nền kinh tế nói
chung và ngành điện nói riêng. Đơn cử như trận lụt thế kỷ xảy ra tại các
tỉnh miền trung vào những tháng cuối năm 2008: một số trạm biến áp và
đường dây 110 KV bị ngập trong nước nhiều ngày liền, không thể vận
hành được, nhiều phụ tải trên lưới điện phân phối bị sa thải do mạng lưới

cùng thời gian sẽ bị lão hoá. Thêm vào đó sự phát triển như vũ bão của
khoa học- công nghệ kéo theo sự tiên tiến, hiện đại hoá các thiết bị, máy
móc trong mọi lĩnh vực, kích thích tiêu dùng năng lượng nhiều hơn. Vì
[3]. Nguyễn Xuân Phú (2003), Sử dụng hợp lý tiết kiệm và hiệu quả điện năngtrong sản xuất & sinh hoạt,
Nhà xuất bản KHKT.

17


vậy, nếu không quản lý, bảo dưỡng, giám sát đổi mới công nghệ truyền tải
sẽ dẫn đến tổn thất lớn. Những máy biến áp của thế hệ cũ không đáp ứng
được nhu cầu tải điện trong giai đoạn hiện nay, xuất hiện tình trạng máy
bị quá tải hoặc non tải, dây dẫn không có tiết diện đủ lớn để truyền tải dẫn
đến tình trạng quá tải đường dây, công tơ cũ, lạc hậu, không hiển thị rõ
chỉ số, cấu tạo đơn giản làm cho người sử dụng dễ lấy cắp điện. Trong
ngành điện, sự đổi mới kỹ thuật không đồng bộ cũng sẽ dẫn đến tổn thất
điện năng. Ví dụ như hiện nay, ngành điện đang cải tạo, đổi mới lưới điện
để khắc phục tình trạng quá tải. Ngành điện đã thay các trạm biến áp có
cấp điện áp 35 KV, 15 KV bằng các máy biến áp có cấp điện áp 22 KV
nhưng đường dây và các trạm phân phối không được cải tạo đồng bộ dẫn
đến tình trạng không khai thác được cuộn 22 KV mà các cuộn 35, 15, 10,
6 KV vẫn bị quá tải. Như vậy, lượng tổn thất vẫn bị tăng do chạy máy
không tải và do một số trạm quá tải.
Tất cả những nhân tố trên đều dẫn đến tổn thất điện năng. Muốn
giảm được lượng điện tổn thất này thì phải cải tiến kỹ thuật công nghệ
truyền tải nhưng phải cải tiến đồng bộ.
b/ Tổ chức sản xuất kinh doanh
Để quản lý tốt sản phẩm của mình, giảm lượng điện hao hụt trong quá
trình phân phối và truyền tải điện năng, người lao động đóng vai trò không
nhỏ, các công nhân, kỹ sư,…phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ nhất

thôn và miền núi. Là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong cơ chế mới,
mục tiêu phát triển khách hàng của ngành là:
* Hướng phát triển khách hàng vào các thành phần công nghiệp, xây
dựng và dịch vụ thương mại, nhất là các xí nghiệp liên doanh với nước ngoài,
19


các xí nghiệp có 100% vốn nước ngoài. Đây là những khách hàng sử dụng nhiều
điện, giá bán cao, tạo điều kiện thuận lợi trong việc tăng doanh thu của ngành.
* Đối với những khách hàng khác, hướng việc phát triển khách hàng
vào các khu dân cư tập trung dọc trục đường giao thông, gần với lưới điện, có
thể giảm bớt kinh phí đầu tư mà vẫn bán được điện.
Do khách hàng của ngành điện rất đa dạng và phong phú như vậy nên
việc quản ký khách hàng đối với ngành điện là tương đối khó khăn. Quản lý
khách hàng không tốt dẫn đến việc tổng điều tra và ký lại hợp đồng mua bán
chưa đầy đủ, tên người sử dụng điện khác với tên người ký hợp đồng, địa chỉ
không rõ ràng, gây nên hiện tượng thất thu tiền điện. Quản lý khách hàng theo
từng khu vực, phân loại khách hàng theo từng đặc điểm sẽ giúp cho việc ghi
công tơ và thu ngân được đúng tiến độ, không quá hạn lịch ghi công tơ hàng
tháng, công việc này góp phần giảm tổn thất điện năng một cách đáng kể.
Khách hàng được quản lý sát sao, có hệ thống giúp cho ngành điện nắm
vững được mục đích sử dụng điện của từng hộ để tính giá điện cho phù hợp,
khi có sự cố xảy ra, biết rõ đang xảy ra ở khu vực nào, từ đó có biện pháp xử
lý hợp lý, kịp thời.
Quản lý khách hàng thông qua quản lý công tơ các hộ sử dụng điện; các
công tơ chết cháy không đạt chất lượng phải được thay kịp thời. Các hình
thức vi phạm hợp đồng sử dụng điện phải bị xử phạt nghiêm minh.
Như vậy, công tác quản lý khách hàng tốt sẽ góp phần rất lớn vào việc
giảm tổn thất điện năng của ngành điện.


triển kinh tế xã hội.
Ngược lại, tỷ lệ tổn thất điện năng thấp sẽ mang lại lợi ích hết sức to
lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân nói chung và ngành điện nói riêng. Theo
số liệu tính toán và thống kê năm 2003, nếu giảm tổn thất điện năng xuống
21


0,5% thì sẽ tiết kiệm được trên 100 triệu KWh, tương đương 5 vạn tấn nhiên
liệu tiêu chuẩn không phải đốt và ít nhất tiết kiệm được hàng trăm triệu đồng
cho Nhà nước. Giảm được tổn thất điện năng tức là giảm được tỷ lệ thiết bị
phát điện của nhà máy, đồng thời giảm được nhiên liệu tiêu hao,…Điều đó
ảnh hưởng trực tiếp đến việc cải thiện đời sống nhân dân, góp phần vào việc
giảm chi phí cho toàn bộ quá trình sản xuất, tạo điều kiện hạ giá thành bán
điện cho các hộ dùng điện, kích thích tiêu dùng.
Đối với các hộ sử dụng điện để sản suất, giá điện giảm sẽ góp phần
nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thêm thu nhập thực tế. Các sản phẩm hàng
hoá được kích thích tiêu dùng hơn do giá bán thấp, sức mua tăng lên.
Đối với Nhà nước, tổn thất điện năng giảm, ngành điện tiêu thụ được
nhiều điện, có lợi nhuận nên Nhà nước không phải bù lỗ, Ngân sách Nhà
nước được sử dụng đầu tư vào các công việc có ích khác, tạo sự phát triển
đồng đều cho xã hội.
Người dân, hộ sử dụng điện được dùng điện với giá thấp, chất lượng cao:
điện áp cố định, tần số ổn định do hệ thống điện được đầu tư mới, không còn
hiện tượng câu móc điện làm cho điện sử dụng bị sụt tải,…nên độ bền của các
máy móc, thiết bị cao hơn. Không còn xảy ra các tình trạng tai nạn về điện đáng
tiếc do vi phạm sử dụng điện, sự cố do điện gây ra: phóng điện, chập điện,…
Việc giảm tổn thất điện năng có ý nghĩa rất lớn đối với toàn xã hội từ
Nhà nước đến ngành điện, các hộ tiêu dùng. Chính vì lẽ đó nên tổn thất điện
năng đã, đang và sẽ còn là vấn đề quan trọng, là mục tiêu số một của ngành
điện cần được giải quyết.