Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

Đề tài:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI HỌC TẬP
TRONG MÔN TOÁN TIỂU HỌC

Người viết: Nguyễn Bé Năm
Phó Hiệu trưởng trường TH Phú Mỹ 2, huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1 Xuất phát từ vị trí, vai trò môn Toán cấp Tiểu học:
Cấp tiểu học là cấp học rất quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách của học sinh. Trên cơ sở cung cấp những
tri thức ban đầu về xã hội và tự nhiên, phát triển các năng lực tư duy, trang bị các
phương pháp và kỹ năng ban đầu về hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn,
bồi dưỡng và phát huy các tình cảm, thói quen và đức tính tốt đẹp của người Việt
Nam.
Toán học là một môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới thực, có
một hệ thống kiến thức cơ bản và phương pháp nhận thức rất cần thiết cho đời sống
sinh hoạt và lao động. Do vậy môn toán là một trong những môn học cơ bản quan
trọng nhất của chương trình tiểu học. Vì chỉ có học tốt môn toán mới có thể giúp
học sinh có kỹ năng tính toán để học tiếp lên các lớp trên và vận dụng trực tiếp vào
cuộc sống thiết thực hàng ngày.
Để đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội, cùng với việc đổi mới
phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học
sinh, người thầy cần phải chuẩn bị cho từng học sinh phương pháp học tập thích
ứng với đời sống xã hội, hòa nhập vào phát triển cộng đồng. Tôn trọng lợi ích, nhu
Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

1





Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

Tham gia vào các trò chơi học tập học sinh còn được rèn luyện, phát triển về
cả trí tuệ, thể lực và nhân cách đáp ứng mục tiêu môn học.
3. Xuất phát từ thực trạng việc tổ chức các trò chơi học tập trong môn
Toán tại địa phương
Qua thực tế giảng dạy và quản lý tại đơn vị tôi nhận thấy đội ngũ giáo viên
cũng đã vận dụng nhiều các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học khác nhau,
phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh. Tuy nhiên việc giáo viên tổ
chức trò chơi trong các tiết học còn rất ít, hiệu quả của trò chơi mang lại chưa cao;
có một số ít giáo viên chưa tổ chức trò chơi học học tập trong môn toán cho học
sinh. Điều đó do những nguyên nhân chủ yếu sau:
- Nguyên nhân khách quan: Giáo viên thiếu tài liệu tham khảo, ít được bồi
dưỡng, chưa nắm vững cách thức tổ chức trò chơi nên khi tổ chức trò chơi lồng
ghép trong tiết dạy giáo viên gặp rất nhiều khó khăn như: không làm chủ được hoạt
động, xử lý các tình huống phát sinh còn lúng túng, mất nhiều thời gian…
- Nguyên nhân chủ quan: Giáo viên ngại khó ít chịu tìm tòi học hỏi, sự chuẩn
bị các đồ dùng phục vụ trò chơi chưa chu đáo, một số giáo viên còn xem nhẹ tác
dụng trò chơi, ít đánh giá đúng tác dụng của trò chơi qua mỗi bài học.
Việc ít tổ chức các trò chơi học tập trong môn toán hoặc có tổ chức nhưng
hiệu quả mang lại chưa cao của giáo viên đã làm cho tiết học toán khô khan, học
sinh chưa hứng thú học tập từ đó chất lượng môn Toán tại đơn vị còn hạn chế.
Theo thống kê kết quả xếp loại môn toán cuối năm học 2009-2010 như sau:
TS HS
434

XL Giỏi
SL

làm giảm bớt những khó khăn cho giáo viên và học sinh khi dạy và học môn Toán,
đồng thời để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn Toán tại đơn vị.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Tìm hiểu đặc điểm của trò chơi học tập toán ở tiểu học:
Trò chơi là nhu cầu tự nhiên trong sinh hoạt hàng ngày của học sinh.
Trò chơi trong giờ học toán sẽ góp phần đổi mới phương pháp đáp ứng yêu
cầu đổi mới mục tiêu, chương trình thay sách hiện nay. Trò chơi trong giờ học toán
giúp học sinh tạo ra sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau giữa các đối tượng học sinh, đã góp
phần thiết thực vào việc hình thành khắc sâu kiến thức cơ bản của bài học cũng như
rèn luyện kĩ năng cơ bản của từng tiết học. Nếu giáo viên lựa chọn được trò chơi
phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học, tổ chức đúng cách, đúng cách
và đúng hướng sẽ giúp cho các em thư giãn, bớt căng thẳng, phục hồi sức học tập
và trí óc nhanh hơn.
Sử dụng trò chơi học tập toán là đưa trò chơi vào trong lớp học và tổ chức
vui chơi ngay trong lớp học, giờ học toán hằng ngày. Có nghĩa là chơi trong phạm
vi không gian chật hẹp trong phạm vi thời gian ngắn khoảng từ 3-7 phút với số
lượng tham gia là học sinh của một nhóm, tổ, hoặc cả lớp. Hình thức chơi chủ yếu
là tổ chức theo nhóm nối tiếp nhau thực hiện một công việc chung, mỗi em thực
hiện một thao tác hoặc một phần công việc.
Mỗi trò chơi được gắn với một nội dung bài học cụ thể. Dựa vào hình thức
chơi và luật chơi có thể thay thế các trò chơi một cách linh hoạt như thay số, tên
Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

4


Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

gọi… Từ sự thay thế linh hoạt tạo cho giáo viên có nhiều cơ hội tổ chức trò chơi để
phù hợp với từng đối tượng học sinh trong lớp.

- Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi. Giáo viên hướng
dẫn thể lệ cuộc chơi.
Mục đích của mỗi trò chơi góp phần vào việc thực hiện mục tiêu của bài học
do đó phải được chuẩn bị chu đáo phù hợp với đối tượng học sinh nhằm rèn luyện
tư duy, khả năng phán đoán nhanh nhẹn của học sinh, củng cố nội dung, khắc sâu
kiến thức bài học cho học sinh ...
Hình thức chơi đa dạng giúp học sinh được thay đổi các hoạt động học tập
trên lớp, giúp học sinh phối hợp các hoạt động. Giáo viên hướng dẫn thể lệ cuộc
chơi như chơi theo cá nhân, nhóm, tổ; tùy theo trò chơi mà bố trí số lượng sao cho
tất cả học sinh của nhóm đều được tham gia chơi.
- Bước 2: Hướng dẫn thực hiện trò chơi bước này bao gồm những việc sau:
+ Tổ chức người tham gia trò chơi: Số người tham gia, số đội tham gia,
người quản trò, trọng tài… Giáo viên cần lựa chọn quản trò có năng lực phù hợp
với yêu cầu của trò chơi.
+ Chuẩn bị phương tiện: Các dụng cụ dùng để tổ chức trò chơi. Các dụng
cụ chơi cần đơn giản, dễ làm hoặc dễ tìm kiếm tại chỗ.
+ Cách chơi: Từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gian
chơi, những điều người chơi không được làm,…Luật chơi đơn giản giúp học sinh
dễ nhớ, dễ thực hiện.
+ Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, các giải của cuộc chơi
(nếu có).
- Bước 3: Thực hiện trò chơi.
- Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi. Bước này bao gồm những việc sau:
Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

6


Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học


5”, “6 bớt 3”…,HS thi đua giơ các kết quả tương ứng ( 7, 6, 2, 3,…). Học sinh có
kết quả đúng được khen, học sinh nào sai bị phạt cùng hát một bài.
- Phát triển trò chơi: Tương tự trò chơi này có thể tổ chức các dạng bài cộng
và trừ.
*Lớp 2: Trò chơi “Nhẩm nhanh-Nói đúng”. Bài: Phép cộng có tổng bằng
100 (trang 40)
- Mục đích: Củng cố phép cộng các số có tổng bằng 100.
- Chuẩn bị:

Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

7


Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

Bộ thẻ số :70, 84, 74, 78, 20, 26, 62, 30, 16, 61, 22, 80, 84, 39, 19…Bảng
con và phấn, các bông hoa giấy để thưởng.
- Cách chơi:
Tổ chức chơi tập thể trong vòng 7 phút, giáo viên giơ một thẻ số bất kì trong
bộ thẻ số, học sinh có nhiệm vụ thêm vào một số nào đó (bằng caùch nhẫm hoặc
bằng tính viết. Để sao cho số học sinh viết trên bảng con khi cộng với số của thẻ
giáo viên giơ lên vừa đủ 100. Bạn nào nhanh chóng tìm được số đúng theo quy
định sẻ được nhận 1 bông hoa điểm 10. Trò chơi lại tiếp tục như vậy cho đến hết
thời gian. Kết thúc trò chơi em nào có nhiều bông hoa điểm 10 sẽ đạt giải nhất của
cuộc chơi, các bạn khác xếp thứ tự theo số hoa mình nhận được.
- Phát triển trò chơi: Tương tự trò chơi này có thể tổ chức được ở các dạng bài
trừ các số trong phạm vi 100, Cộng, trừ các số tròn chục, tròn trăm, tròn nghìn.chục
nghìn, trăm nghìn.ở các lớp khác.
* Lớp 3: Trò chơi : “Hỏi đáp”, Bài luyện tập nhân và chia trong phạm vi 7

Chia thành từng nhóm hai bạn cùng chơi. Một bạn hỏi chẳng hạn “ Bảy nhân cho
bốn bằng mấy? Bạn kia trả lời: “ Bằng hai tám” rồi đố lại: “ Hai tám chia bảy bằng
mấy?”
*Lưu ý:
+ Nếu người đố hỏi về phép nhân thì người trả lời phải đố lại bằng phép chia,
ngược lại với phép vừa đố.
+ Bạn nào trả lời nhanh và đúng thì được ghi 1 điểm. Bạn nào nhiều điểm sẽ
được khen thưởng bông hoa.
Nếu trả lời sai thì mất quyền hỏi, Bạn kia có quyền được hỏi tiếp theo quy tắc
nêu trên. Các nhóm thực hiện xong. GV và cả lớp nhận xét. GV khen ngợi học sinh
làm đúng.
- Phát triển trò chơi: Tương tự trò chơi này có thể tổ chức được ở các bài cùng
dạng bảng nhân, chia trong phạm vi 2 đến phạm vi 9.
* Lớp 4: Trò chơi: Hiểu ý đồng đội, Bài Tính chất giao hoán của phép cộng
- Mục đích: GV giúp học sinh biết tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộng,
nhân. vận dụng linh hoạt các tính chất giao hoán, kết hợp của phép cộngvà phép
nhân để tính toán.
- Chuẩn bị:
+ GV chuẩn bị cho 2 đội mỗi đội 1 rổ đựng 10 thẻ bằng giấy bìa cứng. Trong
đó mỗi thẻ đều có ghi giá trị của các cột a+b, b+a; (a+b)+c, a+(b+c); a x b, b x a; (a
x b)x c, a x ( b x c) giống nhau.
+ Chia lớp ra thành hai đội mổi đội chọn ra 4 bạn số học sinh còn lại cổ vũ.
+ GV phát thẻ cho 2 đội.
- Cách chơi:
Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

9


Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

+ Mỗi tổ nhận 1 cây bút và 1 hộp với 15 bông đã ghi sẵn phép tính.
- Cách chơi : Tổ chức chơi tập thể trong vòng 6 phút.
Giáo viên chia lớp ra thành 2 tổ: tổ 1 bên phải của bảng, tổ 2 bên trái bảng.
Mỗi tổ cử ra 5 bạn đứng xếp hàng thành một đội và chơi theo kiểu tiếp sức đồng
đội.
Khi GV hô trò chơi “Ai nhanh - Ai đúng bắt đầu” thì bạn đứng đầu tiên của
mỗi đội nhanh tay lấy một cây viết và một bông hoa chạy lên đính trên bảng và
cùng lúc đó ghi nhanh kết quả của bông hoa (ví dụ: Cầm 1 bông hoa có ghi phép
tính là 8,96 x 10= lập tức đính nhanh lên bảng và ghi nhanh kết quả lên ngay sau
dấu bằng là 89,6 chạy về đưa viết cho bạn kế tiếp rồi di chuyển nhanh ra vị trí sau.
Bạn kế tiếp lấy 1 bông hoa chạy lên đính và ghi kết quả phép tính. Cứ thế cho đến
hết tổ nào hoàn thành trước thời gian và có nhiều kết quả đúng là thắng cuộc. (Nếu
hết thời gian mà hai tổ chưa hoàn thành thì căn cứ vào tổ nào có số bông hoa đúng
tổ đó thắng cuộc). Tổ thua phải vỗ tay hai lược để thưởng cho tổ thắng cuộc
- Phát triển trò chơi: Tương tự trò chơi này có thể tổ chức được ở các dạng bài
nhân một số thập phân với một số thập phân; Chia một số thập phân cho 10, 100,
1000, ...; Chia một số tự nhiên cho một số thập phân.(Trong phần bài tập tính
nhẩm)…
5. Một số lưu ý đối khi tổ chức trò chơi trong giờ học toán:
- Trò chơi dạy học toán ở tiểu học là một hoạt động tự do, nếu gò ép hoặc bắt
buộc thì trò chơi đó sẽ mất tính hấp dẫn không có ý nghĩa. Các trò chơi dạy học
toán phải được giới hạn về thời gian và không gian nên khi tổ chức giáo viên cần
lưu ý:

Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

11




Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

học sinh chơi thử) để khi hai đội vào chơi thật không bị bỡ ngỡ, lúng túng, không
bị động…
- Giáo viên phải cần rèn luyện kĩ năng quản trò, bởi vì trò chơi có hấp dẫn, lôi
cuốn hay không là do người quản trò, làm cho học sinh thực sự xem trò chơi là
một phần nội dung kiến thức của bài học mà các em phải đạt được.
III.HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ PHỔ BIẾN ỨNG DỤNG
1. Phạm vi triển khai thực hiện:
- Năm 2009-2010: Thực hiện thí điểm tại lớp 1A, 3B, 5C trường TH Phú Mỹ 2.
- Năm học 2010 – 2011: Triển khai đồng loạt trong toàn trường.
2. Hiệu quả đạt được:
Qua thời gian áp dụng các trò chơi học tập trong giờ học toán, nhiều giáo viên
trường tôi cũng thừa nhận rằng học sinh học tập tích cực hơn. Từ đó chất lượng
môn toán tại đơn vị được cải thiện đáng kể. Cụ thể:
- Số học sinh nắm vững kiến thức, hiểu bài sâu chiếm khá cao (hơn 90%).
- Các em mạnh dạn hơn khi phát biểu xây dựng bài, khi giao tiếp với bạn bè.
- Một số em từ chỗ ngại học toán nhưng nay các em không còn ngần ngại mà
trở nên hứng học tập.
- Kết quả học tập môn Toán được nâng lên rõ rệt.
* Cụ thể qua 3 bảng thống kê chất lượng môn toán lớp 1A, 3B, 5C năm học
2009-2010 có sử dụng trò chơi để dạy học toán trong suốt năm học kết quả học
sinh đạt được như sau:
Lớp1A
Thời điểm

TS
HS

SL

TL

SL

TL

SL

TL

8

28,57

14

50,00

3

10,71

11

39,28

6



SL

TL

SL

TL

SL

TL

15,62

12

37,50

13

40,62

2

6,25

17

53,12

XL TB

XL Yếu

SL

TL

SL

TL

SL

TL

9

33,33

14

51,85

1

3,12

13


1,22

Từ những kết quả thu được sau quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài
này, tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô và đồng nghiệp để đề tài
này tiếp tục được hoàn thiện hơn và sẽ được phổ biến rộng rãi vào thực tế giảng
dạy trong những năm học tới.

Xác nhận của Hiệu trưởng

Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

Người đăng ký

14


Đề tài: Một số biện pháp tổ chức trò chơi học tập trong môn Toán Tiểu học

Nguyễn Bé Năm

Nguyễn Bé Năm – Trường TH Phú Mỹ 2

15