LỜI MỞ ĐẦU
Như chúng ta đã biết, bán đảo Triều Tiên có một vị trí địa –
chiến lược hết sức quan trọng tại khu vực Đông Bắc Á nói riêng và
Châu Á – Thái Bình Dương nói chung. Ngày nay, những căng thẳng
trên bán đảo này không ngừng leo thang khiến cho Quan hệ quốc tế
trở nên càng phức tạp. Nơi đây tồn tại sự đan xen lợi ích của nhiều
cường quốc từ chiến tranh thế giới thứ hai. Những lợi ích trở nên xung
đột nhất khi chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) xảy ra. Bài tiểu luận
này sẽ trình bày một cách rõ ràng Những tác động của chiến tranh
Triều Tiên đến quan hệ quốc tế trong thời kỳ Chiến Tranh Lạnh.
Bài tiểu luận chia thành hai phần:
Phần 1: Tổng quan về chiến tranh Triều Tiên (1950-1953)
Phần 2: Tác động của chiến tranh Triều Tiên tới các mỗi quan
hệ Xô – Mỹ, Xô – Trung, Trung – Mỹ và Đông Dương trong thời kỳ
chiến tranh Lạnh


NỘI DUNG
I.

Tổng quan về chiến tranh Triều Tiên (1950-1953)
Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) là một cuộc chiến tranh

nóng đầu tiên trong thời kỳ chiến tranh Lạnh và cũng là một cuộc
xung đột nghiêm trọng nhất giữa Đông – Tây1. Cuộc chiến tranh này
không đơn thuần là sự tranh chấp để thống nhất bán đảo giữa hai miền
Nam – Bắc mà nó còn có sự tham gia của nhiều lực lượng phức tạp
khác, không chỉ có sự đối đầu về hệ tự tưởng mà còn đối lập về lợi
ích.
1.


Bên cạnh việc lãnh đạo hai bên đều muốn thống nhất đất nước
theo kiểu riêng, nhằm mở rộng chế độ chính trị của mình sang phía
bên kia thì chính Stalin cũng có nguyện vọng về một nước Triều Tiên
thống nhất sau khi Ngoại trưởng Mỹ D.Acheson tuyên bố quần đảo
Alevatiennes và quần đảo Ryukyus – Nhật Bản thuộc “chu vi an toàn”
của Mỹ ở Đông Bắc Á. Hiển nhiên, theo bài diễn văn đó, bán đảo
Triều Tiên nằm ngoài “chu vi an toàn” này. Điều này đã làm xua đi
nỗi hoài nghi của Stalin rằng Mỹ sẽ đưa quân đến can thiệp vào các
công việc của Tiều Tiên 3. Đồng thời, sau khi Đảng cộng sản Trung
Quốc dành được chính quyền thì căn cứ để Stalin hi vọng về một
Triều Tiên thống nhất theo mô thức của miền Bắc lại càng rõ ràng
hơn. Theo các bằng chứng lưu trữ là chính I.V.Stalin đã trực tiếp đề
3 Kathryn Wesathersby, the Soviet Role in the Early Phase of the Korean War: New documents
evedence”, Winter 1993, tr.433.


xướng khởi động chiến tranh4. Bằng sự thúc đẩy của môi trường quốc
tế và sự quyết đoán của các nhà lãnh đạo phương Bắc mà ngày 25
tháng 6 năm 1950, quân đội Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên
vượt qua giới tuyến Triều Tiên ở vĩ tuyến 38, đánh về phía Seoul, mở
đầu cho cuộc nội chiến tiềm tàng nhiều nguy cơ về sự đụng độ của hai
cường quốc.
2.

Các lực lượng liên quan
Chiến tranh Triều Tiên ban đầu nổ ra dưới hình thức của một

cuộc nội chiến với sự tham gia của hai lực lượng là quân đội của
Nam-Bắc Triều Tiên. Song với tình hình căng thẳng của chính trị thế
giới lúc bấy giờ và vị thế chiến lược của Triều Tiên mà nội chiến đã

Sau nghị quyết thứ ba của Liên hợp quốc về việc thành lập một
đội quân đa quốc gia ở Triều Tiên dưới sự chỉ huy của Mỹ thì việc
hoạt động vũ trang của Mỹ ở Triều Tiên càng có cơ sở pháp lý. Do đó
mà tình hình chiến sự khả quan hơn cho phía Hàn Quốc. Quân đội
Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên bắt đầu rút lui.
Song lòng tham của quân đội Mỹ không chỉ dừng lại ở đó.
Được đà chiến thắng, quân Mỹ ở Triều Tiên chiếm Bình Nhưỡng rồi


tiến về phía biên giới của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên với
Trung Quốc và Liên Xô nhằm sáp nhập miền Bắc vào miền Nam5.
Để ngăn chặn âm mưu này, ngày 25 tháng 10 năm 1950, Cộng
hòa nhân dân Trung Hoa đã chính thức tham chiến theo yêu cầu của
Liên Xô và Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên. Seoul nhanh
chóng bị quân cộng sản tái chiếm. Lực lượng Liên hợp quốc mà nòng
cốt là quân đội Mỹ đến đầu năm 1951 rơi vào tình thế cực kỳ khó
khăn, có nguy cơ thất bại hoàn toàn. Tuy vậy nhưng chính quyền Mỹ
vẫn bác bỏ đề nghị của tổng chỉ huy lực lượng vũ trang Mỹ ở Viễn
Đông D.McArthur là mở rộng chiến dịch và tấn công vào Trung Quốc
để đảm bảo sẽ không có cuộc chiến tranh lớn nào xảy ra do lo ngại
việc Liên Xô cũng sẽ tham gia vào cuộc chiến trên cơ sở Hiệp ước
hữu nghị liên minh tương trợ Xô – Trung. Song tướng D.MacArthur
vẫn tuyên bố đe dọa sẽ dùng vũ khí nguyên tử nếu quân đội Trung
Quốc không chấm dứt tiến công ở Triều Tiên.
Tình hình trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Ban lãnh đạo
Soviet đã có những bước đi kiên quyết nhằm thuyết phục Trung Quốc
dừng tiến công. Khi đó, lực lượng Liên hợp quốc đã phản công, chiến
tuyến lại được ổn định ở vĩ tuyến 38. Song song với đó chính quyền
của H.Truman tỏ ý muốn dùng biện pháp đàm phán trên cơ sở ngừng
bắn và tìm giải pháp tối ưu hơn cho khu vực. Ngày 10/7/1951, với sự

về điều này và cho rằng trong vài năm tới Liên Xô sẽ tấn công để thực
hiện kế hoạch thống trị toàn cầu. Tới khi nội chiến ở Triều Tiên nổ ra,
tổng thống Truman đã gia tăng ngân sách Quốc phòng như theo kế
hoạch NSC-68 đề ra trước đó. Chính phủ Mỹ cho rằng hành động
quân sự của Bắc Triều Tiên là do Liên Xô thao túng, vì thế mà nhanh
chóng can thiệp, coi đó là bước ngăn chặn sự bành trướng của Liên


Xô. Chính phủ Mỹ chắc chắn đã khuếch trương “yếu tố Liên Xô” dẫn
đến sự bùng nổ chiến tranh Triều Tiên 6. Mặt khác, chiến tranh Triều
Tiên lại chính là một lý do chính đáng cho sự có mặt của Mỹ ở Đông
Bắc Á để thực hiện nhiệm vụ chống cộng như tổng thống Truman
tuyên bố: “Sự phòng thủ của Hoa Kỳ phải vươn tới Triều Tiên, Đài
Loan và Đông Dương”7. Tuy nhiên, trong suốt ba năm, hai nước
không khi nào trực tiếp bước vào trận chiến mà có thái độ tích cực tìm
kiếm con đường hòa bình để giải quyết vấn đề. Đó là một trong những
yếu tố quan trọng dẫn đến đình chiến ở Triều Tiên. Đặc điểm của hai
siêu cường xử lý xung đột Đông – Tây trong chiến tranh Lạnh một lần
nữa được thể hiện rõ trong chiến tranh Triều Tiên.
Nói tóm lại, chiến tranh Triều Tiên là đỉnh cao của sự đối đầu
Đông – Tây ở Đông Á.
2.

Tác động đến quan hệ Xô – Trung
Chiến tranh Triều Tiên là một phép thử đối với quan hệ Trung –

Xô, làm cho quan hệ Xô – Trung vốn tiềm tàng những bất ổn, chuyển
hẳn sang trạng thái căng thẳng, mâu thuẫn, xấu đi nhanh chóng vào
cuối thập kỷ 50.
Từ lúc nội chiến tại Triều Tiên có nguy cơ nổ ra, thực sự Trung

Trung Quốc cũng bị nhỏ đi.
Nhìn chung, những mầm mống cho sự rạn nứt quan hệ Xô –
Trung đã được nảy mầm từ những ngày đầu chiến tranh Triều Tiên.
Song sự hợp tác Xô – Trung – Triều đã khiến phe tư bản chủ nghĩa


không thể thắng lợi trong chiến tranh Triều Tiên. Điều đó là một sự cổ
vũ lớn cho phong trào cách mạng châu Á.
3. Tác động đến quan hệ Trung – Mỹ
Trong mối quan hệ Trung – Mỹ, chiến tranh Triều Tiên đã mở ra thời
kỳ xung đột, đối đầu giữa hai nước về rất nhiều vấn đề, mà tiêu biểu là
vấn đề Đài Loan. Sau khi chiến tranh Triều Tiên kết thúc, trong nhận
thức của người Mỹ, Trung Quốc đã trở thành một đối thủ nguy hiểm
đối với Mỹ - thậm chí nguy hiểm hơn cả Liên Xô - ở Châu Á8.
Từ năm 1949 thành lập Trung Quốc mới cho đến cuối thập kỷ 1950,
đặc điểm cơ bản của ngoại giao Trung Quốc là “liên Xô, chống Mỹ”.
Nên quan hệ của Trung Quốc với phe đế quốc chủ nghĩa phương Tây
do Mỹ cầm đầu là rất căng thẳng. Từ bao lâu này, Mỹ giúp đỡ chính
quyền Tưởng Giới Thạch là Quốc dân Đảng nội chiến với Đảng Cộng
sản Trung Quốc. Chính quyền Mỹ luôn phủ nhận điều kiện pháp lý
của Trung Quốc mới, ngăn cản Trung Quốc mới thay thế quyền đại
diện của Quốc dân Đảng tại Liên hợp quốc và các tổ chức Quốc tế
khác. Vì vậy, suy tính từ lợi ích quốc gia thì Mỹ là mỗi nguy hại rất
lớn của Trung Quốc mới.
Ngay sau khi chiến tranh Triều Tiên chính thức bùng nổ thì Mỹ đưa
quân đến can dự và hạ lệnh cho hạm đội 7 tiến vào Đài Loan, ngăn
cản sự tấn công vào đây. Hành động đó nhằm ngăn cản mục đích
chống lại cuộc tấn công của Mao Trạch Đông ra Đài Loan và ngăn cản
Tưởng Giới Thạch phát động một cuộc chiến tranh xâm lược lớn vào
8 Peter Calvocoressi (2007), Chính trị thế giới sau năm 1945, Nxb Lao động, Hà Nội.

Đài Loan năm 1954 và 1958 đã chứng minh rằng hai bên luôn căng
thẳng nhưng đều cố tránh những cuộc đối đầu trực tiếp trên chiến
trường. Ngoài ra, Mỹ và Trung Quốc còn tiếp tục đối đầu tại Liên hợp
quốc khi Mỹ cương quyết phản đối việc Cộng hòa Nhân dân Trung
hoa trở thành thành viên thường trực Hội đồng bảo an. Nói chung,
quan hệ hai nước thời điểm chiến tranh Triều Tiên là vô cùng xấu, sự
thù địch giữa hai nước ngày càng sâu thêm.
Cuộc chiến tranh Triều Tiên đã đánh một dấu mốc rất quan trọng
trong quan hệ Mỹ - Trung trên nhiều lĩnh vực. Nó đẩy mối quan hệ hai
nước này sang trạng thái đối đầu suốt hơn 20 năm và Đài Loan là
minh chứng rõ ràng nhất. Tuy nhiên hai quốc gia luôn hiểu rõ đâu là
giới hạn để tránh cuộc đụng độ hạt nhân. Đồng thời, Chiến tranh Triều
Tiên mà sau này là hai cuộc khủng hoảng Eo biển Đài Loan không
những thúc đẩy sử đối đầu Trung – Mỹ mà còn là nguyên nhân dẫn
đến rạn nứt trong quan hệ Xô – Trung sau này. Vì vậy chiến tranh
Triều Tiên cũng đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình hình
thành quan hệ tam giác Mỹ - Xô – Trung trong quan hệ quốc tế thời
hiện đại.
3.

Tác động đến tình hình Đông Dương
Chiến tranh Triều Tiên nổ ra làm Mỹ lo ngại tầm ảnh hưởng của

Xô – Trung sẽ lan xuống Đông Dương nên giúp đỡ Pháp can thiệp vào
chiến tranh Đông Dương nhằm khống chế ba nước trên bán đảo này
không nổi lên bất cứ cuộc chiến nào như Triều Tiên. Tuy vậy, do tính
chất phức tạp của Chiến tranh Triều Tiên nên Mỹ không thể nào quan
tâm được hết tình hình ở Đông Dương dẫn đến việc năm 1954 phải



cả giữa các nước lớn. Bởi vậy mà việc giải quyết tận gốc vấn đề Bán
đảo Triều Tiên không chỉ được quyết định bởi sự thay đổi chính sách
của hai miền Nam – Bắc mà ảnh hưởng của các nước lớn cũng chiếm
vai trò vô cùng quan trọng.


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Bogaturov Aleksey Demofenovich, Avekov Viktor Viktorovich,
Lịch sử quan hệ quốc tế, Đặng Quang Chung dịch, H: Chính trị

2.

quốc gia,2012.
Trương Tiểu Minh, Chiến tranh lạnh và di sản của nó,Hoàng

3.

Hương-Tú Linh dịch, Nxb chính trị Quốc gia, 2002.
Ninh Xuân Thao, Tác động của chiến tranh Triều Tiên (19501953) đến vấn đề Đài Loan trong quan hệ Mỹ - Trung, tạp chí

4.

Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 5(135) 5-2012.
Nguyễn Thị Mai Hoa, Trung Quốc và chiến tranh Triều Tiên, tạp

5.

chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 5-2013.