ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
-----o0o-----

PHẠM THỊ MINH NGUYỆT

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG
VĂN HÓA TINH THẦN CỦA CÔNG NHÂN
TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
-----o0o-----

PHẠM THỊ MINH NGUYỆT

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG
VĂN HÓA TINH THẦN CỦA CÔNG NHÂN
TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY
Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 62 22 80 05

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
TS. TRẦN CHÍ MỸ
TS. BÙI BÁ LINH

Organization
(Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc)


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ................................................................................................. 1
Chƣơng 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
TINH THẦN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM HIỆN NAY.... 24
1.1. ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN VÀ NHỮNG ĐẶC TRƢNG CƠ
BẢN CỦA ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA GIAI CẤP CÔNG
NHÂN VIỆT NAM HIỆN NAY ..................................................................... 24
1.1.1. Khái niệm văn hóa, văn hóa tinh thần và đời sống văn hóa tinh thần ..... 24
1.1.2. Đặc trưng cơ bản của đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân
Việt Nam hiện nay.............................................................................................. 41
1.2. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH
THẦN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT NAM HIỆN NAY ............... 56
1.2.1. Tác động của đời sống vật chất, kinh tế của công nhân........................... 56
1.2.2. Ảnh hưởng của truyền thống dân tộc Việt Nam ...................................... 58
1.2.3. Tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ..................60
1.2.4. Tác động của quá trình phát triển kinh tế thị trường................................ 63
1.2.5. Tác động của quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ....................... 67
1.2.6. Sự định hướng của đường lối, chính sách văn hóa của Đảng Cộng sản và
Nhà nước Việt Nam ........................................................................................... 70
1.3. TÍNH TẤT YẾU VÀ YÊU CẦU CỦA QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG ĐỜI
SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VIỆT
NAM HIỆN NAY ............................................................................................. 71
1.3.1. Tính tất yếu của quá trình xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của giai
cấp công nhân Việt Nam hiện nay ..................................................................... 71
1.3.2. Một số yêu cầu đối với nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của
giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay .............................................................. 77

3.1.1. Về tư tưởng, đạo đức, lối sống ............................................................... 167


3.1.2. Về giáo dục và khoa học ........................................................................ 169
3.1.3. Về định hướng và đáp ứng nhu cầu nghệ thuật của công nhân ............. 170
3.1.4. Về điều kiện vật chất của việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của
công nhân ......................................................................................................... 171
3.2. PHƢƠNG HƢỚNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN
CỦA CÔNG NHÂN TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY .................................. 173
3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
TINH THẦN CỦA CÔNG NHÂN TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY .......... 179
3.3.1. Cải thiện và từng bước nâng cao đời sống vật chất của công nhân tỉnh
Đồng Nai, nhất là công nhân nhập cư ............................................................. 179
3.3.2. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội, trước hết là của người
đứng đầu của các tổ chức đảng, công đoàn, doanh nghiệp và của bản thân người
công nhân ở Đồng Nai về nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của
công nhân trên địa bàn tỉnh .............................................................................. 182
3.3.3. Xây dựng, hoàn thiện và thực thi đầy đủ các quy định, các chính sách về xây
dựng đời sống văn hóa tinh thần của công nhân trên toàn tỉnh Đồng Nai ............197
3.3.4. Phát triển giáo dục – đào tạo toàn diện nhằm đáp ứng nhu cầu trước mắt
và lâu dài của nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của công nhân ở
Đồng Nai ......................................................................................................... 204
3.3.5. Đẩy mạnh và đa dạng hóa các hoạt động văn hóa tinh thần nhằm tạo cơ
hội và điều kiện cho công nhân tỉnh Đồng Nai nâng cao mức hưởng thụ văn hóa
tinh thần ............................................................................................................ 209
3.3.6. Tăng cường đầu tư nguồn lực và phương tiện cho các hoạt động văn hóa
tinh thần của công nhân trên toàn tỉnh Đồng Nai ............................................ 214
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ............................................................................... 218
KẾT LUẬN CHUNG ..................................................................................... 221
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................. 227

nhân Việt Nam nhiều cơ hội tiếp thu cái hay, cái mới, cái tinh hoa của văn hóa
nhân loại, nâng cao sự hiểu biết, mở rộng tầm nhìn, làm cho đời sống văn hóa
tinh thần của người công nhân ngày càng phong phú, tốt đẹp; song lại vừa đặt
họ trước không ít nguy cơ, thách thức, nhất là nguy cơ dao động mục tiêu chủ


2

nghĩa xã hội, phai nhạt lý tưởng, suy thoái đạo đức, lối sống. Thêm nữa, lợi
dụng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các thế lực thù địch trong và ngoài nước
tăng cường chống phá nước ta trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, xâm nhập, phát
tán nhiều tài liệu, văn hóa phẩm phản động, đồi trụy, gây tác động xấu đến đời
sống tinh thần của giai cấp công nhân. Quá trình phát triển kinh tế tri thức ở
Việt Nam hiện nay vừa thúc đẩy nhanh tiến độ và hiệu quả của tri thức hóa công
nhân vừa đặt ra yêu cầu cao đối với người công nhân về năng lực tiếp cận, làm
chủ các thành tựu khoa học tiên tiến, khả năng nghiên cứu khoa học, ứng dụng
và sáng tạo công nghệ mới để cải tiến quản lý sản xuất, nâng cao năng suất lao
động và chất lượng sản phẩm, hiện đại hóa nền kinh tế. Nhìn một cách tổng thể,
quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tri thức ở nước
ta vừa đem lại thời cơ, vận hội mới vừa đặt ra khó khăn, thách thức to lớn đòi
hỏi giai cấp công nhân Việt Nam phải được “đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình
độ mọi mặt” [23, tr.48]. Do đó, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của giai
cấp công nhân hơn lúc nào hết càng có ý nghĩa cấp bách và quan trọng.
Quán triệt quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam “Xử lý đúng
đắn mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã
hội và chăm lo xây dựng giai cấp công nhân; đảm bảo hài hòa lợi ích giữa công
nhân, người sử dụng lao động, Nhà nước và toàn xã hội; không ngừng nâng cao
đời sống vật chất, tinh thần của công nhân, quan tâm giải quyết kịp thời những
vấn đề bức xúc, cấp bách của giai cấp công nhân” [23, tr.48], Đảng bộ tỉnh

tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần của người công nhân, làm suy giảm
năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động, làm què quặt nhân cách mỗi con
người, kìm hãm tài năng và sức sáng tạo của mỗi cá nhân, làm suy yếu chất
lượng nguồn nhân lực, và tất yếu “làm ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình thực
hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà” [114, tr.78]. Không những
vậy, hiện tượng đó cũng phần nào phản ánh tình trạng mất cân đối trong chiến
lược phát triển khi mà tăng trưởng kinh tế chưa đảm bảo gắn kết hài hòa, hợp lý
với đảm bảo an sinh xã hội, “chất lượng cuộc sống không theo kịp đà tăng


4

trưởng kinh tế và ngày càng doãn cách” [30, tr.218]. Vì vậy, việc nghiên cứu
thực trạng và tìm kiếm giải pháp xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của công
nhân tỉnh Đồng Nai hiện nay được tiếp tục đặt ra, đòi hỏi phải được nghiên cứu,
nhận thức và xử lý đúng đắn nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của
công nhân trên địa bàn tỉnh ngày càng cao đẹp, thúc đẩy giai cấp tiên phong
phát triển toàn diện vì sự thắng lợi của mục tiêu xây dựng Đồng Nai thành tỉnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa vào năm 2020.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Đề tài đời sống văn hóa tinh thần của con người và xã hội nói chung, đời
sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân nói riêng đã được nhiều tổ chức,
cá nhân, nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Rất nhiều
công trình về chủ đề này đã được công bố trong thời gian qua, song có thể khái
quát các công trình đó theo một số hướng chính sau:
Thứ nhất, nghiên cứu về đời sống văn hóa tinh thần của con người và xã
hội nói chung, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau:
Ở nước ngoài, chủ đề nghiên cứu về đời sống văn hóa tinh thần của con
người và xã hội nói chung có công trình “Hiện đại hóa, biến đổi văn hóa và sự
duy trì những giá trị văn hóa truyền thống” của Ronald Inghart và Waye

những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở
thành phố Hồ Chí Minh; trên cơ sở đó đã xác định phương hướng và đề xuất
một số giải pháp tiếp tục xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở thành phố Hồ
Chí Minh trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.
Cuốn sách “Phát triển văn hóa và xây dựng con người thời kì công
nghiệp hóa, hiện đại hóa” của Phạm Minh Hạc, Nguyễn Khoa Điềm, Nxb.
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2003, phân tích làm rõ những nội dung cơ bản
của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển con người, về mối quan hệ
giữa văn hóa và phát triển trong thời kỳ mới, về phát triển toàn diện con người
và xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị mới; đồng thời các tác giả cũng
đã đề xuất một số khuyến nghị và giải pháp cho các vấn đề nêu trên.
Đề tài “Nhân tố văn hóa tinh thần trong nền kinh tế thị trường Việt Nam”


6

của Vũ Đức Khiển, Luận án tiến sĩ triết học, Viện Khoa học xã hội vùng Đông
Nam bộ, năm 2005. Tác giả đã phân tích làm rõ những điều kiện hình thành giá
trị văn hóa tinh thần truyền thống Việt Nam, hệ thống hóa các giá trị văn hóa tinh
thần truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam, ảnh hưởng và vai trò của văn hóa
tinh thần đối với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đề xuất một
số giải pháp góp phần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa tinh thần trong nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.
Công trình “Đời sống văn hóa và xu hướng phát triển văn hóa vùng đô
thị và khu công nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, chương
trình Khoa học Công nghệ cấp Nhà nước, mã số KX 05.03 do Đình Quang làm
chủ nhiệm. Thông qua việc nghiên cứu thực tế đời sống văn hóa ở bốn địa
phương có tốc độ đô thị hóa nhanh và có thế mạnh phát triển khu công nghiệp
là: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà N ng và Bình Dương, tác giả đã đánh
giá khá rõ nét về thực trạng đời sống văn hóa ở vùng đô thị và một số khu công

nước” được tổ chức tại Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hà Nội vào
tháng 01 năm 2012. Các ý kiến tại buổi tọa đàm đã tập trung phân tích các vấn đề
về phương pháp tiếp cận và phương pháp luận nghiên cứu đánh giá thực trạng đời
sống văn hoá tinh thần, khái niệm và cấu trúc các thành tố cơ bản của đời sống
văn hoá tinh thần, xây dựng các tiêu chí đánh giá thực trạng đời sống văn hoá tinh
thần ở nước ta hiện nay, những vấn đề đặt ra trong đời sống văn hoá tinh thần của
các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, cùng với đó là các giải pháp xây dựng, phát
triển đời sống văn hoá tinh thần ở nước ta ngày càng cao đẹp.
Thứ hai, nghiên cứu về đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công
nhân, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau:
Ở nước ngoài, chủ đề về đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công
nhân đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu khá sớm với số lượng
công trình khá phong phú, trong đó nổi bật là một số công trình sau:
Lý thuyết “con người xã hội" do trường phái “Quan hệ con người” ở
Mỹ đưa ra vào đầu thế kỷ XX đã xem xét người công nhân với tư cách là một
thực thể xã hội, một sinh vật có ý thức nên để phát huy được tốt năng lực và sức


8

sáng tạo của người công nhân, bên cạnh đáp ứng các nhu cầu tồn tại thiết yếu,
cần phải chú trọng việc đáp ứng các nhu cầu xã hội cho họ như: giao tiếp, tâm
lý, học tập, sinh hoạt văn hóa tinh thần, nhu cầu tiến thân và cống hiến cho cộng
đồng, xã hội…. Như vậy, lý thuyết này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đáp
ứng các nhu cầu tinh thần đối với phát huy vai trò chủ quan của người công
nhân trong hoạt động thực tiễn; song điểm hạn chế của lý thuyết này là khi xem
xét về con người – người công nhân, đã không chú ý đến vai trò của các yếu tố
khách quan bên ngoài như kinh tế, chính trị, xã hội. Mặt khác, việc nghiên cứu
lý thuyết nhân tố con người - công nhân nêu trên chỉ nhằm mục đích khai thác
mọi tiềm năng của người công nhân vì lợi nhuận tối đa cho giới chủ, chứ không

quyết số 20-NQ/TW ngày 28 tháng 01 năm 2008 của Ban Chấp hành Trung ương
Đảng (khóa X) về “Tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Song song đó, chủ đề xây dựng
đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân cũng đã thu hút sự quan tâm
đặc biệt của nhiều tổ chức, nhà khoa học đi sâu nghiên cứu với nhiều hình thức và
cấp độ khác nhau. Tiêu biểu cho các công trình nghiên cứu đã được công bố về
chủ đề này có thể kể đến các công trình sau:
Cuốn sách “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam - Lý luận và
thực tiễn” do Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Thế Nghĩa và Đặng Hữu Toàn chủ
biên, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2002, là công trình khoa học công
phu, tập hợp nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu, nhà khoa học trong nước.
Công trình đã tập trung phân tích làm rõ mối quan hệ giữa công nghiệp hóa,
hiện đại hóa với phát triển con người, với xây dựng đời sống tinh thần, với phát
triển kinh tế thị trường, với giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ. Đặc biệt
trong phần thứ hai, phần thứ ba, phần thứ năm của cuốn sách, các tác giả đã luận
giải sâu sắc về vai trò của văn hóa, của giáo dục đào tạo, của khoa học công
nghệ đối với xây dựng và phát triển giai cấp công nhân; đánh giá về thực trạng


10

và xu hướng phát triển của đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân;
đồng thời đề xuất một số giải pháp xây dựng đời sống văn hóa tinh thần nhằm
nâng cao chất lượng nguồn lực công nhân ngang tầm với yêu cầu của sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Công trình “Đời sống văn hoá của công nhân các khu chế xuất ở thành
phố Hồ Chí Minh - Thực trạng và giải pháp” do Phan Công Khanh làm chủ
nhiệm, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ trì, năm 2006 và công
trình “Đời sống văn hóa, tinh thần của công nhân ở các khu chế xuất, khu công
nghiệp thành phố Hồ Chí Minh” của Phạm Đình Nghiệm, chương trình nghiên

cấp Nhà nước “Xây dựng và phát triển văn hóa của giai cấp công nhân Việt Nam
trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, mã số KX.03.17/06. Dựa trên số
liệu thu thập được từ việc thực hiện khảo sát trên 1.400 công nhân thuộc các loại
hình doanh nghiệp ở một số tỉnh công nghiệp tiêu biểu của cả ba miền Bắc,
Trung, Nam, đề tài đã phân tích, đánh giá thực trạng đời sống văn hóa của giai
cấp công nhân trên các mặt cơ bản: việc làm và điều kiện làm việc, thu nhập và
điều kiện sống, vấn đề nhà ở, nhận thức chính trị - xã hội, quan hệ lao động tại
doanh nghiệp, đời sống tinh thần; qua đó nắm bắt, phản ánh tình cảm, tâm tư,
nguyện vọng cùng những vấn đề bức xúc của công nhân tại các doanh nghiệp,
nhất là công nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Xuất phát từ
thực trạng đời sống văn hóa của giai công nhân hiện nay đồng thời trên cơ sở
tham khảo đời sống văn hoá công nhân tại một số nước, đề tài cũng đề xuất các
quan điểm và hệ thống giải pháp nhằm xây dựng và phát triển đời sống văn hóa
của giai cấp công nhân đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.
Cuốn sách “Xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam giai đoạn 2011 –
2020” của Đặng Ngọc Tùng, Nxb. Lao động, năm 2011. Trên cơ sở luận giải
một số vấn đề lý luận về giai cấp công nhân Việt Nam, tác giả đã đi sâu nghiên
cứu về những thuận lợi và khó khăn, thành tựu và hạn chế trong xây dựng giai
cấp công nhân Việt Nam, trong đó có những phân tích, đánh giá khá rõ nét về
thực trạng đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân trên một số mặt
như: trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, đời sống tinh thần, tình cảm giai


12

cấp, ý thức chính trị; chỉ ra nguyên nhân và bài học kinh nghiệm. Đồng thời, tác
giả đã đề xuất một số giải pháp xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam nói
chung, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân nói riêng
trong giai đoạn 2010 – 2020, tầm nhìn tới năm 2030.
Cuốn sách “Xây dựng, phát triển văn hóa giai cấp công nhân trong quá

sống, khoa học, giáo dục.
Hội thảo “Thực trạng đời sống công nhân vùng kinh tế trọng điểm phía
Nam và vấn đề đặt ra” do Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Dương kết hợp với tạp chí
Cộng sản tổ chức vào tháng 12 năm 2006 đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà
nghiên cứu, nhà khoa học. Tác giả của các báo cáo khoa học tại hội thảo đều tập
trung phân tích về hiện trạng chất lượng giai cấp công nhân ở vùng kinh tế trọng
điểm phía Nam trên các phương diện: phẩm chất đạo đức, ý thức chính trị, lối
sống, tác phong công nghiệp, trình độ chuyên môn kỹ thuật,…; đồng thời chỉ rõ
những vấn đề búc xúc, cấp bách đối với lực lượng công nhân tại đây, nổi bật là
về: thu nhập, việc làm, nhà ở, học tập, điều kiện làm việc, mức sống, nơi sinh
hoạt văn hóa tinh thần,…. Tại hội thảo, nhiều giải pháp đã được các nhà nghiên
cứu đề xuất, trong đó nhấn mạnh đến việc tổ chức và kiện toàn các tổ chức chính
trị - xã hội tại doanh nghiệp, nhất là tổ chức công đoàn, đẩy mạnh đào tạo nghề
cho công nhân và phải bổ sung, hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, chế độ chính sách
liên quan đến chăm lo đời sống văn hóa tinh thần của giai cấp công nhân.
Hội thảo “Xây dựng đời sống văn hóa công nhân lao động ở các khu
công nghiệp đến 2015” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Tổng
Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức năm 2008, đã phân tích làm rõ tầm quan
trọng của nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa tinh thần đối với sự phát triển
lớn mạnh của giai cấp công nhân và sự bền vững của khu công nghiệp; xác định
rõ những nhiệm vụ chủ yếu trong xây dựng đời sống văn hóa công nhân lao
động ở các khu công nghiệp đến 2015 cùng với hệ thống các giải pháp khả thi,
trong đó nhấn mạnh đến việc đẩy mạnh xây dựng thiết chế văn hóa trong và
ngoài doanh nghiệp, hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích doanh nghiệp
đầu tư, chăm lo đời sống văn hóa của công nhân, gắn kết xây dựng đời sống văn


14

hóa của công nhân khu công nghiệp với xây dựng đời sống văn hóa của các


qua hàng loạt các bài viết được đăng tải trên các tạp chí, báo, các trang web; cụ
thể như: “Sức ép của lao động nhập cư trong các khu công nghiệp và chính
sách đối với họ” của Trần Xuân Cầu trên tạp chí Kinh tế và Phát triển tháng
05/2007, “Cải thiện đời sống văn hóa, tinh thần cho công nhân vùng kinh tế
trọng điểm phía Nam” của Trần Hùng, Tấn Vũ trên ngày
25/7/2008, “Đời sống công nhân lao động còn nhiều nỗi lo” trên
ngày 16/9/2009, “ Điều kiện lao động và đời sống của
công

nhân

khu

công

nghiệp,

khu

kinh

tế”

trên

http:

//www.khucongnghiep.com.vn ngày 07/06/2011; “Thực trạng và giải pháp
nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho công nhân lao động” trên

tổ chức đời sống văn hóa tinh thần cho công nhân, trong đó tiêu biểu là xây
dựng và nhân rộng mô hình sinh hoạt văn hóa cho công nhân tại các cộng đồng
dân cư và mô hình sinh hoạt văn hóa cho công nhân tại các doanh nghiệp.
Đề tài “Đình công của công nhân – Thực trạng và giải pháp xử lý ở tỉnh
Đồng Nai” do Lưu Văn Sùng, Nguyễn Văn Long làm chủ nhiệm hoàn thành
năm 2007. Đề tài tập trung nghiên cứu quá trình diễn biến, tính chất, nguyên
nhân gây nên đình công của công nhân ở Đồng Nai và những giải pháp xử lý mà
Đồng Nai đã thực hiện trong giai đoạn 1995 – 2006, từ đó đề xuất một số giải
pháp nhằm ngăn chặn hiệu quả tình trạng đình công của công nhân ở Đồng Nai.
Một trong giải pháp mà các tác giả của đề tài đề xuất là phải chăm lo đời sống
tinh thần của công nhân thông qua thực hiện các chương trình dịch vụ phục vụ
người công nhân, quy hoạch và phát triển các thiết chế văn hóa phục vụ công
nhân, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn tay nghề của công nhân, đáp ứng
nhu cầu hoạt động sáng tạo và hưởng thụ văn hóa tinh thần của công nhân....
Công trình “Một số giải pháp phát triển khu công nghiệp tập trung tại
tỉnh Đồng Nai đến năm 2010 và tầm nhìn 2020” của Phan Văn Thanh, Nxb.
Công an Nhân dân năm 2009, đã tập trung phân tích những thành tựu và hạn
chế, những thuận lợi và khó khăn của Đồng Nai trong quá trình xây dựng và
phát triển công nghiệp và khu công nghiệp tập trung trong suốt 25 năm đổi mới,


17

đề xuất một số giải pháp phát triển khu công nghiệp tập trung đến năm 2020.
Trong công trình này, tác giả đã đánh giá thực trạng đời sống văn hóa tinh thần
của công nhân ở các khu công nghiệp tại Đồng Nai, đồng thời đưa ra một số giải
pháp nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của công
nhân ở các khu công nghiệp trên địa bàn.
Hội thảo “Các vấn đề môi trường, điều kiện sống của công nhân khu
công nghiệp” do Ban Quản lý Khu Công nghiệp Đồng Nai tổ chức năm 2007.

nghiên cứu. Các báo cáo tham luận tại hội thảo đã chỉ ra hiện trạng xây dựng
môi trường sống cho công nhân xung quanh khu công nghiệp tại tỉnh Đồng Nai,
cụ thể như: công tác quy hoạch xây dựng và quản lý cơ sở hạ tầng xã hội xung
quanh các khu công nghiệp vừa thiếu vừa chưa đồng bộ, tình hình an ninh trật tự
xã hội xung quanh khu công nghiệp diễn biến phức tạp. Do đó, công nhân khu
công nghiệp gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, đáng chú ý là cơ hội tiếp cận
và thỏa mãn nhu cầu hoạt động sáng tạo và hưởng thụ văn hóa tinh thần của họ
chưa được đảm bảo; đây chính là một trong những nguyên nhân làm gia tăng
tình trạng nhảy việc, bỏ việc của công nhân tại các khu công nghiệp. Tác giả của
các tham luận tại hội thảo cũng đề xuất một số giải pháp để cải thiện môi trường
sống cho người lao động để họ có thể yên tâm làm việc, ổn định cuộc sống,
cống hiến nhiều hơn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội ở Đồng Nai.
Công trình “Nghiên cứu sự biến đổi văn hóa của các cộng đồng nông
nghiệp – nông thôn trong quá trình phát triển các khu công nghiệp (Thông qua
nghiên cứu trường hợp tỉnh Đồng Nai)” của Nguyễn Văn Quyết, Luận án tiến
sĩ, Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, năm 2013, đã phân tích thực trạng biến
đổi trong đời sống văn hóa của các cộng đồng dân cư vốn là các cộng đồng nông
nghiệp – nông thôn được chuyển thành các cộng đồng mang tính đô thị dưới sự
tác động mạnh mẽ của quá trình phát triển công nghiệp và khu công nghiệp ở
Đồng Nai. Trong các cộng đồng dân cư đó, tác giả tập trung khảo sát, nghiên
cứu, phân tích, đánh giá quá trình biến đổi trong đời sống văn hóa của lực lượng
công nhân trên các phương diện tư tưởng, đạo đức, lối sống, phong tục, tập