BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
TRƯƠNG THỊ NGỌC LOAN

TRIỂN KHAI DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA
MÔN DUNG SAI - ĐO LƯỜNG KỸ THUẬT NGHỀ
CẮT GỌT KIM LOẠI TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ
KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
S

K

C

0

0

3

9

5

9

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN KỸ THUẬT – 601410



Ngày, tháng, năm sinh: 21/12/1977

Nơi sinh: Long An

Quê quán: Long An
Địa chỉ liên lạc: 18/18 đƣờng 10, Khu phố Bến Đò, Phƣờng Long Bình, Q9,
Tp.HCM hoặc Khoa Cơ Khí Chế Tạo Trƣờng Cao Đẳng Nghề Kỹ Thuật Công
Nghệ Tp. Hồ Chí Minh
Email:
Điện thoại: 0908 993932
II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO

1. Đại học
Hệ đào tạo

: Chính quy

Thời gian đào tạo: 10/1995 đến 04/2000

Nơi học

: Trƣờng Đại Học Sƣ Phạm Kỹ Thuật Tp.Hồ Chí Minh

Ngành học

: Kỹ thuật công nghiệp

2. Thạc sĩ
Hệ đào tạo

Giáo viên
khoa Cơ khí chế tạo

TPHCM

i


LỜI CAM ĐOAN


Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố
trong bất kỳ công trình nào khác.

Tp. Hồ Chí Minh, ngày

tháng

Ngƣời nghiên cứu

Trƣơng Thị Ngọc Loan

ii

năm 2013


Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy hƣớng dẫn khoa học TS. Nguyễn
Văn Tuấn đã tận tình hƣớng dẫn tôi hoàn thành luận văn này. Đối với tôi, Thầy

Hồ Chí Minh, mục tiêu, nội dung môn học, đánh giá thực trạng giảng dạy từ đó làm
cơ sở đề xuất phƣơng án thực hiện bài dạy tích cực.
Chương 3: Ngƣời nghiên cứu vận dụng hiểu biết của mình để thiết kế bài dạy theo
hƣớng tích cực và tiến hành thực nghiệm trên các bài giảng đã biên soạn, đánh giá
thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm cho thấy sinh viên say mê, hứng thú, tích cực
học tập gớp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học của giáo viên và học sinh.
Cuối cùng là kết luận và kiến nghị, ngƣời nghiên cứu điểm lại một số kết quả
đạt đƣợc của công trình nghiên cứu, đƣa ra một số đề nghị cần thiết thông qua quá
trình thực hiện đề tài.

iv


ABSTRACT
Innovation of teaching methods in the way of being active in learning is one of the
matters of great interest in the field of education to improve the efficiency and
quality of training. For this reason, the researcher studied the subject "Deployment
of teaching in the way of being active in learning Tolerance – Technical
Measurement in cutting metal in Ho Chi Minh city Vocational College of
Technology” in order to contribute to improving the quality and effectiveness of
this subject in the organization of teaching activities as well as the application of
teaching techniques in the teaching process.
The content of this topic are deployed on three chapters
Chapter 1: The researcher presents the rationale regarding the research topic:the
concepts regarding the active teaching, active teaching methods, teaching
techniques and contents related to the teaching process making learners more
active.
Chapter 2: The author talks about Ho Chi Minh city Vocational College of
Technology, objectives, subject content;assesses the current teaching status which is
used to recommend making an active lesson.

2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.................................................................................... 1
3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ................................................................................... 2
4. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU ....................... 3
5. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU ............................................................................... 3
6. GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI ....................................................................................... 3
7. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................................... 3
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC
HÓA NGƢỜI HỌC .......................................................................................................................... 5
1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu .......................................................................................... 5
1.1.1 Một số nghiên cứu về dạy học tích cực trên thế giới................................................ 5
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về dạy học tích cực tại Việt Nam ................................ 6
1.2 Quan điểm về dạy học tích cực.......................................................................................... 6
1.2.1 Một số khái niệm liên quan .......................................................................... 6
1.2.2 Những biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh .......... 7
1.2.3 Các biện pháp cụ thể để tích cực hóa dạy học .............................................. 8
1.3 Đặc điểm của dạy học tích cực ........................................................................... 11
1.3.1 Hỗ trợ hoạt động học tập tích cực của ngƣời học ........................................ 11
1.3.2 Hỗ trợ sự tham gia trực tiếp của ngƣời học trong quá trình dạy học ........... 11
1.4 Vai trò của ngƣời dạy trong dạy học tích cực ..................................................... 13
1.5 Một số phƣơng pháp dạy học tích cực ................................................................ 15
vi


1.5.1 Phƣơng pháp làm việc theo nhóm. .............................................................. 15
1.5.2 Phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề. ..................................................... 20
1.5.3 Phƣơng pháp trực quan. .............................................................................. 22
1.5.4 Phƣơng pháp thuyết trình có minh họa ........................................................ 23
1.5.5 Phƣơng pháp đàm thoại ............................................................................... 24
1.6 Một số kỹ thuật dạy học vận dụng trong quá trình dạy học tích cực ................. 24
1.6.1 Kỹ thuật đặt câu hỏi .................................................................................... 24

2.2.2 Mục tiêu của môn học dung sai- đo lƣờng kỹ thuật .................................... 36
2.2.3 Nội dung chƣơng trình môn học dung sai – đo lƣờng kỹ thuật ................... 37
2.3 Đánh giá thực trạng dạy học môn dung sai đo lƣờng kỹ thuật tại trƣờng cao
đẳng nghề kỹ thuật công nghệ thành phố Hồ Chí Minh ..................................... 44
2.3.1 Mục đích, nội dung đánh giá ....................................................................... 44
2.3.2 Kết quả đánh giá .......................................................................................... 44
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.......................................................................................... 56
CHƢƠNG 3: DẠY HỌC MÔN DUNG SAI-ĐO LƢỜNG KỸ THUẬT THEO
HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA TẠI TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KỸ THUẬT
CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .................................................... 58
3.1 Cơ sở đề xuất tổ chức dạy học môn dung sai-đo lƣờng kỹ thuật theo hƣớng
tích cực hóa ngƣời học ............................................................................. 58
3.2 Cấu trúc chƣơng trình môn học dung sai-đo lƣờng kỹ thuật theo hƣớng tích
cực ........................................................................................................... 59
3.3 Tổ chức giờ học dung sai đo lƣờng kỹ thuật theo hƣớng tích cực............... 61
3.3.1 Dạy học tích cực tƣ duy thông qua trực quan bằng vật thật, hình vẽ.... 61
3.3.2 Dạy học thông qua hoạt động nhóm nghiên cứu lý thuyết ................... 61
3.3.3 Phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề .............................................. 62
3.3.4 Tổ chức giờ học thực hành theo hƣớng hoạt động nhóm ..................... 63
3.4 Phƣơng án thực hiện bài dạy tích cực ........................................................ 64
3.5 Thực nghiệm sƣ phạm ............................................................................... 66
3.5.1 Mục đích của thực nghiệm sƣ phạm ............................................................ 66
3.5.2 Nội dung thực nghiệm ................................................................................. 66
3.5.3 Đối tƣợng thực nghiệm ................................................................................ 67
3.5.4 Phƣơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả thực nghiệm ................................. 68
3.6 Kế hoạch giáo án thực nghiệm ............................................................................ 68
3.7 Kết quả thực nghiệm ........................................................................................... 68
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.......................................................................................... 80
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................ 81
viii

Giáo viên

HS

Học sinh

SV

Sinh viên

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

NDDH

Nội dung dạy học

CKCT

Cơ khí chế tạo

x


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Mức độ sử dụng các phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên .................... 45
Bảng 2.2 Mức độ sử dụng phƣơng tiện giảng dạy của giáo viên ............................. 47
Bảng 2.3 Các hình thức tổ chức dạy học .......................................................... 48
Bảng 2.4 Hình thức tổ chức dạy học gây hứng thú ........................................... 49

Hình 2.9 Biểu đồ các hình thức học ngoài giờ của sinh viên ................................... 53
Hình 3.1 Biểu đồ kết quả đánh giá của GV dự giờ .................................................. 70
Hình 3.2 Biểu đồ thái độ học tập của SV tham gia giải quyết vấn đề ..................... 71
Hình 3.3 Biểu đồ thái độ học tập của sinh viên khi hoạt động nhóm trên lớp ......... 72
Hình 3.4 Biểu đồ mức độ sử dụng tài liệu tham khảo.............................................. 73
Hình 3.5 Biểu đồ phân phối tần suất điểm của lớp đối chứng và thực nghiệm ....... 78

xii


PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Viê ̣t Nam là mô ̣t quố c gia đang trong thời kỳ phát triển , hội nhập kinh tế toàn cầu
đòi hỏi nhƣ̃ng thách thức lớn về nguồn nhân lực phải có đủ phẩm chất và năng lực
đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới. Để có nguồn lực trên, yêu cầu đặt
ra là phải đổi mới giáo dục - đổi mới mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục, phƣơng
pháp dạy và học. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy và học đã đƣợc xác định
trong nghị quyế t Đa ̣i hô ̣i Đảng toàn quố c lầ n thƣ́ IX “ Tiế p tục nâng cao chấ t lượng
giáo dục toàn diện, đổ i mới nội dung, phương pháp dạy và học , hê ̣ thố ng trường lớp
và hệ thống quản lý giáo dục ; thực hiê ̣n chuẩn hóa , hiê ̣n đại hóa , xã hội hóa ; đẩy
mạnh phong trào tự học của nhân dân, thực hiê ̣n giáo dục cho mọi người , cả nước
trở thành một xã hội học tập… ” và Luật giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/6/2005,
điều 2.4 có ghi: “phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, khả năng thực
hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”….
Để cụ thể hóa những nội dung trên, thì mỗi giáo viên, cơ sở đào tạo cần phải nghiên
cứu, tìm tòi, học hỏi để triển khai và áp dụng nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo.
Một thực tế mà chúng ta nhận thấy rằng việc trang bị kiến thức mới là cần thiết,
nhƣng cách thức tổ chức dạy nhƣ thế nào để giúp cho ngƣời học lĩnh hội đƣợc tri
thức và cập nhật thông tin, từ đó họ có nhu cầu tìm kiếm thông tin mới, có khả năng


Tổng quan về trƣờng Cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ Thành Phố Hồ
Chí Minh

-

Khảo sát, đánh giá thực trạng giảng dạy môn dung sai – đo lƣờng kỹ
thuật tại trƣờng Cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ Thành Phố Hồ Chí
Minh

3.3 Triển khai dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học trong môn dung sai – đo
lƣờng kỹ thuật
- Xây dựng phƣơng án sƣ phạm tƣơng ứng với nội dung môn dung sai – đo
lƣờng kỹ thuật theo hƣớng tích cực hóa tại trƣờng Cao đẳng nghề kỹ thuật
công nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm để khẳng định tính khả thi của việc triển
khai dạy học môn dung sai – đo lƣờng kỹ thuật theo hƣớng tích cực hóa
ngƣời học.

2


4. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
4.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Dạy học tích cực cho môn học dung sai - đo lƣờng kỹ thuật
4.2 Khách thể nghiên cứu
-

Chƣơng trình môn học dung sai – đo lƣờng kỹ thuật trình độ cao đẳng




- Các phƣơng pháp, hình thức tổ chức dạy học mà giáo viên đang thực
hiện
- Phƣơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên
Phƣơng pháp chuyên gia:
Trao đổi với những giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy môn dung sai đo lƣờng kỹ
thuật và những chuyên gia nghiên cứu về phƣơng pháp dạy học kỹ thuật.
Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm:
Thông qua quá trình nghiên cứu nội dung, chƣơng trình môn học dung sai đo lƣờng
kỹ thuật cùng với những đóng gớp ý kiến từ chuyên gia, ngƣời nghiên cứu tiến hành
thực nghiệm sƣ phạm để khẳng định tính hiệu quả của giả thuyết mà ngƣời nghiên
cứu đề xuất.
7.3 Phƣơng pháp thống kê toán học
Dựa vào các số liệu, kết quả sau khi kết thúc thực nghiệm sƣ phạm. Ngƣời nghiên
cứu tiến hành xử lý số liệu bằng kiểm nghiệm thống kê để chứng minh tính khả thi
của giả thuyết mà ngƣời nghiên cứu đã đề xuất.

4


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC
1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu1
1.1.1 Một số nghiên cứu về dạy học tích cực trên thế giới
Quan điểm về giáo dục tích cực hình thành rất sớm ở Châu âu với các nhà giáo dục tiên
phong nhƣ :
- Jean Jacquess Rousseau với tác phẩm giáo dục “Émile” xuất bản 1962.
- Johann Bernhard Basedow thiết lập trung tâm giáo dục thực nghiệm “ học

-

Dạy và học tích cực của Dự án Việt-Bỉ “Nâng cao chất lƣợng đào tạo bồi
dƣỡng giáo viên tiểu học, THCS các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam”.

-

Chƣơng trình giáo dục của Intel tại Việt Nam đã giúp các giáo viên khối phổ
thông ứng dụng công nghệ vào bài học, cũng nhƣ thúc đẩy kỹ năng giải
quyết vấn đề, tƣ duy phê phán và kỹ năng hợp tác đối với học sinh

-

Đề tài “Nâng cao khả năng giảng dạy theo hƣớng dạy học tích cực và năng
lực nghiên cứu của cán bộ giảng dạy Khoa Sƣ phạm”.- PGS. TS Lê Phƣớc
Lộc- Đại học Cần Thơ

-

Một số đề tài đƣợc thực hiện tại trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật Tp. Hồ Chí
Minh:
Đề tài “Phƣơng pháp dạy nhằm nâng cao tính chủ động của học sinh trong
điều kiện dạy lấy học sinh làm trung tâm”- Nguyễn Thị Cẩm Vân
Đề tài “Cải tiến phƣơng pháp dạy học môn Lý thuyết thiết bị may theo
hƣớng tích cực hoá ngƣời học tại trƣờng Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật
Vinatex TPHCM”- Võ Thị Thục Hà
Đề tài “Tổ chức dạy học theo nhóm nhằm nâng cao kết quả học tập môn toán
lớp 11 tại trƣờng THPT Nguyễn Hữu Huân” - Nguyễn Thị Hồng
Vân.
Đề tài “Cải tiến phƣơng pháp giảng dạy môn Công nghệ lớp 10 theo hƣớng

động tích cực và sáng tạo thì đạt kết quả cao. Tính tích cực ở đây là thái độ của học
sinh muốn nắm vững kiến thức, hiểu sâu nội dung học tập bằng mọi cách và cố
gắng để vận dụng những hiểu biết ấy vào cuộc sống.
Tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh đƣợc biểu hiện qua các dấu
hiệu sau:

Tính tích cực hoạt động

Những dấu hiệu biểu hiện

nhận thức
- Có chú ý học tập không?
- Có hăng hái tham gia vào mọi hình thức

2

THÁI DUY TUYÊN, Giáo dục học hiện đại, NXB ĐH Quốc gia Hà Nội, trang 281

7