Kĩ thuật thiết kế phương pháp dạy học
theo hướng tích cực hoá

hiện trong quá trình dạy học để tác động đến người học và việc
học của họ nhằm hướng dẫn họ học tập và giúp họ đạt mục tiêu
học tập, đương nhiên phải thừa nhận PPDH tồn tại hiện thực
trên lớp học, trong quá trình dạy học thực tế, chứ không phải
trên giấy, trên sách báo và bài giảng ở trường sư phạm. Các
PPDH xuất hiện ở mỗi bài học, trong sự tương tác giữa GV và
người học, giữa họ và các yếu tố của môi trường dạy học lúc đó.
Điều đó có nghĩa GV cùng người học của mình tạo ra và tiến
hành PPDH trên lớp, trong tiến trình bài học, trên cơ sở thiết kế
của mình hoặc thiết kế mượn của người khác. Cái có sẵn không
phải là PPDH, mà là sự mô tả, lí thuyết, mô hình và cùng lắm là
thiết kế PPDH.
Mỗi PPDH luôn cấu thành từ 3 thành phần:
1) Phương pháp luận dạy học-tức là lí thuyết PPDH, mô hình lí
thuyết của PPDH, triết lí hay nguyên tắc lí luận nào đó, đư
ợc mô
tả, giải thích trong sách báo khoa học, ví dụ: lí thuyết về các mô
hình thảo luận, lí thuyết dạy học kiến tạo, lí thuyết dạy học
chương trình hóa,… Đây là mô hình lí luận của PPDH, nó xác
định bản chất của PPDH, làm cho PPDH này khác PPDH kia.
2) Hệ thống KN phù hợp để thực hiện phương pháp luận này
trong bài học với nội dung học vấn đặc trưng của lĩnh vực học
tập đó (bài học Toán, Khoa học, Thể dục,… khác nhau thì
phương pháp luận đó đòi hỏi những KN khác nhau) – chúng xác
định với khả năng hành động thế nào và bằng cách nào GV có

người dạy. Toàn bộ thiết kế bài học cho thấy diện mạo chung
của PPDH, bên cạnh mục tiêu, nội dung, phương ti
ện, các yếu tố
và tổ chức môi trường, chứ chưa phản ánh thiết kế chi tiết của
PPDH.
Cần đặc biệt lưu ý hoạt động của người học khi thiết kế PPDH.
Khi đặt trong thiết kế chung, có 4 loại hoạt động cơ bản mà
người học phải thực hiện để hoàn thành mỗi bài học (tương ứng
với một khái niệm hoặc đơn vị giá trị như KN, chuẩn mực,…).
1) Hoạt động phát hiện-tìm tòi, giúp ngư
ời học sinh phát hiện sự
kiện, vấn đề, tình huống, nhiệm vụ học tập và tìm ra những liên
hệ, xu thế, dữ liệu, thông tin giá trị,… trong các tình huống, sự
kiện,
2) Hoạt động xử lí-biến đổi dữ liệu, thông tin và giá trị đã thu
được, giúp người học xây dựng ý tưởng, tạo dạng tri thức, hình
thành KN, hiểu và phát biểu được những định lí, quy tắc, khái
niệm,…
3) Hoạt động áp dụng kết quả xử lí-biến đổi và phát triển khái
niệm, giúp người học hoàn thiện tri thức, KN môn học qua hành
động thực tế, trong tình huống khác trước và nhờ đó phát triển
thêm các sự kiện, bổ sung thông tin, trải nghiệm giá trị.
4) Hoạt động đánh giá quá trình và kết quả, giúp người học điều
chỉnh nội dung và cách học, phát triển những ý tưởng mới.
Mỗi hoạt động có thể bao gồm một hoặc một số hoạt động cụ
thể khác nhau tùy theo nội dung và yêu cầu cụ thể của bài học.
Việc thiết kế PPDH phải bám sát từng loại hoạt động này, cũng
như phương tiện, môi trường của bài học. Tương ứng với loại
hoạt động 1 của người học, có một thiết kế PPDH và một
phương án dự phòng. Giống như thế, thiết kế PPDH cho loại