SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LAM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NĂM HỌC 2011- 2012

Đề tài:

GIÁO DỤC SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT
KIỆM VÀ HIỆU QUẢ TRONG DẠY – HỌC
MÔN ĐỊA LÍ TRƯỜNG THPT
CHUYÊN LAM SƠN

Tác giả: Đỗ Thị Hằng
Chức vụ: Giáo viên
Bộ môn: Địa lí
Đơn vị: Tổ Địa lí

Thanh Hoá, tháng 5 năm 2012
1


PHẦN MỘT

ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lời mở đầu
Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới kéo theo nhu
cầu ngày càng lớn trong việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên
nhiên nói chung và các nguồn năng lượng nói riêng, khiến nhiều loại tài
nguyên, đặc biệt là các loại khoáng sản năng lượng đứng trước nguy cơ cạn
kiệt. Do đó, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững thì việc sử dụng tiết kiệm
và hiệu quả các nguồn năng lượng là một yêu cầu thiết yếu được đặt ra trên

Để thực hiện được giải pháp dạy học kiến thức kết hợp với lồng ghép
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thì yêu cầu đặt ra là mỗi
giáo viên và mỗi học sinh cần phải nắm vững các kiến thức cơ bản của môn
học từ đó biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống hàng ngày.
2. Lịch sử của đề tài
Từ trước đến nay trường THPT chuyên Lam Sơn chưa có một đề tài
nghiên cứu về vấn đề tích hợp “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và
hiệu quả” thông qua các môn học nói chung và môn Địa lí nói riêng.
3. Mục đích nghiên cứu
- Nhằm đổi mới phương pháp, gây hứng thú học tập, phát triển tư duy
và biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, hình thành cho học sinh ý thức biết
sử dụng tiết kiệm nguồn năng lượng, bảo vệ nguồn tài nguyên, bảo vệ môi
trường sống.
- Góp phần vào chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng
tiết kiệm và hiệu quả theo công văn số 50/2010 QH12 ngày 28/6/2010 của
Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam. Chương trình được thực hiện từ năm
2006 đến năm 2015, chia làm 2 giai đoạn: Mục tiêu của chương trình là tiết
kiệm từ 3% đến 5% tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong giai đoạn
2006-2010 và từ 5% đến 8% tổng mức tiêu thụ năng lượng trong giai đoạn
2011-2015 so với dự báo hiện nay về phát triển năng lượng và phát triển kinh
tế - xã hội theo phương án phát triển bình thường.
- HS có ý thức sử dụng tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường.
- Ủng hộ các hoạt động, các chính sách của Nhà nước về sử dụng
NLTK& HQ; phê phán các hoạt động, hành vi sử dụng lãng phí điện, xăng,
dầu; khai thác tài nguyên không hợp lí làm ảnh hưởng xấu đến MT và lãng
phí tài nguyên, cạn kiệt tự nhiên.
- Tuyên truyền cho những người xung quanh mình cũng cần phải có ý
thức trong việc sử dụng nguồn năng lượng.

3


PHẦN HAI

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận của đề tài
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một giải pháp
hữu hiệu để tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Nó là một quá trình
lâu dài, phải được thực hiện đồng bộ trong hệ thống giáo dục quốc dân và
cộng đồng. Trường học là nơi tập trung nguồn lực cơ bản cho tương lai,
là môi trường giáo dục tốt nhất cho mọi nội dung trong chương trình. Trường
học là nơi tạo nguồn tuyên truyền viên phong phú, hiệu quả cho cộng đồng.
Như vậy, giáo dục sử dụng NLTK&HQ là một nội dung hết sức cần
thiết trong cuộc sống. Nhưng sẽ rất khô khan nếu đưa thành một môn học
riêng lẻ; hơn nữa kiến thức về giáo dục sử dụng NLTK&HQ có liên quan đến
rất nhiều môn học khác như Vật lí, Hoá học, Địa lí, Giáo dục công dân,… Do
đó, chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo là lồng ghép nội dung này với các
môn học khác, nhằm thực hiện chủ trương giảm tải chương trình giáo dục phổ
thông, vừa tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao hiệu quả giáo dục.
Địa lí là một môn khoa học vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã
hội, mở ra trong các em một thế giới khoa học; hơn nữa toàn bộ chương trình
Địa lí THPT nghiên cứu vào các vấn đề về tự nhiên, kinh tế - xã hội (KTXH)... rất phong phú và đa dạng gần gũi với cuộc sống thực tế của chúng ta,
nên phương pháp dạy học môn Địa lí được xây dựng theo quan điểm chủ đề
và đề cao các phương pháp dạy học tích cực của học sinh. Đặc biệt, trong bộ
môn Địa lí có một nội dung quan trọng là nghiên cứu về các nguồn tài nguyên
thiên nhiên (trong đó có tài nguyên năng lượng), các ngành công nghiệp năng
lượng; có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa việc giáo dục kiến thức và rèn luyện
kĩ năng, do đó có nhiều thuận lợi để tích hợp nội dung giáo dục sử dụng
NLTK&HQ.
2. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
2.1 Thực trạng học sinh

quả như mong muốn. Thực tế là tôi đã tiến hành khảo sát ý thức học sinh lớp
11chuyên Anh qua việc kiểm tra vấn đáp hiểu biết của em về việc bảo vệ môi
trường và tiết kiệm năng lượng có hiệu quả năm học 2011 – 2012 và thu được
kết quả như sau:
- 25 học sinh có ý thức cao về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có
hiệu quả”.
- 07 học sinh chưa có ý thức về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có
hiệu quả”
- 10 học sinh phát biểu rằng “có ý thức nhưng đôi khi vì lười nên chưa
biến thành hành động”.
6


Kết quả khảo sát trên cho thấy học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn
ý thức về “sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả” còn hạn chế, vì thế tôi
mạnh dạn đưa ra giải pháp dạy học tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng
lượng tiết kiệm có hiệu quả trong dạy học môn Địa lý ở một số lớp.
2.2 Thực trạng giáo viên
Qua thực tế giảng dạy tại trường THPT chuyên Lam Sơn, tôi nhận thấy
mình còn tồn tại những khó khăn trong việc dạy học tích hợp với vấn đề sử
dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả:
- Về trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Bản thân tôi không ngừng học hỏi
nâng cao trình độ tay nghề, chuyên môn nghiệp vụ, tuy nhiên việc trao đổi
học hỏi kinh nghiệm giảng dạy chưa đạt hiệu quả cao.
- Bản than tôi là một giáo viên còn trẻ, cùng một số đồng nghiệp khác
tuổi nghề chưa quá 5 năm, chưa có kinh nghiệm trong giảng dạy nhiều, lại ít
được tham gia các lớp tập huấn về giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và
hiệuquả nên chưa thể tích hợp được nhiều môn học liên quan đến vấn đề sử
dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả..
- Do sự hạn chế về mặt thời gian của tiết học, một số giáo viên trong

truyền thống (than, củi, dầu mỏ, khí đốt, điện năng), nguồn năng lượng mới
(năng lượng Mặt Trời, sức gió, năng lượng nguyên tử, thuỷ triều...), vì thế khi
khai thác để giáo dục sử dụng NLTK&HQ rất tự nhiên, không gò bó, gượng
ép. Các vấn đề về địa lí tự nhiên chúng ta có thể giáo dục các vấn đề khai
thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn năng lượng. Các vấn đề về địa lí
kinh tế xã hội, chúng ta có thể giáo dục về mối quan hệ giữa con người và sử
dụng năng lượng, hoạt động sản xuất xã hội của con người ảnh hưởng đến
nguồn năng lượng, các biện pháp ngăn ngừa bảo vệ, v.v … Như vậy đối với
môn Địa lí nói chung thì trong chương trình hầu như bài nào cũng có thể khai
thác nội dung giáo dục sử dụng NLTK&HQ ở khía cạnh khác với mức độ
rộng hẹp khác nhau.
Dưới đây là địa chỉ tích hợp Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và
hiệu quả vào một số bài dạy môn Địa lí trường THPT.

Lớp
10

11

Tên bài (chương
trình cơ bản)
Bài 12: Sự phân bố
khí áp. Một số loại
gió chính
Bài 16: Sóng. Thuỷ
triều. Dòng biển
Bài 32: Địa lí các
ngành công nghiệp
(tiết 1)
Bài 5: Một số vấn đề

vực

và khu vực Trung Á

Bài 9: Nhật Bản

Tiết1: MụcI : Điều kiện tự
nhiên. Mục III: Tình hình
phát triển kinh tế.Tiết2: Mục
I: Các ngành kinh tế (phần 1
“Công nghiệp”)

Liên hệ

Bài 10: Cộng hoà * Tiết 1: Mục II: Điều kiện
nhân dân Trung Hoa tự nhiên. Tiết 2: Mục II: Các
(Trung Quốc)
ngành kinh tế (phần 1
“Công nghiệp”)

Liên hệ

Bài 14: Sử dụng và Mục 1 : Sử dụng và bảo vệ
bảo vệ tài nguyên tài nguyên sinh vật. Mục 3 :
thiên nhiên
Sử dụng và bảo vệ các tài
nguyên khác

Liên hệ


vấn đề về sử dụng NLTK&HQ mà những mục đích đó, những ý đó cần thể
hiện.

9


Tính chất đặc biệt thể hiện ở chỗ, ngay trong mục tiêu bài giảng cũng
nên đề cập đến kiến thức này. Trong quá trình dạy học phải đạt được mục tiêu
đề ra. Muốn vậy phải chuẩn bị tài liệu, phương tiện, phương pháp hợp lí và có
hiệu quả để thực hiện mục tiêu đề ra.
3.2.2. Loại bài kiến thức NL được lồng ghép vào kiến thức Địa lí
Trong chương trình Địa lí THPT có nhiều kiến thức giáo dục sử dụng
NLTK&HQ được tích hợp trong kiến thức địa lí. Có được những kiến thức
này phải trên cơ sở GV quan tâm, lưu ý đến việc kết hợp, bổ sung, thêm vào
một cách linh hoạt, khéo léo những kiến thức sử dụng NLTK&HQ. Kiến thức
sử dụng NLTK&HQ ở đây thường liên quan đến những hậu quả của việc khai
thác bừa bãi nguồn tài nguyên, phát triển dân số, phát triển kinh tế,... hoặc
những đường lối chính sách, biện pháp của các thời kì khác nhau đến việc sử
dụng NLTK&HQ.
4. Các biện pháp tổ chức thực hiện
4.1. Biện pháp thứ nhất: Lồng ghép giáo dục sử dụng NLTK&HQ
thành một mục trong bài học.
Giáo án 1: Bài 5. Tiết 3. Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á và
khu vực Trung Á. (chương trình 11CB)
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là: II.1: Vai trò cung
cấp dầu mỏ.
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
Các hoạt động dạy – học
Hoạt động: Tìm hiểu về vai trò cung cấp dầu mỏ (lớp/ cá nhân)
- Bước 1: HS dựa vào hình 5.8 nhận xét:

Địa chỉ tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ: Mục 1.
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
Các hoạt động dạy – học
Hoạt động: Tìm hiểu về các ngành công nghiệp năng lượng (cả lớp)

11


- Bước 1 : HS tự tìm hiểu trong SGK để thấy được vai trò của ngành
công nghiệp năng lượng. Sau đó GV khắc sâu kiến thức : Từ khi xuất hiện
trên Trái Đất, loài người đã không ngừng tiêu dùng năng lượng. Thông qua
chỉ số tiêu dùng năng lượng bình quân đầu người hàng năm có thể đánh giá
trình độ phát triển kinh tế – kĩ thuật và văn hoá ở các khu vực và trong từng
quốc gia.
- Bước 2 : Tìm hiểu các ngành công nghiệp năng lượng.
1. Khai thác than
Sau khi nêu vai trò, trữ lượng và sự phân bố than, GV nên đưa ra biểu
đồ tình hình khai thác than trên thế giới để HS nhận xét.
TriÖu tÊn
6000

4995

5266

5000
3770

4000
2603

TriÖu tÊn

4000

3741

3745

3845

3904

3331

3500

3066

3000
2336

2500
2000
1500
1000

1052
523

500

1950 1960 1970 1980 1990 2000 2003

- Sau khi tìm hiểu các ngành công nghiệp năng lượng (khai thác than, khai
thác dầu mỏ và công nghiệp điện lực) ; GV khắc sâu kiến thức: than và dầu mỏ
là tài nguyên không thể phục hồi. Nhu cầu sử dụng than, dầu mỏ và điện tăng
sẽ dẫn tới nguy cơ cạn kiệt các nguồn tài nguyên này.
- GV hỏi: Cần phải làm gì khi nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng cao trong
khi nguồn nhiên liệu ngày càng cạn kiệt?
- Ghi chú: Ngoài các giải pháp về thái độ (có ý thức sử dụng tiết
kiệm…), GV còn lưu ý HS các giải pháp về kĩ thuật để tạo ra các nguồn năng
lượng mới, thay thế nguồn năng lượng truyền thống đang có nguy cơ cạn kiệt.
GV đưa ra một số hình ảnh về các nguồn năng lượng mới.

Nhà máy điện mặt trời ( Tây Ban Nha)

13


Cối xay gió (Hà Lan)

Nhà máy phát điện sử dụng năng lượng thủy triều sẽ được xây dựng ngoài khơi bờ
biển phía Tây Scotland.Các Turbin phát điện sẽ được đặt dưới mực nước biển và
lợi dụng thủy triều để tạo ra điện năng.

Nhà máy điện nguyên tử ở Cattenom, Pháp.Các ống khói đang nhả ra hơi nước
không phóng xạ từ tháp làm nguội.Lò phản ứng hạt nhân được đặt trong các ngôi
nhà hình ống tròn
14



dầu mỏ và khí tự nhiên đứng thứ 1, 2 thế giới).
- Công nghiệp khai thác dầu khí là ngành kinh tế mũi nhọn của Liên
bang Nga.
- Trân trọng những thành quả Liên bang Nga đã giúp đỡ Việt Nam,
trong đó có những công trình thuỷ điện, khai thác dầu khí…
Bài 9: Nhật Bản
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:
- Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên NL nhưng là một cường quốc
kinh tế sử dụng khối lượng lớn nguồn NL.
- Nhật Bản luôn có ý thức sử dụng tiết kiệm tài nguyên, nhất là NL.
- Hiện nay, Nhật Bản đang nghiên cứu để đưa vào sử dụng các nguồn
NL mới thay nguyên liệu hoá thạch.
- Có ý thức học tập người Nhật.
Ví dụ 3. Chương trình lớp 12:
16


Bài 27 : Vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:
- Biết được cơ cấu ngành công nghiệp NL của nước ta cũng như các
nguồn lực tự nhiên, tình hình sản xuất và phân bố của từng phân ngành.
- Các giải pháp sử dụng hợp lí các nguồn lực tự nhiên đối với ngành
công nghiệp NL.
- Cần sử dụng các nguồn NL sạch thay thế NL hoá thạch.
- Phân tích biểu đồ về sản lượng khai thác than, dầu mỏ và tình hình
sản xuất điện ở nước ta.
- Nhận xét và phân tích bản đồ Công nghiệp năng lượng.
- Có ý thức sử dụng tiết kiệm điện, xăng, dầu, than...
Bài 30 : Vấn đề phát triển ngành giao thông vận tải và thông tin liên lạc
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:

Ý thức tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường của các em học sinh
lớp 11chuyên Anh và 10 chuyên Hoá cũng lan tỏa đến các bạn học sinh khác,
và lan tỏa đến gia đình các em và đến với các địa phương nơi các em đang
sinh sống mà từ đó bạn bè các em, bố mẹ các em cũng có ý thức sử dụng năng
lượng tiết kiệm có hiệu quả không làm ảnh hưởng đến môi trường. Góp phần
đóng góp vào Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết
kiệm và hiệu quả.
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm ở trường THPT không chỉ có
thể áp dụng với môn Địa lí mà có thể áp dụng với nhiều môn học khác. Đã
đến lúc "Mỗi GV phải trở thành một nhà giáo dục môi trường để giảng dạy
các môn trong nhà trường" (GS.TS Vũ Ngọc Hải ).

18


Kết quả điều tra so sánh thái độ học sinh đối với vấn đề giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Lớp chưa được thực hiện Lớp đã được thực hiện
Các vấn đề về giáo dục
lồng ghép
lồng ghép
sử dụng NLTK&HQ
Đồng ý Phân
Không Đồng ý Phân
Không
được hỏi
vân
đồng ý
vân
đồng ý

5. Mỗi học sinh chúng ta 68,0% 22,5% 9,5%
91,0% 5,4%
3,6%
cần phải sử dụng
NLTK&HQ chính là bảo
vệ môi trường sống của
chính mình.
6.HS cam kết sẽ tuyên 50,7% 22,6% 26,7% 83,5% 9,7%
6,8%
truyền
sử
dụng
NLTK&HQ cho những
người xung quanh

2. Những dự định sẽ làm nhằm đưa việc lồng ghép giáo dục sử
dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào giảng dạy môn Địa lý ở
trường THPT chuyên Lam Sơn
- Giáo viên cần kiên trì sử dụng phương pháp này.
- Tổ chức các buổi ngoại khoá về ý thức tiết tiệm năng lượng và
BVMT.
19


- Phát tờ rơi cho các lớp tuyên truyền về ý nghĩa, vai trò của nguồn
năng lượng từ đó cần thiết phải sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
- Tạo thói quen tiết kiệm điện cho học sinh với các hình dán nhắc nhở.
- Kết hợp với Đoàn thanh niên trong nhà trường tuyên truyền cho học
sinh hiểu thêm về “Giờ trái đất”: “Ngoài việc tắt đèn trong Giờ Trái đất, bạn
còn có thể làm gì để tạo ra sự thay đổi cho mái nhà chung của chúng ta?” - đó

trường THPT chuyên Lam Sơn”.
Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các đồng nghiệp, đặc
biệt các giáo viên trong tổ Địa lí trường THPT Chuyên Lam Sơn đã nhiệt tình
giúp đỡ và có những nhận xét quý báu trong quá trình tác giả xây dựng đề tài.
Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng do năng lực bản thân còn hạn chế, đề tài
chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý
của các đồng chí giáo viên giảng dạy cùng bộ môn để đề tài của tác giả hoàn
thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thanh Hoá, ngày 15 tháng 5 năm 2012
Người thực hiện

Đỗ Thị Hằng

21


Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Dược, Đặng Văn Đức, Nguyễn Trọng Phúc, Nguyễn Thị Thu Hằng,
Trần Đức Tuấn. Phương pháp dạy học địa lý. NXB Giáo dục.
2. Đặng Văn Đức, Nguyễn Thị Thu Hằng. Phương pháp dạy học địa lý theo
hướng tích cực. NXB ĐHSP.
3. Vụ Giáo dục trung học, Bộ GD- ĐT. Những vấn đề chung về đổi mới giáo
dục Trung học phổ thông môn Địa lí.
4. Các tài liệu liên quan đến vấn đề Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và
hiệu quả qua môn Địa lí.
5. Lê Thông (tổng chủ biên). Sách giáo khoa Địa lí 10, chương trình cơ bản.
6. Lê Thông (tổng chủ biên). Sách giáo khoa Địa lí 11, chương trình cơ bản.

22