SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
Trường THPT Khoái Châu

----------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Phát triển tư duy học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong
kĩ thuật dạy học mảnh ghép dạy bài 15: Tiêu hóa ở động vật

Lĩnh vực: Sinh học ( Sinh 11- Chương trình chuẩn)
Tên tác giả: Vũ Thị Thoàn
Giáo viên môn: Sinh
Tài liệu kèm theo: Phụ lục

Năm học: 2013 – 2014


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Các nhà khoa học, nhà sư phạm đều nhận định rằng: tài liệu học tập có sâu
sắc về nội dung khoa học và bổ ích về mặt khách quan bao nhiêu thì nó vẫn
không có tác dụng phát triển trí tuệ học sinh nếu các em không tự suy nghĩ,
không lĩnh hội được chúng thì không thể biến nó thành của riêng mình.
Hiện nay trong các nhà trường tình trạng học sinh học tập thụ động, chưa
có thói quen làm việc tích cực và chủ động lĩnh hội kiến thức nên việc giáo viên
chuẩn bị các phiếu học tập và áp dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại vào giảng
dạy sẽ kích thích tư duy tự học, sáng tạo của học sinh khi tiếp cận kiến thức
Kỹ thuật dạy học mảnh ghép là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết hợp giữa

tài liệu, trao đổi hướng dẫn các em làm quen với phương pháp dạy của giáo
viên, điều đó vừa thuận lợi cho học sinh tiếp cận bài học, vừa giúp tôi truyền tải
kiến thức cho học sinh có hiệu quả nhất.
Để dạy học theo kĩ thuật mảnh ghép, Giáo viên sẽ qui định việc chia
nhóm học tập (được tiến hành trước giờ học). Lớp học được chia thành 3 nhóm
học tập để thảo luận nội dung bài học ở 2 vòng học tập. Giáo viên giao nhiệm vụ
cho từng nhóm học tập tại mỗi vòng, cử 2 học sinh( nhóm trưởng và thư kí) ở
mỗi nhóm tại vòng 1 là sứ giả. Nhóm trưởng có khả năng điều hành hoạt động
của nhóm và có khả năng thuyết trình tốt; thư kí có khả năng quan sát tốt và chữ
viết rõ ràng.
Thời gian nghiên cứu, sản phẩm cần nghiên cứu của mỗi nhóm được thể
hiện ở các phiếu học tập qua mỗi vòng.
Vòng 1:
- Nhóm 1 hoàn thành phiếu học tập số 1.
- Nhóm 2 hoàn thành phiếu học tập số 2.
- Nhóm 3 hoàn thành phiếu học tập số 3.
Hết thời gian thảo luận ở vòng 1 học sinh nhanh chóng chuyển sang vòng
2: Sứ giả nhóm 1 chuyển sang nhóm 2, nhóm 1 chuyển sang nhóm 3; nhóm 2
chuyển sang nhóm 1, nhóm 2 chuyển sang nhóm 3; nhóm 3 chuyển sang nhóm
1; nhóm 3 chuyển sang nhóm 2 tạo 3 nhóm học tập mới.
Vòng 2:
Sứ giả và thành viên trong nhóm có nhiệm vụ giảng cho nhau nghe nội
dung nghiên cứu ở vòng 1 (đã được giáo viên chỉnh sửa tại mỗi nhóm ở vòng 1).
Sau đó các nhóm mới cùng thảo luận phiếu học tập số 4.

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-1-



1. Ổn định tổ chức (2 phút):
Kiểm tra sĩ số, vị trí học sinh đã qui định (theo sơ đồ) ở các nhóm học tập,
dụng cụ các nhóm.

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-2-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

2. Kiểm tra bài cũ : Không
3. Bài mới (36 phút):
Hoạt động của thày và trò
GV nêu vai trò giữa trao đổi

Nội dung kiến thức theo chuẩn KTKN
Trao đổi chất giữa cơ thể với môi

chất giữa cơ thể và môi

trường giúp lấy các chất cần thiết (chất

trường và chuyển hoá nội

dinh dưỡng) từ môi trường ngoài (các

bào


câu

hỏi trắc nghiệm trong SGK

giản mà cơ thể hấp thụ được

học sinh chọn đáp án đúng

- Các hình thức tiêu hóa:

về khái niệm tiêu hóa
? Động vật có mấy hình thức
tiêu hóa?

Tiêu hóa nội bào: tiêu hóa xảy ra ở bên
trong tế bào
Tiêu hóa ngoại bào: tiêu hóa xảy ra ở
bên ngoài tế bào

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-3-


áng kiến kinh nghiệm

Mục ,

Trư ng T PT hoái h u

Đại diện: Động vật đơn bào

-

Quá trình tiêu hóa:

Hết thời gian thảo luận giáo

Thức ăn

viên gọi đại diện 2 học sinh

dinh dưỡng đơn giản đi vào tế bào chất,

nhóm có làm tốt ở vòng 1

chất thải ra ngoài (xuất bào)

dán kết quả đã thảo luận

Kết luận: Tiêu hoá chủ yếu là nội bào.

được tại phiếu học tập 1, 2

Thức ăn được thực bào và bị phân huỷ

và 3;

nhờ enzim thuỷ phân chứa trong lizôxôm.


nhiều loài động vật không xương sống
- Cấu tạo ống tiêu hóa:

Giáo viên chốt kiến thức của
mục , II, III học sinh đã
nghiên cứu ở vòng 1

Ống tiêu hoá là 1 ống dài, có 2 lỗ thông ra
bên ngoài (miệng, hậu môn), cấu tạo gồm
nhiều bộ phận có chức năng khác nhau.
- Quá trình tiêu hóa:

GV lưu ý: Đặc điểm quá

Tiêu hóa ngoại bào (diễn ra trong ống tiêu

trình tiêu hoá thức ăn trong

hóa, nhờ enzim thủy phân tiết ra từ các tế

ống tiêu hoá:

bào tuyến tiêu hóa). Thức ăn đi qua ống

Thức ăn đi theo 1 chiều

tiêu hóa sẽ được biến đổi cơ học và hóa

trong ống tiêu hoá (từ miệng


nhóm di chuyển tạo 3 nhóm

hóa động vật

mới.

Cấu tạo ngày càng phức tạp: từ không có

Hoạt động 2: Tìm hiểu

cơ quan tiêu hoá (thức ăn được tiêu hoá

chiều

trong không bào tiêu hoá) đến có cơ quan

hướng

tiến

hóa

chung của hệ tiêu hóa động
vật

tiêu hoá, từ túi tiêu hoá đến ống tiêu hoá.
Từ tiêu hoá nội bào đến tiêu hoá ngoại

Vòng 2:


PHẦN III: KẾT QUẢ
Từ thực tế giảng dạy tôi thấy: Để giúp học sinh tham gia vào học tập một
cách tích cực, tránh thụ động, ỷ lại thì phương pháp dạy học trong nhà trường có
một vai trò to lớn. Theo tôi, dạy học sử dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại kết
hợp xây dựng phiếu học tập, cùng với việc ứng dụng công nghệ thông tin trong
giảng dạy đang là một trong những phương pháp tích cực nhằm hướng tới mục
tiêu trên. Với phương pháp này, học sinh được làm việc cùng nhau trong các
nhóm nhỏ và mỗi thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia vào nhiệm vụ
đã được phân công sẵn. Học sinh thực thi nhiệm vụ một cách chủ động, tích cực
dưới sự định hướng của giáo viên. Hơn nữa, trong quá trình hợp tác thảo luận
giữa các thành viên trong nhóm học tập sẽ là cơ hội để các em gần gũi nhau hơn
trong học tập, giúp các em rèn luyện được nhiều kĩ năng sống: lí luận, nghe, tập
trung, toàn tâm toàn ý khi làm việc...
Kết quả của lớp 11A8 (36 học sinh) trước khi áp dụng các kĩ thuật dạy
học tích cực là:
Loại

G (%)

K (%)

TB (%)

Yếu (%)

Kém (%)

Tỉ lệ

0


14

0

11A9 (36HS)

0

14

58

28

0

Lớp

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-7-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

Biểu đồ so sánh tỉ lệ các loại học sinh của lớp 11A8 trước khi thực nghiệm và
sau quá trình thực nghiệm được thể hiện như sau:

80%
60%
40%
20%

Giỏi

[

Th Thoàn

Khá

TB

Yếu

Lớp

Năm học 2013- 2014-8-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

PHẦN IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Sau quá trình thử nghiệm dạy học bằng kĩ thuật mảnh ghép tôi ở một số
bài tôi đã nghiên cứu mở rộng thêm các bài dạy bằng kĩ thuật dạy học này kết
hợp với các phiếu học tập. Sau quá trình áp dụng tôi và các đồng nghiệp rút ra

Trư ng T PT hoái h u

Tuy nhiên, trong quá trình tiếp tục thực hiện đề tài, tôi thấy vẫn có một số
vấn đề khó khăn nảy sinh đó là:
- Một số học sinh khả năng tập trung chưa được cao nên chỉ được khoảng
20 phút đầu là các em có thể làm việc tích cực được, thời gian còn lại hiệu quả
học tập giảm nhiều.
- Khi các sứ giả di chuyển để tạo nhóm mới tác phong một vài em còn
chậm gây mất thời gian cho bài học.
- Một số học sinh còn chưa tự giác, giáo viên phải thường xuyên nhắc nhở
học sinh lưu giữ nội dung các phiếu học tập đã thảo luận để về tự hoàn thành
vào vở để học.
Theo tôi khi học sinh rèn luyện được phương pháp tự học tốt các em có
thể lĩnh hội được nhiều tri thức từ kiến thức học trong nhà trường cũng như kĩ
năng xử lí tốt các tình huống trong đời sống. Đó chính là mục đích để tôi thực
hiện đề tài “Phát triển tư duy học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong kĩ
thuật dạy học mảnh ghép dạy bài 15: Tiêu hóa ở động vật”.

Khoái Châu, ngày 20/04/2014
Người thực hiện

Th Thoàn

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-10-


áng kiến kinh nghiệm


- Một số hình ảnh học sinh thảo luận trong nhóm học tập:

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-12-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

- Các hình ảnh và phiếu học tập sử dụng trong bài dạy:
Hình ảnh 1:

Tiêu hóa nội bào ở tr ng giày
Hình ảnh 2:

Tiêu hóa thức n trong túi tiêu hóa của thủy tức

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-13-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

Hình ảnh 3: Ống tiêu hóa ở một số động vật



......................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-16-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

Họ tên:.......................................
Lớp: ..................

Phiếu học tập s 2 (8 phút):
Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
Đại diện: ..................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................

Cấu tạo túi tiêu hóa:

.........................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................

Quá trình tiêu hóa thức ăn: ............................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-18-


áng kiến kinh nghiệm

Trư ng T PT hoái h u

Họ tên:.......................................
Lớp: ..................

Phiếu học tập s 4 (5 phút):
Nêu chiều hướng tiến hóa chung của hệ tiêu hóa?.............................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................

1

Phần : Đặt vấn đề

1

2

Phần : Nội dung

2

3

A. Kĩ thuật dạy học sử dụng

2

4

B. Soạn giảng bài theo kĩ thuật mảnh ghép

3

5

Phần

8


TRƯỜNG THPT KHOÁI CHÂU

Tổng điểm.........................Xếp loại .........................

TM. HỘ ĐỒNG KHOA HỌC
CHỦ TỊCH

Th Thoàn

Năm học 2013- 2014-21-


áng kiến kinh nghiệm

Th Thoàn

Trư ng T PT hoái h u

Năm học 2013- 2014-22-