SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HƯNG YÊN
Trường THPT Khoái Châu


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Phát triển tư duy học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong
kĩ thuật dạy học mảnh ghép dạy bài 15: Tiêu hóa ở động vật

Lĩnh vực: Sinh học ( Sinh
11- Chương trình chuẩn)
Tên tác giả: Vũ Thị Thoàn
Giáo viên môn: Sinh
Tài liệu kèm theo: Phụ lục
Năm học: 2013 – 2014 class="bi xb y0 w2 h9"
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Các nhà khoa học, nhà sư phạm đều nhận định rằng: tài liệu học tập có sâu
sắc về nội dung khoa học và bổ ích về mặt khách quan bao nhiêu thì nó vẫn
không có tác dụng phát triển trí tuệ học sinh nếu các em không tự suy nghĩ,
không lĩnh hội được chúng thì không thể biến nó thành của riêng mình.
Hiện nay trong các nhà trường tình trạng học sinh học tập thụ động, chưa
có thói quen làm việc tích cực và chủ động lĩnh hội kiến thức nên việc giáo viên
chuẩn bị các phiếu học tập và áp dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại vào giảng
dạy sẽ kích thích tư duy tự học, sáng tạo của học sinh khi tiếp cận kiến thức
Kỹ thuật dạy học mảnh ghép là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết hợp giữa
cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức
hợp, kích thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cá nhân trong

nhóm học tập (được tiến hành trước giờ học). Lớp học được chia thành 3 nhóm
học tập để thảo luận nội dung bài học ở 2 vòng học tập. Giáo viên giao nhiệm vụ
cho từng nhóm học tập tại mỗi vòng, cử 2 học sinh( nhóm trưởng và thư kí) ở
mỗi nhóm tại vòng 1 là sứ giả. Nhóm trưởng có khả năng điều hành hoạt động
của nhóm và có khả năng thuyết trình tốt; thư kí có khả năng quan sát tốt và chữ
viết rõ ràng.
Thời gian nghiên cứu, sản phẩm cần nghiên cứu của mỗi nhóm được thể
hiện ở các phiếu học tập qua mỗi vòng.
Vòng 1:
- Nhóm 1 hoàn thành phiếu học tập số 1.
- Nhóm 2 hoàn thành phiếu học tập số 2.
- Nhóm 3 hoàn thành phiếu học tập số 3.
Hết thời gian thảo luận ở vòng 1 học sinh nhanh chóng chuyển sang vòng
2: Sứ giả nhóm 1 chuyển sang nhóm 2, nhóm 1 chuyển sang nhóm 3; nhóm 2
chuyển sang nhóm 1, nhóm 2 chuyển sang nhóm 3; nhóm 3 chuyển sang nhóm
1; nhóm 3 chuyển sang nhóm 2 tạo 3 nhóm học tập mới.
Vòng 2:
Sứ giả và thành viên trong nhóm có nhiệm vụ giảng cho nhau nghe nội
dung nghiên cứu ở vòng 1 (đã được giáo viên chỉnh sửa tại mỗi nhóm ở vòng 1).
Sau đó các nhóm mới cùng thảo luận phiếu học tập số 4.
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-4-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
Nội dung nghiên cứu ở mỗi vòng được học sinh trình bày trên giấy A
0
hoặc bảng fooc của nhóm. Khi hết thời gian 2 vòng thảo luận, giáo viên sẽ cử 1
đại diện thông báo kết quả thảo luận ở 2 vòng.
B. Soạn giảng bài theo kĩ thuật mảnh ghép:
I. Mục tiêu:

2. Kiểm tra bài cũ : Không
3. Bài mới (36 phút):

Hoạt động của thày và trò Nội dung kiến thức theo chuẩn KTKN
GV nêu vai trò giữa trao đổi
chất giữa cơ thể và môi
trường và chuyển hoá nội
bào
Hoạt động 1: Tìm hiểu
khái niệm tiêu hóa và tiêu
hóa ở các nhóm động vật
Giáo viên chiếu slide câu
hỏi trắc nghiệm trong SGK
học sinh chọn đáp án đúng
về khái niệm tiêu hóa
? Động vật có mấy hình thức
tiêu hóa?
Trao đổi chất giữa cơ thể với môi
trường giúp lấy các chất cần thiết (chất
dinh dưỡng) từ môi trường ngoài (các
chất hữu cơ phức tạp phải trải qua quá
trình biến đổi trong hệ tiêu hoá thành chất
đơn giản) cung cấp cho quá trình chuyển
hoá nội bào.
Quá trình chuyển hoá nội bào tạo ra
năng lượng cung cấp cho các hoạt động
sống của tế bào và cơ thể (trong đó có
hoạt động trao đổi chất), tổng hợp các
chất cần thiết xây dựng nên tế bào, cơ
thể…

Học sinh quan sát hình ảnh
giáo viên chiếu trên slide để
thảo luận trong nhóm.
Giáo viên đi kiểm tra nội
dung thảo luận ở các nhóm
để chỉnh sửa kịp thời.
Hết thời gian thảo luận giáo
viên gọi đại diện 2 học sinh
nhóm có làm tốt ở vòng 1
dán kết quả đã thảo luận
được tại phiếu học tập 1, 2
và 3;
Học sinh tập trung nghe đại
diện báo cáo.
II. Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan
tiêu hóa
- Đại diện: Động vật đơn bào
- Quá trình tiêu hóa:
Thức ăn không bào tiêu hoá Chất
dinh dưỡng đơn giản đi vào tế bào chất,
chất thải ra ngoài (xuất bào)
Kết luận: Tiêu hoá chủ yếu là nội bào.
Thức ăn được thực bào và bị phân huỷ
nhờ enzim thuỷ phân chứa trong lizôxôm.
III. Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-7-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
Giáo viên chốt kiến thức của

nhiều bộ phận có chức năng khác nhau.
- Quá trình tiêu hóa:
Tiêu hóa ngoại bào (diễn ra trong ống tiêu
hóa, nhờ enzim thủy phân tiết ra từ các tế
bào tuyến tiêu hóa). Thức ăn đi qua ống
tiêu hóa sẽ được biến đổi cơ học và hóa
học thành những chất dinh dưỡng đơn giản
và được hấp thụ vào máu.
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-8-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
+ Thức ăn được đi theo 1
chiều, ống tiêu hoá hình
thành các bộ phận với chức
năng riêng (tiêu hoá cơ học,
hoá học, hấp thụ thức ăn)
nên hiệu quả tiêu hoá cao.
GV thông báo sứ giả các
nhóm di chuyển tạo 3 nhóm
mới.
Hoạt động 2: Tìm hiểu
chiều hướng tiến hóa
chung của hệ tiêu hóa động
vật
Vòng 2:
3 nhóm thảo luận để hoàn
thành phiếu học tập số 4.
Giáo viên chốt kiến thức học
sinh đã nghiên cứu ở vòng 2,

đã được phân công sẵn. Học sinh thực thi nhiệm vụ một cách chủ động, tích cực
dưới sự định hướng của giáo viên. Hơn nữa, trong quá trình hợp tác thảo luận
giữa các thành viên trong nhóm học tập sẽ là cơ hội để các em gần gũi nhau hơn
trong học tập, giúp các em rèn luyện được nhiều kĩ năng sống: lí luận, nghe, tập
trung, toàn tâm toàn ý khi làm việc
Kết quả của lớp 11A
8
(36 học sinh) trước khi áp dụng các kĩ thuật dạy
học tích cực là:
Loại G (%) K (%) TB (%) Yếu (%) Kém (%)
Tỉ lệ 0 17 58 25 0

Kết quả giảng dạy của tôi trên lớp thực nghiệm 11A
8
và lớp đối chứng
11A
9
được thể hiện trên ở bảng dưới đây:
Loại
Lớp
G (%) K (%) TB (%) Yếu (%) Kém (%)
11A
8
(36HS) 0 25 61 14 0
11A
9
(36HS) 0 14 58 28 0
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-10-

80%
100%
Lớp thực nghiệm 11A
8
Lớp đối chứng 11A
9
Ghi chú
Giỏi Khá TB Yếu
Tỉ lệ (%)

-11-
Lớp
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
PHẦN IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Sau quá trình thử nghiệm dạy học bằng kĩ thuật mảnh ghép tôi ở một số
bài tôi đã nghiên cứu mở rộng thêm các bài dạy bằng kĩ thuật dạy học này kết
hợp với các phiếu học tập. Sau quá trình áp dụng tôi và các đồng nghiệp rút ra
một số điểm cần lưu ý khi tổ chức dạy học theo kĩ thuật mảnh ghép:
- Các sứ giả ở vòng 1 có thể có trình độ khác nhau, bởi vậy cần xác định
yếu tố hỗ trợ kịp thời để tất cả sứ giả có thể hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1,
chuẩn bị cho vòng 2.
- Số lượng mảnh ghép không nên quá lớn để đảm bảo các thành viên có
thể truyền đạt kiến thức cho nhau.
- Đặc điểm nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp và chỉ có
thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những kiến thức đã có ở vòng 1. Do
vậy, giáo viên cần xác định rõ những yếu tố cần thiết về kĩ năng, kiến thức cũng
như các yếu tố hỗ trợ cần thiết để giúp học sinh giải quyết nhiệm vụ phức hợp
này.
Với mục đích dạy học để nâng cao khả năng tự học, chủ động lĩnh hội

Người thực hiện
Vũ Thị Thoàn
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-13-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa Sinh học 11 - Nhà xuất bản giáo dục.
2. Sinh học 11- Sách giáo viên - Nhà xuất bản giáo dục.
3. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Sinh học lớp 11 - Nhà
xuất bản giáo dục, năm 2009.
4. Chỉnh sửa tài liệu “hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng Sinh
học”, Bộ giáo dục và Đào tạo, năm 2010.
5. Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học môn Sinh học, cấp
THPT (Kèm theo Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm
2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo).
6. http:www.google.com.vn
7. Tài liệu tập huấn các kĩ thuật dạy học mới - Bộ giáo dục và Đào tạo, năm
2010 (dự án Việt - Bỉ).
8. Bài tập chọn lọc Sinh học 11 - Nhà xuất bản giáo dục, năm 2008.
9. Rèn luyện kĩ năng Sinh học 11 - Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, năm
2009
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-14-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu
PHẦN PHỤ LỤC
- Một số hình ảnh học sinh thảo luận trong nhóm học tập:
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014



Quá trình tiêu hóa thức ăn:
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-19-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu Họ tên:
Lớp:
Phiếu học tập số 2 (8 phút):
Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
Đại diện: Cấu tạo túi tiêu hóa: Quá trình tiêu hóa thức ăn:

Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-20-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014

-22-
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Khoái Châu

MỤC LỤC
Số thứ tự Nội dung Trang
1 Phần I: Đặt vấn đề 1
2 Phần II: Nội dung 2
3 A. Kĩ thuật dạy học sử dụng 2
4 B. Soạn giảng bài theo kĩ thuật mảnh ghép 3
5 Phần III: Kết quả 8
6 Phần IV: Kết luận và kiến nghị 10
7 Tài liệu tham khảo 12
8 Phần phụ lục 13
Vũ Thị Thoàn Năm học 2013- 2014