Bộ giáo dục và đào tạo
Viện đại học mở hà nội

LUậN VĂN THạC Sỹ
Hoàn thiện kiểm soát chi ngân sách NHà NƯớC
qua kho bạc nhà n-ớc huyện bình giang,
tỉnh hải d-ơng

H V TấN TC GI : NGUYN èNH HNG

LP

:

Cao hc QT K3-3

CHUYấN NGNH : QUN TR KINH DOANH
M S

: 60340102

NGI HNG DN KHOA HC: PGS.TS. Lấ VN TM

H NI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để
bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

Nguyễn Đình Hưng

ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan

i

Lời cảm ơn

ii

Mục lục

iii

Danh mục chữ viết tắt

vi

Danh mục các bảng

vii

Danh mục sơ đồ

viii

7
NỘI DUNG

Chương 1: Lý luận cơ bản về kiểm soát chi NSNN

8

1.1 Kiểm soát chi ngân sách nhà nước

8

1.1.1. Lý luận chung về Quản lý chi NSNN

8

1.1.2. Vai trò cơ bản của Quản lý chi NSNN

8

1.1.3. Sự cần thiết của kiểm soát chi NSNN

10

1.1.4. Yêu cầu đối với kiểm soát chi NSNN

11

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát chi NSNN

12

nhà nước
1.3.3 Điều kiện cấp phát thanh toán

17

1.4.Chức năng, nhiệm vụ kiểm soát chi của KBNN

20

1.5.Hoạt động kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua KBNN

23

1.5.1. Kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước

23

1.5.2. Cơ chế kiểm soát chi thường xuyên

26

1.5.3. Cơ chế kiểm soát chi đầu tư XDCB

34

Chương 2: Phân tích thực trạng kiểm soát chi NSNN qua Kho bạc

36

nhà nước huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương


60

qua Kho bạc nhà nước huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương
2.2.2.1.Trách nhiệm của Kho bạc nhà nước trong kiểm soát, thanh toán

60

vôn đầu tư
2.2.2.2.Điều kiện chi thanh toán vốn đầu tư

61

2.2.2.3.Nguyên tắc kiểm soát, thanh toán

62

2.2.2.4.Hình thức thanh toán vốn đầu tư

63

2.2.2.5.Thực trạng kiểm soát, thanh toán vốn đầu tư qua Kho bạc nhà

64

nước huyện Bình Giang tỉnh Hải Dương

iv



Giải pháp kiểm soát chi NSNN qua Kho bạc nhà nước

86

3.2.1. Hoàn thiện hệ thống chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN

87

3.2.2. Thực hiện quản lý cam kết chi qua KBNN và đẩy mạnh thực hiện cơ

88

chế thanh toán không dùng tiền mặt
3.2.3. Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn KBNN và hiện đại hóa

89

công nghệ
3.2.4. Xây dựng đội ngũ cán bộ công chức lành mạnh, có đủ năng lực và

92

trình độ chuyên môn nghiệp vụ kiểm soát chi
3.2.5. Thực hiện công khai minh bạc trong chi tiêu tài chính tại đơn vị sử

93

dụng NSNN
3.2.6. Cải cách hành chính theo hướng đơn giản hóa quy trình, thủ tục


: Xã hội chủ nghĩa.

KTXH

: Kinh tế xã hội.

NS

: Ngân sách

NSTW

: Ngân sách Trung ương .

NSĐP

: Ngân sách địa phương.

NST

: Ngân sách tỉnh.

NSH

: Ngân sách huyện.

NSX

: Ngân sách xã.


STT
2.1
2.2

Tên bảng

Trang

Kết quả thực hiện chi ngân sách thường xuyên qua KBNN
Bình Giang

53

Kết quả kiểm soát chi ngân sách thường xuyên qua KBNN

54

Bình Giang
2.3

Kết quả thực hiện kiểm soát chi thường xuyên qua KBNN
Bình Giang- Hải Dương giai đoạn 2010-2013

2.4
2.5

58

Kết quả thanh toán vốn đầu tư XDCB từ ngườn vốn ngân
sách qua KBNN Bình Giang- HD giai đoạn 2010-2013


1.2

Quy trình chi ngân sách nhà nước bằng chuyển khoản

25

2.1

Sơ đồ bộ máy tổ chức KBNN Bình Giang- Hải Dương

39

2.2

Quy trình kiểm soát chi thường xuyên qua KBNN Bình
Giang

2.3

42

Quy trình luân chuyển hồ sơ, chứng từ chi đầu tư xây dựng
cơ bản từ nguồn vốn ngân sách qua Kho bạc nhà nước Bình
Giang – Hải Dương

viii

64




còn dàn trải, thiếu tập trung, đồng bộ gây lãng phí rất lớn cho NSNN ; Cơ chế
kiểm soát chi đã thường xuyên được thay đổi, bổ sung nhưng vẫn chưa đáp ứng
kịp với thực tế làm hạn chế hoạt động ngân sách nhà nước và tạo tình trạng
lỏng lẻo, phá vỡ kỷ cương, kỷ luật tài chính của Nhà nước. Bên cạnh đó năng
lực kiểm soát chi ngân sách nhà nước của Kho bạc Nhà nước trên địa bàn còn
chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới, cải cách hành chính. Vì vậy, kiểm soát chi
ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương
cần được hoàn thiện một cách khoa học, có hệ thống hơn.
Xuất phát từ tình hình thực tế đó, em đã lựa chọn nghiên cứu đề tài:
“Hoàn thiện kiểm soát chi Ngân sách qua Kho bạc Nhà nước huyện Bình
Giang, tỉnh Hải Dương” để nghiên cứu nhằm góp phần làm rõ quy trình quản
lý, kiểm soát và nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà nước
qua Kho bạc Nhà nước trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
2/ Tình hình nghiên cứu đề tài
Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khoá IX đã thông qua Luật NSNN. Kể từ năm
1945, đây là lần đầu tiên Việt Nam có được một bộ Luật điều chỉnh các mối
quan hệ về việc phân cấp quản lý, lập, chấp hành và quyết toán NSNN, phân
định trách nhiệm, quyền hạn của các bộ, ngành, địa phương trong việc quản lý
và điều hành NSNN. Đối với chi ngân sách, Luật NSNN đã quy định rõ các
điều kiện để một khoản chi NSNN được thực hiện cũng như quy trình cấp
phát kinh phí NSNN qua cơ quan tài chính và KBNN.
Hệ thống KBNN được thành lập và đi vào hoạt động năm 1990 và từ khi
có Luật NSNN năm 1996, đặc biệt là Luật NSNN năm 2002 được ban hành đến
nay, đã có nhiều đề tài khoa học, một số công trình nghiên cứu được công bố
liên quan đến đề tài như:

2


Hải Dương góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm soát chi ngân sách nhà

4


nước qua Kho bạc Nhà nước trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương
4.2.2 Phạm vi về không gian
Nghiên cứu được thực hiện chủ yếu qua tổ chức công tác kiểm soát,
thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước huyện
Bình Giang, tỉnh Hải Dương, trừ phần kiểm soát chi đầu tư xây dựng cơ bản
đối với nguồn vốn nước ngoài.
4.2.3 Phạm vi về thời gian
Đề tài được tiến hành từ tháng 4/2014 đến tháng 9/2014. Số liệu được
thu thập nghiên cứu là những số liệu về kiểm soát chi ngân sách nhà nước từ
năm 2010 đến 2013.
Ngoài ra Đề tài nghiên cứu hoạt động kiểm soát chi NSNN trong mối
quan hệ với các nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến kiểm soát chi
NSNN qua KBNN trên địa bàn huyện Bình Giang.
5/ Phương pháp nghiên cứu
5.1

Chọn điểm nghiên cứu
Để hoàn thiện kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước

huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, tác giả chọn nghiên cứu tại Kho bạc Nhà
nước huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Các nghiên cứu liên quan đến quản lý,
kiểm soát chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Bình Giang, tỉnh Hải
Dương.
5.2


6/ Dự kiến đóng góp khoa học của luận văn.
Luận văn được nghiên cứu và xây dựng là trên cơ sở khung lý thuyết về
kiểm soát chi NSNN qua KBNN, qua phân tích thực trạng quản lý chi NSNN
qua KBNN Bình Giang - Hải Dương, có định hướng và đề xuất các giải pháp
góp phần hoàn thiện kiểm soát chi NSNN tại KBNN ở Bình Giang - Hải
Dương trong thời gian tới.
Mục đích của luận văn là :
- Hệ thống hóa và làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN, chi
NSNN và công tác quản lý chi NSNN qua KBNN.
- Trên cơ sở lý thuyết cơ bản về NSNN, chi NSNN và công tác quản
lý chi NSNN qua KBNN, tiến hành khảo sát, thu thập, xử lý thông tin tại
địa bàn khảo sát để đánh giá một cách chính xác, khách quan thực trạng

6


công tác kiểm soát chi NSNN qua KBNN Bình Giang - Hải Dương; xác
định nguyên nhân của thực trạng đó.
- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện kiểm soát chi NSNN
qua KBNN Bình Giang - Hải Dương.
7/ Bố cục của luận văn.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được kết cấu thành 3 chương :
Chương 1: Lý luận cơ bản về kiểm soát chi NSNN
Chương 2: Phân tích thực trạng kiểm soát chi NSNN qua KBNN huyện
Bình Giang - Hải Dương
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát chi NSNN qua KBNN
huyện Bình Giang - Hải Dương.

7

1.1.2 Vai trò cơ bản của Quản lý chi NSNN
- Thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi NSNN nhằm tăng

8


hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả. Thông qua
quản lý các khoản cấp phát của chi NSNN sẽ có tác động đến đời sống KTXH, giữ vững ổn định, giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xoá đói
giảm nghèo, giải quyết việc làm, thực hiện công bằng xã hội góp phần khắc
phục những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường.
- Quản lý chi ngân sách góp phần điều tiết thu nhập dân cư, thực hiện
công bằng xã hội. Trong tình hình phân hoá giàu nghèo ngày càng gia tăng,
chính sách chi NSNN và quản lý chi NSNN sẽ giảm bớt khoảng cách phân
hoá giàu nghèo giữa các vùng, các khu vực, các tầng lớp dân cư, góp phần
khắc phục những khiếm khuyết của nền kinh tế thị trường.
- Quản lý chi NSNN có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và
chống lạm phát. Khi nền kinh tế lạm phát và suy thoái, Nhà nước phải sử
dụng công cụ chi ngân sách để khắc phục tình trạng này. Để đảm bảo lợi ích
của người tiêu dùng, Nhà nước sử dụng công cụ chi ngân sách để điều tiết,
can thiệp vào thị trường dưới hình thức cắt giảm chi tiêu, cắt giảm đầu tư
hoặc tăng đầu tư, tăng chi tiêu cho bộ máy quản lý nhà nước, cũng như hỗ trợ
vốn, trợ giá và sử dụng quỹ dự trữ tài chính của Nhà nước.
- Duy trì sự ổn định của môi trường kinh tế, Nhà nước sử dụng công cụ
chi ngân sách, thông qua quản lý các khoản chi thường xuyên, chi đầu tư phát
triển, Nhà nước sẽ điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng chi
nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.
Kiểm soát chi NSNN là quá trình các cơ quan nhà nước có thẩm quyền
thực hiện thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi NSNN theo các chính
sách, chế độ, tiêu chuẩn và định mức chi tiêu do nhà nước quy định dựa trên
cơ sở những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong

nhà nước có chức năng, nhiệm vụ thực hiện kiểm soát chi các khoản chi
NSNN của các đơn vị để đảm bảo việc chi trả của Nhà nước là phù hợp với

10


nhiệm vụ đã giao.
- Việc chấp hành còn chưa đúng của đơn vị sử dụng NSNN: các đơn vị
sử dụng NSNN luôn có tư tưởng tìm mọi cách để có được nhiều kinh phí và
tiêu hết số kinh phí được cấp đó; cụ thể là: khi đơn vị xây dựng dự toán chi
chưa thực sự bảo đảm được yêu cầu quản lý, còn mang tính chủ quan. Kết quả
kiểm toán Báo cáo hàng năm đều cho thấy, thực hiện chi luôn tăng cao so với
dự toán, điều đó chứng tỏ dự toán lập không phản ánh được đầy đủ các khoản
chi. Đồng thời, thực hiện chi vượt dự toán còn phản ánh thực trạng công tác
tính toán nhiệm vụ chi không chính xác, còn mang tính chủ quan. Để có
nguồn chi vượt này các cơ quan Hành chính nhà nước luôn có yêu cầu bổ
sung ngân sách và đây là sức ép về ngân sách cho cơ quan điều hành, buộc họ
phải cấp ngoài dự toán, vượt dự toán đã giao.
1.1.4.Yêu cầu đối với kiểm soát chi NSNN
- Chính sách và cơ chế kiểm soát chi phải làm cho hoạt động của
NSNN đạt hiệu quả cao, tác động tích cực đến sự phát triển của nền kinh tế,
tránh tình trạng làm cho quỹ NSNN bị cắt đoạn, phân tán, gây căng thẳng
trong quá trình điều hành NSNN của chính quyền các cấp. Vì vậy, chính sách
và cơ chế kiểm soát chi phải quy định rõ ràng các điều kiện, trình tự và các
quy trình cụ thể để cơ quan tài chính thực hiện cấp phát kinh phí trên cơ sở dự
toán được cấp có thẩm quyền giao. Kho bạc trực tiếp thực hiện chi, trả các
khoản chi NSNN cho các đơn vị thụ hưởng đảm bảo đúng chính sách, chế độ,
tiêu chuẩn, định mức chi tiêu của Nhà nước.
- Công tác kiểm soát chi NSNN là một quy trình phức tạp, bao gồm
nhiều khâu, nhiều bước, từ lập dự toán, phân bổ dự toán đến cấp phát, thanh

thống NSNN đã làm phức tạp hoá các quy trình quản lý thu- chi ngân sách;
chưa có cơ chế thực hiện khuôn khổ tài khoá trung hạn và lập, bố trí dự toán
ngân sách theo chương trình, nhiệm vụ, dự án, quản lý ngân sách theo kết quả
đầu ra; cơ chế quản lý, hạch toán kế toán chưa phản ánh đúng bản chất và
không phù hợp với thông lệ quốc tế...

12


- Chức năng nhiệm vụ của cơ quan Kho bạc nhà nước (KBNN) về vấn
đề kiểm soát chi chưa được rõ ràng, chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý cần thiết để
KBNN thực hiện chức năng quản lý ngân quỹ theo mục tiêu hiệu quả. Công
tác quản lý ngân quỹ tuy có mối quan hệ mật thiết với quản lý ngân sách song
nó lại độc lập tương đối với công tác quản lý ngân sách (do phạm vi, bản chất,
cơ quan quản lý, công cụ quản lý ngân quỹ khác với NSNN); vì vậy Luật
NSNN chưa mang lại khung pháp lý đầy đủ cho công tác quản lý ngân quỹ.
Mặt khác, để quản lý ngân quỹ hiệu quả cần có văn bản pháp lý cao ở cấp độ
Luật nhằm quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn trách nhiệm của Bộ Tài chính và
Ngân hàng Nhà nước và các đơn vị có liên quan trong việc quản quản lý ngân
quỹ.
1.2.2 Các nhân tố thuộc về đối tượng thụ hưởng ngân sách nhà nước
Việc chấp hành Luật NSNN của các đơn vị thụ hưởng ngân sách nhà
nước vẫn đóng vai trò quan trọng nhất. Các cấp, các ngành, các địa phương phải
thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn; các tổ chức, cá nhân phải hoàn thành trách
nhiệm, nghĩa vụ về ngân sách nhà nước nói chung và chi NSNN nói riêng theo
quy định của Luật NSNN. Các đơn vị cần thấy rõ kiểm soát chi là trách nhiệm
của mình chứ không phải là trách nhiệm là công việc của riêng ngành Tài chính,
của cơ quan Kho bạc Nhà nước. Các ngành, các cấp cần xác định rõ vai trò của
mình trong quá trình quản lý chi NSNN, từ khâu lập dự toán, phân bổ dự toán,
cấp phát, thanh toán và quyết toán các khoản chi NSNN.

hầu như không có đơn vị nộp trả phần kinh phí không sử dụng lại ngân sách).
Cho nên, trong tương lai gần chúng ta phải hạn chế tối đa sự can thiệp không
cần thiết của cơ quan tài chính vào qúa trình chi tiêu của đơn vị. Xoá bỏ dần
việc cấp phát ngân sách bằng hình thức lệnh chi tiền của cơ quan tài chính.
- Chất lượng và trình độ của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm soát chi
của cơ quan Kho bạc Nhà nước đóng một vai trò rất quan trọng. Thực tế cho
thấy cùng với sự phát triển của xã hội đòi hỏi người cán bộ phải không ngừng
nâng cao trình độ về mọi mặt trong công tác chuyên môn mà còn phải ra sức
rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, đặc biệt là trong nền kinh tế thị

14


trường hiện nay. Cán bộ kiểm soát chi phải đảm bảo công tâm, khách quan và
trung thực thì công tác kiểm soát chi mới được kiểm tra, kiểm soát một cách
chặt chẽ, đúng chế độ quy định, loại bỏ được các hiện tượng cửa quyền, hách
dịch, sách nhiễu và tiêu cực trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
- Cơ sở vật chất- kỹ thuật: công tác kiểm soát chi không những đòi hỏi
phải có một đội ngũ cán bộ có đức có tài mà nó còn phải có các điều kiện về
cơ sở vật chất- kỹ thuật đầy đủ và đồng bộ. Phải có một hệ thống trang thiết bị
hiện đại và có một phần mềm tin học áp dụng cho công tác hạch toán cũng
như công tác kiểm tra, kiểm soát số liệu và lưu trữ hồ sơ kiểm soát chi. Trong
tiến trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế thì hiện đại
hoá công nghệ thông tin không những đáp ứng được kịp thời, chính xác số
liệu thu, chi NSNN cho các cấp chính quyền trong quá trình quản lý, điều
hành mà còn phục vụ tốt cho công tác thanh toán liên Ngân hàng và liên Kho
bạc trong toàn quốc.
1.3. Một số yêu cầu của kiểm soát chi ngân sách qua Kho bạc nhà nước:
1.3.1 Khái niệm về kiểm soát chi NSNN Qua Kho bạc nhà nước :
Kiểm soát chi ngân sách qua KBNN là việc KBNN thực hiện kiểm tra,

dẫn trong từng thời kỳ do các cơ quan có thẩm quyền quy định.
1.3.2 Nguyên tắc quản lý, cấp phát thanh toán các khoản chi ngân sách nhà
nước
- Tất cả các khoản chi NSNN phải được kiểm tra, kiểm soát trước,
trong và sau quá trình cấp phát, thanh toán. Các khoản chi phải có trong dự
toán NSNN được duyệt, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà
nước có thẩm quyền quy định hoặc được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách
hoặc người được ủy quyền quyết định chi.
- Tất cả các cơ quan, đơn vị, các chủ dự án... sử dụng kinh phí NSNN
( sau đây gọi chung là đơn vị sử dụng NSNN) phải mở tài khoản tại KBNN,
chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan tài chính, KBNN trong quá trình lập
dự toán, giao dự toán, hạch toán kế toán và quyết toán NSNN .

16