BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

DƯƠNG THỊ HẠNH

NHÂN VẬT VẠN TÂM TRONG TIỂU
THUYẾT ẾCH CỦA MẠC NGÔN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

HÀ NỘI, 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
----------

DƯƠNG THỊ HẠNH

NHÂN VẬT VẠN TÂM TRONG TIỂU
THUYẾT ẾCH CỦA MẠC NGÔN
Chuyên ngành

: Văn học nước ngoài

Mã số

: 60.22.02.45

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN

PHẦN MỞ ĐẦU..............................................................................................1


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Cách đây hơn 65 năm, ngày 18 tháng 1 năm 1950, nước Cộng hòa
Nhân dân Trung Hoa- nhà nước đầu tiên trên Thế giới thiết lập quan hệ ngoại
giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam. Đây là mốc lịch sử quan trọng đánh dấu mối quan hệ hữu nghị
truyền thống giữa hai nước núi liền núi, sông liền sông. Trong suốt chiều dài
lịch sử tồn tại và phát triển, chúng ta không thể phủ nhận những ảnh hưởng
của Trung Quốc tới Việt Nam về văn hóa mà trong đó có văn học. Tôi rất
thích những tác phẩm văn học từ cổ chí kim của Trung Quốc và những người
sáng tạo ra chúng. Trong số những tác giả ấy, người để lại cho tôi nhiều ấn
tượng nhất trong các sáng tác là nhà văn Mạc Ngôn. Nhiều người sẽ không
khỏi thắc mắc, vậy Mạc Ngôn là ai? Ấn tượng ông để lại cho bạn đọc là gì?
Từ những năm 80 của thế kỉ trước cho đến nay, trên văn đàn Văn học
Trung Quốc, cái tên Mạc Ngôn không còn xa lạ với những người yêu văn
chương nói riêng và nhân dân Trung Quốc nói chung bởi những sáng tác của
ông luôn là tâm điểm chú ý và tranh luận của giới nghiên cứu và phê bình văn
học nước này.
Mạc Ngôn sinh ngày 17 tháng 2 năm 1955. Ông là một nhà văn xuất
thân từ nông dân. Mạc Ngôn tên thật là Quản Mạc Nghiệp, sinh tại huyện Cao
Mật, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Bỏ dở tiểu học giữa chừng do Cách mạng
văn hóa, ông phải tham gia lao động nhiều năm ở nông thôn, luôn bị đói khát
và cô đơn. Ông đã từng nói: Lão Tử, giáo chủ Đạo giáo của chúng tôi đã nói
rất hay: "Sự may mắn phụ thuộc sự không may mắn. Sự không may mắn ẩn
sau sự may mắn." Tôi thôi học khi còn bé, thường bị đói và cô đơn, và không
có sách đọc. Nhưng chính vì vậy, cũng như nhà văn Thẩm Tùng Văn của thế
hệ trước, tôi đã sớm đọc cuốn sách tuyệt diệu về cuộc sống. Trải nghiệm của

2


được chuyển thể thành bộ phim truyện nhựa cùng tên (đạo diễn Trương Nghệ
Mưu) đã đoạt giải Gấu Vàng tại LHP Berlin lần thứ 38, Giải Văn học Liên
hợp (Đài Loan), Giải Văn học nước ngoài Laure Batailin (Pháp), Giải Văn
học quốc tế Nonino (Ý), Giải thưởng lớn cho Văn hóa châu Á (Nhật), Giải
Hồng lâu mộng cho Tiểu thuyết Hoa ngữ thế giới (Hồng Kông), Giải Văn học
Hoa ngữ New York (Mỹ), Huân chương Kỵ sĩ Nghệ thuật văn hóa Pháp
(3.2004), Tiến sĩ văn học danh dự do trường Đại học Công Khai Hồng Kông
trao tặng (12.2000). Và đặc biệt, gần đây nhất là giải Nobel văn học vào năm
2012.
Không những gây ấn tượng với khối lượng sáng tác đồ sộ và hệ thống
giải thưởng phong phú mà Mạc Ngôn còn gây ấn tượng với tôi bởi ý thức
trách nhiệm và sự tự giác rất cao trong sáng tạo nghệ thuật với phương thức
người báo tin duy nhất [29]. Mạc Ngôn đã từng khẳng định :Viết gì thì đều
phải có cá tính sáng tạo đầu tiên và độc nhất. Người khác đã làm rồi thì
không thể lặp lại. Tốt nhất là viết những gì người khác chưa viết, thủ pháp
cũng là cái mình chưa sử dụng lần nào [29]. Chưa dừng lại ở đó, ông còn bảy
tỏ quan điểm của mình về một cuốn tiểu thuyết hay: Tiểu thuyết hay trong
lòng tôi, thứ nhất là phải có ngôn ngữ hay, thứ hai phải có cốt truyện hay,
thứ ba phải chứa đựng nhiều điều thú vị và những trăn trở, để độc giả mong
đợi, thứ tư phải để độc giả thấy được những thay đổi trong tư tưởng của nhà
văn, cũng có nghĩa là phải để cho độc giả cảm thấy mình ở cùng vị trí với
nhà văn [29]. Tiểu thuyết của Mạc Ngôn chịu ảnh hưởng của trường phái cảm
giác mới của chủ nghĩa hiện đại phương Tây và Nhật Bản những năm 20, 30
của thế kỷ XX. Bản thân Mạc Ngôn cũng cho rằng: Trạng thái sáng tác nhẹ
nhàng thoải mái, tự do, muốn nói gì thì nói là trạng thái tốt nhất đối với nhà
văn. Trong diễn từ của Mạc Ngôn tại lễ trao giải Nobel năm 2012, chính bản
thân ông đã nói: Quá trình sáng tác của mỗi tác giả là không lẫn với ai. Mỗi

4


thôn, miêu tả sự xung đột giữa ý thức cũ và mới trong cuộc kháng chiến
chống quân xâm lược như: Cao lương đỏ, Báu vật của đời, Rượu cao lương,
Cẩu đạo, Đàn hương hình. Chủ đề trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn thường là
những vấn đề sinh tồn của nhân loại như: cái đói, cái rét, tính dục, thù oán,
chiến tranh, mê tín dị đoan…Có thể khẳng định, trong tiểu thuyết của Mạc
Ngôn người đọc sẽ tìm thấy “Trên trời dưới đất, cổ kim, trong ngoài, xương
khô trong mồ, u hồn dưới gốc cây tùng, công tử vương tôn, tài tử giai nhân,
sơn cùng thủy tận, dân tục phong tình” [27].
Như đã nói ở trên, Mạc Ngôn là nhà văn lớn, sáng tác của ông không
còn xa lạ với độc giả trên Thế giới, đặc biệt là Việt Nam. Độc giả Việt Nam
đã quá quen thuộc với văn phong của ông qua hàng loạt tác phẩm tiêu biểu
như: Báu vật của đời, Đàn hương hình, Cây tỏi nổi giận, Cao lương đỏ, Rừng
xanh lá đỏ, Tửu quốc, Tứ thập nhất pháo, Thập tam bộ, Sống đọa thác đày,
Châu chấu đỏ, Hoan lạc, Người tỉnh nói chuyện mộng du, Củ cà rốt trong
suốt, Con đường nước mắt, Bạch miên hoa, Trâu thiến, Ếch…Trong số các
tác phẩm kể trên thì Ếch có một đời sống riêng rất đặc biệt cần nghiên cứu và
tìm hiểu.
Trong buổi nói chuyện với sinh viên trường Đại học Cô-ra-la-đô ở Mĩ,
Mạc Ngôn đã nói: Bạn có thể không đọc những cuốn sách khác của tôi,
nhưng không thể không đọc cuốn Báu vật của đời [29; 122]. Là một người rất
yêu thích các tác phẩm của văn học Trung Quốc, đặc biệt là thể loại tiểu
thuyết Trung Quốc thời kì đổi mới, tôi đã tìm đọc một số tác phẩm thời kì này
trong đó có cả Báu vật của đời. Nhưng trong số những tác phẩm đã đọc ấy,
bản thân tôi thích và ấn tượng nhất với tiểu thuyết Ếch của nhà văn Mạc
Ngôn. Tôi nhận thấy, đây là một cuốn tiểu thuyết hay và lạ mà bạn đọc yêu
thích văn học không thể bỏ qua.


6


dù, ống quần xắn cao cùng với bầy cóc nhái kết đoàn, kết đội lầm lũi đi về
phía trước; hình tượng một nữ bác sĩ đang bế những hài nhi, tay dính đầy
máu nhưng miệng cười rất tươi; hình tượng một nữ bác sĩ miệng ngậm thuốc
lá, quần áo xộc xệch, gương mặt trầm tư…ngài nói những hình tượng ấy
cũng có lúc lại dung hòa thành một thể thống nhất, nhưng cũng có lúc lại
phân ly, chẳng khác nào những bức tượng điêu khắc độc lập [28; 6].
Một điều khiến chúng ta quan tâm là, tại sao Mạc Ngôn lại lựa chọn
nhân vật bà cô để nói về vấn đề sinh đẻ có kế hoạch mà lại không phải là một
người nào khác? Có thể nói, nhân vật Vạn Tâm- hình tượng một nữ bác sĩ có
nhiều sức gợi, có nhiều sức ám ảnh đối với bạn đọc đã để lại ấn tượng sâu sắc
với những ai quan tâm đến Ếch cũng như những vấn đề mà Mạc Ngôn đặt ra
trong Ếch. Đây là nhân vật trung tâm của tiểu thuyết. Tư tưởng chủ đề của
truyện được Mạc Ngôn gửi gắm qua nhân vật này một cách rõ ràng và sắc nét.
Nhà văn Tô Hoài đã từng cho rằng: Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết
thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác. Nhà văn Bectôn Brêcht cho rằng:
Các nhân vật của tác phẩm nghệ thuật không phải giản đơn là những bản
dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù
hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả”. Chính vì những lí do trên mà chúng tôi đã
quyết định lựa chọn và tiến hành nghiên cứu Nhân vật Vạn Tâm trong tiểu
thuyết Ếch của Mạc Ngôn với mong muốn làm rõ những yếu tố, những khía
cạnh liên quan đến cuộc đời, tính cách và số phận của nhân vật cũng như biểu
tượng tiêu biểu của tiểu thuyết. Qua đó, chúng ta có thể thấy được vai trò của
cá nhân đối với sự sinh tồn và phát triển của quốc gia, dân tộc cũng như tính
thời sự và ý nghĩa của việc thực hiện chính sách sinh đẻ có kế hoạch mà tác
giả đề cập đến trong tác phẩm.

7


thể tìm thấy trong các tác phẩm của Giả Bình Ao. Còn Trương Thành- nhà
văn ở Thượng Hải lại tìm ra và nhận xét về ba phương pháp trong nghệ thuật
viết của Mạc Ngôn :Thứ nhất, Mạc Ngôn có ý đồ thiết lập nên kết cấu truyện
độc đáo của riêng ông. Thứ hai, Mạc Ngôn có ý đồ cường điệu hoá sự hạ
thấp tư thế sáng tác của bản thân. Và thứ ba là, Mạc Ngôn có ý đồ liên kết
giữa kể chuyện dân gian và kể chuyện quy mô lớn. Viện Hàn lâm Thụy Điển
ca ngợi về các tác phẩm của Mạc Ngôn như sau: Hiện thực ảo giác kết hợp
các câu chuyện dân gian, lịch sử và hiện đại.
Tư liệu về Mạc Ngôn hoặc Ếch thì có nhiều. Đã có nhiều đề tài luận án,
luận văn thạc sĩ nghiên cứu về Mạc Ngôn và tác phẩm của ông, như: Nghệ
thuật tự sự trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị
Tịnh Thy với nội dung nghiên cứu là: Người kể chuyện và điểm nhìn tự sự
trong tiểu thuyết Mạc Ngôn, nghệ thuật tổ chức thời gian và kết cấu tự sự
trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn, nghệ thuật kiến tạo ngôn ngữ và giọng điệu
tự sự trong tiểu thuyết của Mạc Ngôn; Cái kỳ trong tiểu thuyết Mạc NgônLuận văn thạc sĩ của Võ Nguyễn Bích Duyên, trường Đại học sư phạm Thành
Phố Hồ Chí Minh với nội dung nghiên cứu là: “Kỳ” và truyền thống “hiếu
kỳ” trong tiểu thuyết Trung Quốc, hình tượng nghệ thuật đậm chất “kỳ” trong
tiểu thuyết của Mạc Ngôn và Thủ pháp nghệ thuật đậm chất “kỳ” trong tiểu
thuyết Mạc Ngôn; Nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Ếch của Mạc Ngôn của
Bùi Hải Hà- Học viện hành chính ; hay yếu tố hậu hiện đại trong Ếch của
Mạc Ngôn của Đỗ Thu Thuỷ, trường Đại học khoa học Huế... Đỗ Thu Thủy
với bút pháp hậu hiện đại được thể hiện trong ếch như: Yếu tố liên văn bản,
hỗn hợp thể loại, ở cách kết thúc truyện lập lờ. Nghệ thuật tự sự trong tiểu
thuyết Ếch của Mạc Ngôn nghiên cứu nghệ thuật tự sự của tiểu thuyết Ếch của
tác giả Mạc Ngôn qua nghệ thuật kết cấu và cốt truyện, người kể chuyện và
nhân vật, ngôn ngữ và giọng điệu nhằm làm nổi bật đặc trưng nghệ thuật của
9



nguyên mẫu trong hiện thực, đó chính là bà cô của Mạc Ngôn. Tác giả đã xây
dựng nhân vật Vạn Tâm là một bác sĩ phụ sản nổi tiếng của vùng Đông Bắc
Cao Mật trong quan hệ mâu thuẫn mà thống nhất. Ta thấy rất rõ, một mặt cô
được đề cập đến như “bồ tát sống”, như “nương nương cứu thế”, người đã
đem lại sinh khí, sức sống cho con người và vùng Đông Bắc Cao Mật. Nhưng
mặt khác, cô lại bị coi là tội nhân, là “Diêm Vương sống”, là “ác quỷ”, là kẻ
sát nhân máu lạnh. Có thể nói, toàn bộ tiểu thuyết xoay quanh cuộc đời trung
thành với Đảng của Vạn Tâm thông qua việc thực thi chính sách kế hoạch hóa
gia đình trong Đại cách mạng văn hóa Trung Quốc. Xét về mặt đề tài, ta thấy
đây là một loại đề tài khá nhạy cảm mà xã hội né tránh. Nhiều nhà văn cũng
tìm sự an toàn cho cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của mình khi không đề cập
đến vấn đề này trong tác phẩm của mình. Vì vậy, khi chọn đề tài này để khai
thác và làm phông nền của tác phẩm, có lẽ nhà văn Mạc Ngôn không nhằm
mục đích truy tìm, phân định hay luận bàn về công tội mà chính sách kế
hoạch hóa đã thực hiện. Điều này tác giả để cho nhân vật và bạn đọc tự trải
nghiệm, tự suy ngẫm về những gì đã làm trong quá khứ.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Với gia tài sáng tác đồ sộ lên tới trên 200 tác phẩm cùng những thành
công đã gặt hái được trong suốt quá trình sáng tác của mình, nhà văn Mạc
Ngôn đang là một trong những cái tên được tìm kiếm nhiều nhất ở Trung
Quốc nói riêng cũng như trên thế giới nói chung. Đến với tác phẩm của ông là
đến với thế giới thu nhỏ của vùng đất Cao Mật quê hương ông và đất nước
Trung Quốc nói chung. Chúng tôi lựa chọn và nghiên cứu Nhân vật Vạn Tâm
trong tiểu thuyết Ếch không phải với mục đích luận bàn hay phân định công,
tội của nhân vật cũng như phê bình, đánh giá chính sách sinh đẻ có kế hoạch
trong tác phẩm mà chúng tôi tiếp cận tác phẩm với mong muốn tìm ra những
11



của đất nước và thời đại, nhân vật Vạn Tâm trong hệ thống nhân vật của tác
phẩm hay nhân vật Vạn Tâm và biểu tượng ếch trong tiểu thuyết Ếch do nhà
văn Mạc Ngôn sáng tác, dịch giả Nguyên Trần - Nhà xuất bản Văn học ấn
hành năm 2009.
5. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận văn của mình, tôi đồng thời sử dụng và kết hợp nhiều
phương pháp nghiên cứu khác nhau như: Phương pháp khảo sát, thống kê,
phân tích phân loại, phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp liệt kê;
phương pháp phân tích nhân vật; phương pháp tiếp cận văn hóa, xã hội, lịch
sử.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và thư mục tham khảo,
luận văn của tôi được chia làm ba chương:
Chương 1: Nhân vật Vạn Tâm trong những biến động của đất nước và
thời đại
Chương 2: Nhân vật Vạn Tâm trong hệ thống nhân vật của tác phẩm
Chương 3: Nhân vật Vạn Tâm và biểu tượng ếch

13


PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
NHÂN VẬT VẠN TÂM TRONG NHỮNG BIẾN ĐỘNG CỦA
ĐẤT NƯỚC VÀ THỜI ĐẠI
Năm 2009, Trung Quốc đã xuất bản hơn 3000 tiểu thuyết trường thiên.
Đặc điểm chủ đạo của tiểu thuyết thời kì này là trong mối liên hệ mật thiết
giữa con người và xã hội, giữa con người và thời đại, các tác giả phản ánh sự
gắn kết giữa con người và xã hội, từ đó làm cho số phận của con người hòa
đồng với xu thế thời đại. Tính cách của mỗi con người không những chỉ đạo

ảnh hưởng tới tính cách, số phận và cuộc đời của nhân vật. Qua đây ta cũng
thấy, lịch sử xã hội được triển khai qua lịch sử cá nhân, các bước thăng trầm
trong cuộc đời của cá nhân cũng chính là “cái gương” phản chiếu những biến
chuyển của xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ.
1. Tuổi thơ dữ dội trong chiến tranh chống Nhật
Có lẽ đến tận bây giờ, người Trung Quốc vẫn chưa quên được kí ức đau
thương về những ngày quân Nhật xâm chiếm đất nước mình. Cuộc chiến
tranh Trung- Nhật ấy được lịch sử ghi lại, nó trở thành tư liệu quan trọng cho
các nhà làm phim hay được tái hiện trong các tác phẩm văn xuôi….Đây được
coi là cuộc chiến tranh lớn nhất ở Châu Á thế kỷ XX gây tổn thất lớn cho
Trung Quốc về người và của. Đến với những trang tiểu thuyết của Mạc Ngôn,
bạn đọc sẽ một lần nữa được nhìn về quá khứ, ôn lại lịch sử để thấy được
những tác động to lớn của thời đại tới từng cá nhân sống trong đó như thế
nào. Dưới ngòi bút của ông, ta sẽ nhận thấy cuộc chiến tranh trên có tác động
mạnh mẽ tới nhân vật trung tâm của tiểu thuyết Ếch là Vạn Tâm- cô được
sinh ra trong khoảng thời gian Trung Quốc tiến hành cuộc chiến tranh chống
quân Nhật xâm lược( 7/7/1937- 9/9/1945).

15


Theo lời nhân vật tôi thì “cô sinh ngày 13 tháng 6 năm 1937, theo âm
lịch thì đó là ngày 5 tháng 5, nhũ danh là Đoan Dương, còn tên đi học là Vạn
Tâm. Tên của cô do ông nội đặt, vừa tôn trọng tập tục của quê hương nhưng
đồng thời cũng có ý tứ rất sâu xa” [28; 28]. Như vậy có thể thấy, nhân vật
Vạn Tâm sinh ra trong một hoàn cảnh thật đặc biệt. Đó không chỉ là hoàn
cảnh đặc biệt của đất nước( khi quân Nhật xâm lược) mà còn là hoàn cảnh đặc
biệt của gia đình cô. Bởi lúc ấy, cha của cô đang là một bác sĩ cũng tham gia
chiến đấu và phục vụ trong Bát Lộ Quân. Cha của cô- Vạn Lục Phủ là một
bác sĩ nổi tiếng, ông cũng là học trò của bác sĩ Bạch Cầu Ân. Không những

Trong thời gian sống ở thành Bình Độ, cô và người nhà đã bị quân đội
Nhật đối xử tệ bạc. Khi vừa bị bắt đến nơi, cô và người nhà đã bị nhốt vào
một căn nhà tối om, ngoài cửa có hai con chó to canh giữ ngày đêm. Hai con
chó ấy ngày nào cũng được ăn thịt người, vừa trông thấy trẻ con là thè lưỡi ra
dài ngoằng, nước miếng nhỏ xuống thành dòng. Trong hoàn cảnh đó có lẽ
mọi người không khỏi sợ hãi. Điều đó được thể hiện rất rõ, bởi mẹ và bà nội
cô đêm nào cũng khóc nhưng “cô thì không khóc, hễ nằm xuống là ngủ một
lèo đến khi trời sáng” [28; 47]. Tại sao lại như vậy? Phải chăng vì Vạn Tâm
còn quá nhỏ nên không hề suy nghĩ và nhận thức được hiểm nguy đang đến
với mình và người nhà? Hay đơn giản, cô không hề sợ hãi bởi cô là một người
gan dạ, dũng cảm hơn những đứa trẻ cùng độ tuổi, lại sớm được thừa hưởng
những đức tính mạnh mẽ từ cha mình? Cô không những tự trấn an bản thân
mình không được sợ hãi mà cô còn khuyên nhủ và trấn an bà nội và mẹ của
mình. Cô nói: “Bà với mẹ đừng khóc nữa, khóc thì được cái gì? Khóc có thể
mọc cánh được không? Khóc có thể bay đến Vạn Lý Trường Thành được
không?” [28; 48] Theo như lời Vạn Tâm nói thì chỉ những kẻ yếu đuối mới
khóc, vì khóc không thể giải quyết được vấn đề mà chỉ làm cho con người ta
thêm yếu đuối, thụ động và bất lực. Và điều quan trọng là khóc không thể
17


giúp ta thoát khỏi hoàn cảnh hiểm nguy này. Rõ ràng, đây đâu phải là lời nói
bột phát của một cô bé bảy tuổi chưa hiểu việc đời mà là lời nói của một con
người có bản lĩnh, có chí lớn, có khí phách, cái khí phách có thể “bay đến
được với Vạn Lý Trường Thành”. Cái khí phách ấy khiến người đọc phải
ngưỡng mộ và nể phục. Còn vị thân hào Nhật thì vỗ tay khen ngợi và tán
đồng: “Nói hay lắm! Tiểu cô nương giỏi quá, lớn lên nhất định sẽ là một nhân
vật phi phàm đây!” [28; 48]. Quả nhiên, lời nhận định trên đã ứng nghiệm,
sau này cô đã trở thành một nhân vật “phi phàm” được cả vùng Đông Bắc
Cao Mật vừa ngưỡng mộ, nể phục lại vừa sợ hãi. Lời nói chứa đựng bản lĩnh

lời lí giải rõ ràng lí do vì sao không được ấy. Lí lẽ mà cô bé bảy tuổi đưa ra
rất sắc bén, trong đó thể hiện rất rõ nhận thức của cô về mối quan hệ giữa
Nhật Bản và Trung Quốc lúc này khi quân Nhật xâm chiếm đất nước Trung
Quốc. Theo đó, quân Nhật lúc này đang là kẻ thù của người Trung Quốc, mà
cha của cô lại là Bát Lộ Quân. Vậy, quân Nhật cũng chính là kẻ thù của cha
cô. Vậy thì không thể có cuộc gặp gỡ giữa bố cô và tư lệnh Sugitani theo ý
muốn của ông ta được. Không những vậy, cô còn dám hỏi lại ông ta: “Bát Lộ
đánh Nhật Bản, ông không sợ bố cháu bắn ông hay sao?” [28; 49]. Câu hỏi
của cô vừa hồn nhiên lại vừa thể hiện sự tự hào cũng như sự khẳng định mạnh
mẽ sức mạnh của Bát Lộ Quân trong đó có bố cô.
Có thể khẳng định, cùng với những biến cố về mặt lịch sử của đất nước
Trung Quốc khi quân Nhật xâm lược, cô bé bảy tuổi Vạn Tâm cũng trưởng
thành hơn trong suy nghĩ, mạnh mẽ, bạo dạn hơn trong lời nói và hành động.
Để rồi sau này mỗi khi có dịp, cô lại tự hào về những gì mình đã thể hiện
trong thời gian sống ở thành Bình Độ. Trong cuộc đấu khẩu với Hoàng Thu
Nhã ở trạm xá công xã, Vạn Tâm vẫn không quên nhắc lại những ngày tháng
kiên cường đã qua của mình.

19


Cũng giống như bao gia đình khác trong thời gian quân Nhật xâm lược,
Vạn Tâm và gia đình của mình đã hứng chịu bao nhiêu đau thương và mất
mát. Mất mát lớn nhất và có tác động mạnh mẽ lên Vạn Tâm có lẽ là sự hi
sinh của cha cô. Cha của cô đã kiên cường đấu tranh không nhượng bộ kẻ thù
và đã hi sinh khi đang mổ cho thương binh ở dưới địa đạo. Sau khi cha của
Vạn Tâm hi sinh, cô và người nhà đã được quân khu Giảo Đông cứu khỏi
thành Bình Độ. Cô và người nhà được đưa ra khu Giải Phóng và cô đã học
trường tiểu học Kháng Nhật ở đó.
Có thể nói, ba tháng làm con tin sống ở thành Bình Độ với thách thức

thánh này” [28; 29].
Thời kì bận rộn nhất của Vạn Tâm được đánh dấu bằng việc cô đỡ đẻ
cho hài nhi đầu tiên là Trần Tị- bạn học của nhân vật tôi vào ngày 4 tháng 4
năm 1953. Đây cũng là ca đỡ đẻ giúp cô tuyên truyền phương pháp đẻ mới,
xóa bỏ cách đỡ đẻ cũ. Ca đỡ đẻ đầu tiên của cô cũng thật đặc biệt và không hề
dễ dàng chút nào. Bởi sản phụ là một người phụ nữ tuổi đã cao, hơn nữa thai
nhi lại không nằm theo tư thế bình thường mà đầu lại quay vào bên trong còn
cánh tay đưa ra trước. Có thể nói, đây là một thử thách lớn đối với Vạn Tâm
nhưng thử thách này có thể giúp cô thể hiện được sự tài giỏi, bình tĩnh và bản
lĩnh của một người đã từng “đấu trí đấu dũng” với tư lệnh quân đội Nhật khi
mới tròn 7 tuổi. Với thái độ nghiêm trang và bình tĩnh đã giúp cô chinh phục
được Ngãi Liên. Sự bình tĩnh đến thản nhiên không một chút hoang mang
cùng kinh nghiệm mang tính truyền kì đã giúp cô phát huy được tài nghệ và
kĩ thuật điêu luyện của mình. Cuối cùng, ca đỡ đẻ đầu tiên của cô đã thành
công: “Lúc ấy, cô rất vui trong lòng, tâm trạng chẳng khác nào một người thợ
vừa hoàn thành một sản phẩm đầu tiên trong cuộc đời mình” [28; 34]. Có thể
nói, Vạn Tâm đã vượt qua thử thách một cách xuất sắc để chứng tỏ được bản
lĩnh và tài nghệ của mình. Từ đó, xóa dần sự e ngại của phụ nữ ở vùng Đông
21