Các đặc điểm của quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật
dân sự
Lời mở đầu
Điều 1 Bộ luật dân sự năm 2005 qui định về nhiệm vụ và phạm vi điều chỉnh
của Bộ luật dân sự: “Bộ luật dân sự quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý cho
cách ứng xử của cá nhân, phấp nhân, chủ thể khác; quyền, nghĩa vụ của các chủ thể
về nhân thân và tài sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh,
thương mại, lao động (sau đây gọi chung là quan hệ dân sự). …” Đối tượng điều
chỉnh của luật dân sự là những nhóm quan về nhân thân và tài sản trong quan hệ
dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động. Với quy định này,
luật dân sự nói chung và Bộ luật dân sự nói riêng đã mở rộng phạm vi điều chỉnh
đến các quan hệ thuộc lĩnh vực luật tư và trở thành luật chung có thể áp dụng trong
các lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động. Trong
trường hợp các văn bản pháp luật chuyên biệt không quy định trực tiếp để điều
chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực đó thì các quy định của Bộ luật dân sự năm
2005 sẽ điều chỉnh.
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, xã hội nhất là trong điều kiện nền kinh
tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, quan hệ
tài sản cũng theo đó mà ngày càng phát triển biến hóa hơn. Để có thể hiểu hơn về
loại quan hệ thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự này, việc tìm hiểu các đặc
điểm của quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự là nên có. Do
vậy, em xin trình bày nội dung bài tập “Các đặc điểm của quan hệ tài sản thuộc
đối

tượng

điều

chỉnh

của

khách thể được tác động và nội dung các quan hệ đó (Ví dụ như trong quan hệ cho
vay tiền – một dạng quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự, chủ
thể là bên cho vay và bên đi vay, khách thể là quyền sử dụng số tiền thỏa thuận cho
vay, nội dung quan hệ này là quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng cho vay tiền
của cả hai bên: bên cho vay và bên đi vay).
2. Đặc điểm của quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự
2.1 Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự đa dạng và
phong phú


Quan hệ tài sản phong phú và đa dạng là bởi các yếu tố cấu thành nên các
quan hệ đó bao gồm: chủ thể tham gia, khách thể được tác động và nội dung của các
quan hệ đó.
Thứ nhất, quan hệ tài sản phong phú và đa dạng về lĩnh vực. Quan hệ tài sản
bao gồm quan hệ vật quyền và quan hệ trái quyền.
* Quan hệ vật quyền là quan hệ tài sản tĩnh , thể hiện mối quan hệ giữa vật
với người. Quan hệ vật quyền trên nguyên tắc hình thành từ hai yếu tố: chủ thể của
quyền (con người) và đối tượng của quyền (vật), vận hành mà không cần đến vai trò
của một chủ thể khác (đặc biệt là không cần sự hợp tác hoặc trợ lực từ chủ thể
khác). Quan hệ vật quyền thể hiện sự chiễm hữu sử dụng, khia thác công dụng, định
đoạt số phận thực tế của một tài sản. Quan hệ này gồm hai khía cạnh: một là quan
hệ giữa chủ thể với vật (quyền sở hữu), hai là giữa chủ thể quyền với mọi người
chung quanh (xác định tài sản thuộc về ai). Quan hệ vật quyền thể hiện chủ yếu trên
cơ sở quyền sở hữu và các vật quyền khác.
Chẳng hạn, xét khía cạnh quyền sở hữu.
- Chủ thể của quyền sở hữu là những người tham gia quan hệ pháp luật dân
sự về sở hữu. Tóm lại, đó là những chủ thể mà Điều 164 Bộ luật hình sự quy định:
“có đủ ba quyền năng là quyền chiễm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản”.
Do tính chất và đặc trưng của quan hệ pháp luật về sở hữu nên một bên chủ thể luôn
được xác định và có các quyền năng chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của

hệ tài sản bao gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản; tài sản hiện tại, tài sản
hình thành trong tương lai; tài sản vô hình, tài sản hữu hình…


Vật được coi là tài sản là vật có thực trong thế giới vật chất ( là một bộ phận
của thế giới vật chất) không chỉ đáp ứng được như cầu nào đó (vật chất) của con
người mà còn nằm trong sự chiếm hữu của con người; mang lại giá trị, lợi ích nhất
định và phải trở thành đối tượng của giao dịch dân sự (có nghĩa có thể chuyển dịch
được trong các giao dịch dân sự). Tiền và giấy tờ có giá (giấy tờ có giá trị bằng tiền
và đem giao dịch được trong các giao dịch dân sự) là các loại tài sản có tính chất
đặc biệt. Quyền tài sản được quy định tại điều 181 Bộ luật dân sự: ”Quyền tài sản là
quyền giá trị được bằng tiền và có thẻ chuyên giao trong giao dịch dân sự, kể cả
quyền sở hữu trí tuệ.”(Theo quy định này, nhà lập phát muốn nói tới quyền đối
nhân, tức là quyền của một chủ thể này với một chủ thế khác và quyền này giá trị
bằng tiền; vi dụ như quyền yêu cầu thanh toán giá trị tài sản chung).
Tài sản hữu hình là những tài sản có thể dùng giác quan để cảm nhận được
hoặc dùng đơn vị cân, đong, đo đếm để xác định, thường có những đặc tính như
thuộc sở hữu của ai, có đặc tính vật lý, có thể trao đổi được, có thể mang giá trị tinh
thần hoặc vật chất, là những thứ đã tồn tại (tài sản trước kia) đang tồn tại và có thể
có trong tương lai (ví dụ như đất đai, xe cộ, những sản phẩm thu hoạch từ vụ mùa).
Một ví dụ về quan hệ tài sản có đối tượng là tài sản hữu hình chính là việc cho thuê
nhà; tài sản hữu hình chính là căn nhà được đem cho thuê với chủ thể là bên cho
thuê nhà và bên thuê nhà, khách thể là quyền cho thuê nhà của người có nhà và
quyền sử dụng ngôi nhà trong thời gian thuê nhà của người đi thê, nội dung quan hệ
cho thuê nhà này là quyền và nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng cho thuê nhà của hai
bên. Tài sản vô hình là những tài sản không dùng giác quan để cảm nhận được và
không thể cân, đong, đo, đếm được, thường là quyền tài sản gắn liền với quyền sở
hữu của một chủ thể nhất định và không thể chuyển giao (quyền sở hữu trí tuệ), tuy
nhiên cũng có một số tài sản vô hình có thể chuyển giao ra thành tiền như thương
hiệu hàng hóa. Một ví dụ điển hình cho loại quan hệ tài sản có đối tượng là tài sản

quy luật khách quan. Nhưng những quy luật này được nhân thức và phản ánh thông


qua những quy phạm pháp luật mang tính chủ quan chủ quan – ý chí của giái cấp
thống trị phản ánh sự tồn tại xã hội thông qua các quy phạm pháp luật. Mỗi chủ thể
tham gia vào quan hệ kinh tế cụ thể đều đặt ra những mục đích và với động cơ nhất
định. Bởi vậy, quan hệ tài sản mà các chủ thể tham gia mang ý chí chủ thể, phù hợp
với ý chí của các chủ thể tham gia và phải phù hợp với ý chí của nhà nước thông
qua các quy phạm pháp luật dân sự. Nhà nước dùng các quy phạm pháp luật dân sự
tác động lên các quan hệ kinh tế, hương cho các quan hệ này phát sinh, thay đổi
theo ý chí nhà nước. vì vậy, sự tác động của Nhà nước thông qua các quy phạm
pháp luật dân sự có ý nghĩa quan trong trong việc định hướng cho các quan hệ tài
sản phát triển. Nếu sự định hướng phù hợp với những quy luật khách quan của sự
phát triển thì sẽ thúc đẩy quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất phát triển, và
ngược lại sẽ kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất.
Có thể nói rằng quan hệ tài sản là biếu hiện ý chí của chủ thể, của nhà nước
về quan hệ sản xuất trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Trong giai đoạn hiện này,
khi chúng ta đang xây dựng và hình thành nền kinh tế nhiều thành phần với nhiều
hình thức sở hữu và hình thức kinh doanh thì việc xác định các quan hệ tài sản phù
hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là một định hướng có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng, có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ nền sản xuất xã hội.
2.3 Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự mang tính chất
hàng hóa và tiền tệ
Thứ nhất, đối tượng của quan hệ tài sản là hàng hóa có giá trị và được xác
định thông qua sự trao đổi hàng hóa, chịu sự chi phối của qui luật giá trị. Quy luật
của nền kinh tế thị trường trong sản xuất xã hội chỉ phối các quan hệ tài sản mà một
trong các biểu hiện của nó là quan hệ tiền – hàng. Sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ
trong nền kinh tế thị trường chủ yếu thông qua hình thức tiền – hàng. Khái niệm
hàng hóa ngày càng được mở rộng cùng với sự chuyên môn hóa của nền sản xuất,
cùng với sự phát triển của khoa học – kĩ thuật và quan niệm xã hội về các đối tượng


tô Giải Phóng với anh A. Chủ thể trong quan hệ mua bán này là đại lý ô tô Giải
phóng – bên bán và anh A – bên mua. Tài sản được đem ra mua bán trao đổi là
chiếc xe ô tô BMW của cửa hàng đại lý ô tô Giải Phóng. Anh A phải chi trả 30.000
USD cho đại lý ô tô Giải Phóng để có quyền sở hữu chiếc xe một cách hợp pháp.
Như vậy, 30.00 USD mà anh A phải chi trả là giá trị tương đương để đổi lấy chiếc
xe ô tô BMW của đại lý ô tô Giải Phóng.
Cùng một tài sản nhưng trong những quan hệ khác nhau, chủ thể khác nhau
mức đền bù ngang giá trị là khác nhau. Ví dụ như, giữa anh A và đại lý ô tô Giải
Phóng nói trên không phát sinh quan hệ mua bán tài sản - chiếc xe BMW mà là
quan hệ thuê tài sản – chiếc xe BMW kia. Trong trường hợp này, chủ thể không còn
là chủ thể bán và chủ thể mua mà là chủ thể cho thuê – đại lý ô tô Giải Phóng và
chủ thể thuê – anh A. Giá cả thuê xe theo thỏa thuận giữa hai bên anh A và đại lý ô
tô Giải Phóng là 2 triệu đồng / 1 ngày. Khi này giá tiền 2 triệu đồng / 1 ngày là giá
trị tương đương cho với giá trị sử dụng chiếc xe BMW trong một ngày. Như vậy,
khi quan hệ mua bán chiếc ô tô BMW giữa anh A và đại lý ô tô Giải Phóng thay đổi
thành quan hệ thuê xe ô tô thì vai trò chủ thể của anh A và đại lý ô tô Giải Phóng
thay đổi, mức tiền thuê xe khác với mức tiền mua chiếc xe ô tô BMW.
Không phải tất cả sự chuyển dịch tài sản, dịch vụ đều có sự đền bù tương
đương như cho, tặng, thừ kế, sử dụng các tác phẩm văn học nghệ thuật….
Tuy nhiên, các quan hệ này không phải là quan hệ cơ bản và không phổ biến
trong trao đổi. Nó không chỉ đơn thuần là quan hệ pháp luật mà con bị chi phối bởi
nhiều quan hệ xã hội khác (như truyền thống văn hóa, phong tục tập quán…)
Kết luận
Quan hệ tài sản là một trong hai đối tượng điều chỉnh của luật dân sự. Nó có
ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu luật và áp dụng luật đối với những vấn đề liên
quan đến tài sản – thứ quan trọng thiết yếu trong cuộc sống của mỗi người. Do đó,


việc hiểu được những đặc điểm của quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh luật