Phân biệt thanh tra hành chính với thanh tra chuyên ngành
Luật Thanh tra năm 2004 lần đầu tiên đưa ra các khái niệm và
định nghĩa về thanh tra, trong đó đã có sự phân biệt hai loại hình
thanh tra chủ yếu là thanh tra hành chính và thanh tra chuyên
ngành.
Luật Thanh tra cũng phân biệt hai loại cơ quan thanh tra : Thanh
tra được tổ chức theo cấp hành chính (Thanh tra Chính phủ, Thanh
tra cấp tỉnh, Thanh tra cấp huyện) và thanh tra theo ngành và lĩnh
vực (đảm nhận cả chức năng thanh tra hành chính và chức năng
thanh tra chuyên ngành). Tuy nhiên, sự phân biệt này nhìn chung
vẫn chưa đủ rõ. Thực tế trong thời gian vừa qua, Thanh tra Chính
phủ cùng với các tổ chức thanh tra nhà nước khác đã tiến hành
những cuộc thanh tra lớn về các dự án đầu tư công trình giao
thông, hoạt động của Ngân hàng Nhà nước, hoạt động của các
ngân hàng thương mại ngoài quốc doanh, việc quản lý và sử dụng
đất đai nhưng để phân biệt các cuộc thanh tra này là thanh tra
hành chính hay thanh tra chuyên ngành là rất khó.
Sự phân biệt giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành
xuất phát từ quan niệm coi thanh tra là chức năng thiết yếu của
quản lý nhà nước. Mục đích của quản lý nhà nước xét cho cùng là
bảo đảm cho mọi hoạt động trong xã hội tuân thủ theo các quy
định của pháp luật, bảo đảm cho công dân thực hiện được các
quyền cơ bản của mình, tạo điều kiện phát huy mọi năng lực sản
xuất của xã hội. Để đạt được mục đích đó, Nhà nước phải phải thực
hiện hai nhiệm vụ chính là tăng cường các biện pháp nhằm không
ngừng nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý mọi mặt đời sống kinh
tế - xã hội và phải thường xuyên hoàn thiện, loại trừ các khuyết tật
trong quá trình vận hành bộ máy nhà nước. Tương ứng với hai


nhiệm vụ này là hai loại hình của hoạt động thanh tra : thanh tra

một loạt những thay đổi. Đối tượng chịu sự thanh tra, kiểm tra đa
dạng hơn, phức tạp hơn với sự gia tăng về số lượng các tổ chức
kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế cũng như quá trình xã hội
hoá nhiều lĩnh vực, trong đó Nhà nước không còn can thiệp trực
tiếp bằng biện pháp hành chính, mà quản lý xã hội thông qua các
công cụ quản lý vĩ mô, bằng luật pháp cho mọi thành phần kinh tế
hoạt động và phát triển cũng như thực hiện chức năng thanh tra,
kiểm tra, kiểm soát là chủ yếu. Theo quan niệm, nhận thức mới,
Nhà nước thực hiện vai trò phục vụ xã hội với tính chất là một tổ
chức dịch vụ công; Nhà nước có trách nhiệm tạo ra một hành lang
pháp lý cho các doanh nghiệp và cá nhân tự do phát triển. Nhà
nước có quyền và có nhiệm vụ tạo ra một môi trường pháp lý
thuận lợi cho sự phát triển, đảm bảo kỷ cương, kỷ luật, công bằng.
Bản thân các cơ quan nhà nước cũng phải hoạt động trên cơ sở
pháp luật, tuân thủ pháp luật. Trong cơ chế quản lý mới, phương
thức, cách thức, mục đích nội dung thanh tra đối với các doanh
nghiệp không thể mang tính hành chính giống như thanh tra các
cơ quan, đơn vị, cá nhân trong bộ máy nhà nước mà cần phải có sự
thay đổi. Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội đều
có các cơ quan quản lý nhà nước. Vì thế, việc thanh tra, kiểm tra
các đơn vị, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật về từng lĩnh
vực phải được tiến hành chuyên sâu, do các cơ quan quản lý nhà
nước theo ngành, lĩnh vực thực hiện. Đó là lý do của việc xuất hiện
hoạt động thanh tra chuyên ngành trong Luật thanh tra.
Mục đích của hoạt động thanh tra chuyên ngành là bảo đảm sự
chấp hành pháp luật của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân, bảo đảm
trật tự, kỷ cương trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoạt động


kinh tế tài chính, kinh tế xã hội cũng như trong mọi lĩnh vực khác