ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN THỊ CHIẾN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
NHÀ NƢỚC TẠI QUẬN CẦU GIẤY
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------o0o---------

NGUYỄN THỊ CHIẾN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ
NƢỚC TẠI QUẬN CẦU GIẤY
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 60340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

4.4. Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý cấp quận, huyện ....25 1.4.5.
Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý NSNN cấp quận, huyện .................26 1.5. Kinh
nghiệm quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ - Thành phố Hà Nội..................26 1.5.1. Về tình
hình kinh tế Quận Tây Hồ ..................................................................26 1.5.2. Thực tế
công tác quản lý NSNN tại Quận Tây Hồ: ........................................27


1.5.3. Một số bài học kinh nghiệm từ thực tế công tác quản lý NSNN tại Quận Tây
Hồ. .............................................................................................................................29
CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................................32
2.1. Các phương pháp sử dụng .................................................................................32
2.1.1. Phương pháp thu thập thông tin .....................................................................32
2.1.2. Phương pháp phân tích dữ liệu .......................................................................33
2.2. Các công cụ được sử dụng ...................................Error! Bookmark not defined. 2.3.
Các bước thực hiện và thu thập số liệu..............................................................34
CHƢƠNG 3 .............................................................................................................35
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSNN TẠI QUẬN.............................35
CẦU GIẤY - TP. HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN 2012 - 2014..........................35
3.1. Đặc điểm - tình hình kinh tế xã hội của Quận Cầu Giấy...................................35
3.1.1. Đặc điểm tự nhiên ...........................................................................................35
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội Quận Cầu Giấy .....................................................36
3.2. Thực tế tình hình công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong giai đoạn
2012 - 2014...............................................................................................................41
3.2.1. Đặc điểm thu, chi ngân sách Quận Cầu Giấy .................................................41
3.2.2. Thực trạng lập và giao dự toán ngân sách Quận Cầu Giấy.............................42
3.2.3. Thực trạng chấp hành ngân sách Quận Cầu Giấy...........................................52
3.2.4. Thực tế công tác quyết toán ngân sách tại Quận Cầu Giấy ............................66
3.2.5. Thực tế công tác thanh tra, kiểm tra NSNN tại Quận Cầu Giấy.....................69 3.3.
Đánh giá công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy ................71 3.3.1.
Kết quả đạt được .............................................................................................71 3.3.2. Hạn

DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1: Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam ...............................................10

i


DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 3.1: Giá trị sản xuất các ngành trên địa bàn Quận Cầu Giấy...........................38
(giai đoạn 2002-2006) ...............................................................................................38
Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012 - 2014 ...39
Bảng 3.3: Tình hình lập dự toán thu và giao dự toán thu ngân sách Quận Cầu Giấy
giai đoạn 2012-2014..................................................................................................46
Bảng 3.4: Tình hình lập dự toán chi và giao dự toán chi ngân sách Quận Cầu Giấy
giai đoạn 2012-2014..................................................................................................50
Bảng 3.5: Tình hình thực hiện thu ngân sách Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012 - 2014
...................................................................................................................................55
Bảng 3.6: Thực hiện chi ngân sách Quận Cầu Giấy và tỷ trọng các khoản chi........60 (%)
giai đoạn 2012-2014...........................................................................................60 Bảng
3.7: Thực hiện chi thường xuyên giai đoạn 2012-2014 Quận Cầu Giấy.........63 Bảng 3.8:
Tình hình quyết toán thu NSNN Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012-2014 ..67 Bảng 3.6: Tình
hình quyết toán chi NSNN Quận Cầu Giấy giai đoạn 2012-2014...69

ii


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1


KH

Kế hoạch

7

KT-XH

Kinh tế - xã hội

8

NQD

Ngoài quốc doanh

9

NS

Ngân sách

10

NSNN

Ngần sách nhà nƣớc

11


XDCB

Xây dựng cơ bản

17

XD

Xây dựng

18

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

iii


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trải qua gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội,
kể từ Ðại hội VI (năm 1986), Việt Nam đã thu được những thành tựu to lớn, hết sức quan
trọng. Thực hiện đường lối đổi mới, với mô hình kinh tế tổng quát là xây dựng nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đất nước ta đã
thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, tạo được những tiền đề cần thiết để chuyển
sang thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đặc biệt là
từ khi Luật ngân sách nhà nước được Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ hai thông qua ngày
16/12/2002 và có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2004 với mục tiêu và ý nghĩa hết

"Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Quận Cầu Giấy, Thành
phố Hà Nội" là thực sự cần thiết về cả mặt lý luận cũng như thực tiễn.
2. Mục tiêu nghiên cứu
* Mục tiêu chung:
Trên cơ sở làm rõ những lý luận cơ bản về NSNN, đánh giá đúng thực trạng tình
hình quản lý ngân sách tại Quận Cầu Giấy từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu hoàn thiện
công tác quản lý ngân sách nhà nước Quận Cầu Giấy, góp phần phát triển kinh tế xã hội
của quận. * Mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý NS cấp quận. Đánh giá thực trạng tình hình quản lý ngân sách Quận Cầu Giấy.
- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách
cấp quận ở Quận Cầu Giấy.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng
công tác quản lý NSNN cấp quận như công tác quản lý thu, quản lý chi ngân sách
nhà nước từ khâu lập dự toán, chấp hành, quyết toán và kiểm tra NSNN
* Phạm vi nghiên cứu:

2


- Về không gian: Nghiên cứu công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy - Thành
phố Hà Nội.
- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu công tác quản lý NSNN tại Quận Cầu Giấy trong thời
gian 3 năm (2012 - 2014) từ những tài liệu đã công bố.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Tổng hợp và làm sáng tỏ hơn những vấn đề lý luận về quản lý NSNN cấp quận
- Khảo sát, phân tích và làm rõ thực trạng thực trạng quản lý NSNN của Quận
Cầu Giấy.
- Đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN Quận
Cầu Giấy giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách phù hợp hơn với thực tế trong

Đề tài này tuy không phải là một đề tài hoàn toàn mới nhưng đề cập đến vấn đề
phát triển kinh tế, xã hội và các vấn đề quan trọng khác của đất nước. Vì vậy, tác giả đã
chọn đề tài này với mong muốn có thể góp phần nào hoàn thiện công tác quản lý NSNN
tại Quận Cầu Giấy - TP Hà Nội.
Các nghiên cứu xung quanh vấn đề quản lý NSNN:
- Luận án tiến sĩ "Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai
đoạn 2011 - 2015 và tầm nhìn đến 2020" của tác giả Tô Thiện Hiền, trường Đại học
ngân hàng, TP. Hồ Chí Minh, năm 2012.
Đề tài đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả quản lý ngân sách
nhà nước và quản lý ngân sách nhà nước của tỉnh. Về lý luận: luận án góp phần làm
sáng tỏ lý thuyết về vị trí, vai trò của hệ thống ngân sách địa phương An Giang và mối
quan hệ hữu cơ trong quan hệ cân đối giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa
phương theo nguyên tắc phát triển kinh tế ngành và lãnh thổ (khu vực). Phân tích rõ
thực trạng về hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang; đánh giá những
thành tích đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế cần khắc phục. Đề xuất
những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân

4


sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011 - 2015 và đến 2020. Đề ra các biện
pháp thực hiện những giải pháp về quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang.
Đóng góp mới về cơ chế quản lý ngân sách: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện
quản lý ngân sách địa phương trên các góc độ: phân định quản lý thu - chi giữa ngân
sách trung ương và ngân sách địa phương; quan hệ về quá trình ngân sách (lập, chấp
hành và quyết toán ngân sách); nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong tự
chủ ngân sách và mở rộng quyền tự quyết của ngân sách xã, để từng bước đưa ngân
sách xã thực sự là một khâu cấu thành của NSNN.
Đây là một đề tài nghiên cứu về tình hình NSNN của một tỉnh đồng bằng sông
Cửu Long, tuy có khác về điều kiện kinh tế - xã hội của một quận nội thành ở phía Bắc

pháp để quản lý NSNN hiệu quả. Tuy nhiên bài viết chưa nghiên cứu cụ thể cho từng cấp ngân sách
nên vẫn còn là một vấn đề cần phải tập trung nghiên cứu riêng.
- Bài viết "Kinh nghiệm quản lý ngân sách của một số nước" của PGS. TS Trần Thị Lan
Hương - Đại học Bách Khoa Hà Nội, đăng trên trang tapchitaichinh.vn
Hầu hết các nghiên cứu trên đã đưa ra được những vấn đề cơ bản về quản lý NSNN nói
chung, tình hình thực tế quản lý NSNN tại các địa bàn nói riêng. Tuy nhiên mới chỉ ở khía cạnh quản
lý chung trên từng địa bàn, chưa so sánh được cụ thể vấn đề quản lý NSNN địa bàn này với địa bàn
khác có cùng cơ cấu kinh tế. Cầu Giấy là một quận nội thành Hà Nội có điều kiện kinh tế thuận lợi cho
phát triển kinh tế nhất là ngành du lịch, thương mại…Hàng năm nguồn thu và nhiệm vụ chi NSNN
trên địa bàn quận là rất lớn nên vấn đề quản lý NSNN trên địa bàn quận rất được coi trọng.
Từ kinh nghiệm quản lý NSNN của các tỉnh, quận, huyện trên, Quận Cầu Giấy
cũng cần nhìn nhận quá trình quản lý ngân sách của địa phương mình đã hiệu quả chưa
và xem xét những giải pháp nào phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả trong quản lý NSNN
Quận Cầu Giấy trong thời gian tới.

1.2.Ngân sách nhà nƣớc và hệ thống ngân sách nhà nƣớc cấp quân ,
huyện.
1.2.1.Ngân sách nhà nước và hệ thống ngân sách nhà nước
1.2.1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước

6


Trong thời kì mở cửa hội nhập cùng kinh tế quốc tế ở nước ta như hi ện nay
không những đòi hỏi sự chuyển đổi về thể chế và cơ cấu kinh tế nói chung mà còn
đòi hỏi những chuyển biến cần thiết về cả nhận thức và thể chế tài chính, ngân sách. Do đó
việc nhận thức đúng đắn bản chất, chức năng của NSNN sẽ giúp cho chúng ta sử dụng
nhạy bén công cụ NSNN trong điều hành chính sách kinh tế vĩ mô.
Ở Việt Nam chúng ta cũng có rất nhiều quan điểm khác nhau về NSNN tuy nhiên
theo Luật NSNN đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông

các khoản chi tiêu cho hoạt động của mình, muốn vậy Nhà nước phải huy động vốn
trong, ngoài nước. Nguồn huy động trong nước chủ yếu là nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí
và các nguồn thu hợp pháp khác. Nguồn huy động từ nước ngoài gồm viện trợ, vay nợ,
chênh lệch xuất, nhập khẩu. Vốn huy động được Nhà nước thực hiện phân phối mang
tính chất không hoàn trả trực tiếp.
- Hai là, chức năng điều chỉnh và kiểm soát: thể hiện quá trình huy động và sử dụng
NSNN phải được thể hiện bằng các văn bản pháp luật, vì vậy phải được theo dõi, quản lý,
giám sát, kiểm tra chặt chẽ các khoản thu, chi NSNN theo những tiêu chuẩn, định mức
do Nhà nước quy định. Hai chức năng này có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ
nhau nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Từ đó phát huy vai trò tích cực
của NSNN đối với quá trình quản lý vĩ mô nền KT-XH,
giúp cho Nhà nước quản lý NSNN được hiệu quả, đúng quy định Pháp Luật
1. 2.1.4. Vai trò của ngân sách nhà nước
Thứ nhất, ngân sách nhà nước là kế hoạch tài chính vĩ mô trong các kế hoạch tài
chính của Nhà nước để quản lý các hoạt động kinh tế - xã hội.
Thứ hai, xét về mặt thực thể, ngân sách nhà nước là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của
Nhà nước.
Thứ ba, ngân sách nhà nước là khâu chủ đạo trong hệ thống các khâu tài chính.
1.2.2. Hệ thống ngân sách nhà nước
Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước luôn gắn liền với việc tổ chức bộ máy
nhà nước và vai trò, vị trí bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội của

8


đất nước, trên cơ sở hiến pháp, mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách riêng
cung cấp phương tiện vật chất cho cấp chính quyền đó thực hiện chức năng, nhiệm vụ của
mình trên vùng lãnh thổ. Việc hình thành hệ thống chính quyền nhà nước các cấp là
một tất yếu khách quan nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trên mọi
vùng của đất nước. Sự ra đời của hệ thống chính quyền nhà nước là tiền đề để tổ chức hệ

NGÂN SÁCH

NGÂN SÁCH

TRUNG ƢƠNG

ĐỊA

PHƢƠNG

Ngân sách tỉnh

Ngân sách

Ngân sách,

và thành phố

huyện, quận, thị

xã, phường,

trực thuộc

xã, thành phố

thị trấn

trung ương


Ngân sách quận, huyện thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên
phạm vi địa bàn quận, huyện; đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, cá
nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của quận, huyện. Chính
quyền cấp quận, huyện là chính quyền trung gian, nối tỉnh với xã, phường, thị trấn.
Ngân sách quận, huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp quận, huyện
trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn quận, huyện. Do đó chính quyền
cấp quận,huyện không chỉ đơn thuần thực hiện sự chỉ đạo của tỉnh mà còn có những định
hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của quận, huyện trong khuôn khổ pháp luật.
Do vậy, cấp quận, huyện cần có ngân sách riêng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của
mình, nó là công cụ quan trọng của chính quyền cấp quận, huyện trong việc ổn định và
phát triển KT-XH trên địa bàn.
Ngân sách Nhà nước quận, huyện phải cân đối theo nguyên tắc tổng số thu phải
bằng hoặc lớn hơn tổng chi; ngân sách quận, huyện không có bội chi ngân sách. Vì
vậy, trong công tác lập dự toán hàng năm nếu thu không đủ bù chi thường xuyên thì
ngân sách tỉnh bổ sung cân đối. Khi xem xét ngân sách quận, huyện không thể tách rời
khỏi NSNN cấp trên cũng không được coi ngân sách quận, huyện là một yếu tố thụ động
trong hệ thống ngân sách mà ngân sách quận, huyện phải gắn liền với hệ thống ngân sách.

11


1.3.2. Vai trò và nội dung thu, chi của NSNN cấp quận, huyện
* Vai trò của NSNN cấp quận, huyện
Ngân sách quận, huyện có vai trò đảm bảo chức năng Nhà nước an ninh,
quốc phòng; thúc đẩy phát triển ổn định kinh tế xã hội, bù đắp những khiếm khuyết của thị
truờng, giữ vững ổn định công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
- Đảm bảo thực hiện chức năng Nhà nước, bảo vệ an ninh trật tự cấp quận , huyện.
Trong các chức năng của Nhà nước, chức năng đảm bảo an ninh trật tự, quốc
phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là công cụ quyền lực của Nhà nước nhằm
bảo vệ ý chí của Nhà nước, tạo điều kiện an toàn để quận, huyện phát triển mọi mặt. Do

cao.
* Nội dung thu, chi ngân sách quận, huyện theo luật ngân sách
Theo Luật Ngân sách 83/2015/QH13, nội dung phân định nhiệm vụ thu, chi của
ngân sách quận, huyện bao gồm những nội dung sau:
+ Các khoản thu
Thứ nhất: Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%, bao gồm:
- Các khoản thuế , phí như: thuế tài nguyên, trừ thuế tài nguyên thu từ hoạt động thăm
dò, khai thác dầu, khí; thuế môn bài; thuế sử dụng đất nông nghiệp; thuế sử dụng đất
phi nông nghiệp; tiền sử dụng đất, tiền cho thuê đất, thuê mặt nước; tiền
cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; lệ phí trước bạ;
- Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết;
- Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế; thu cổ
tức, lợi nhuận được chia tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên
trở lên có vốn góp của Nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu; thu
phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh
nghiệp nhà nước do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu;
- Thu từ quỹ dự trữ tài chính địa phương;
- Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do
các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc địa phương quản lý;
- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở
nước ngoài trực tiếp cho địa phương;
- Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước địa phương thực hiện,
trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ

13


các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước do
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đại diện chủ sở hữu thì được phép trích lại một phần hoặc toàn
bộ, phần còn lại thực hiện nộp ngân sách theo quy định của pháp luật về phí, lệ

trị và các tổ chức chính trị - xã hội; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề
nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; Chi
bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp
luật; Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Thứ ba: Chi trả nợ lãi các khoản do
chính quyền địa phương vay. Thứ tư : Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương.
Thứ năm: Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách địa phương.
Thứ sáu: Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp dưới.
Thứ 7: Chi hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ quy định tại các điểm a, b và c khoản 9
Điều 9 của Luật này.

1.3.3. Nội dung quản lý ngân sách quận, huyện
Quản lý NSNN quận, huyện là quản lý toàn bộ các khoản thu, chi NSNN cấp
quận, huyện hàng năm qua các khâu: Lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm
tra, thanh tra NSNNquận, huyện.
1.3.3.1. Công tác lập dự toán NSNN cấp quận, huyện
Dự toán ngân sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc triển khai thực hiện
thu, chi NSNN hàng năm. Để đảm bảo cho các mục tiêu phát triển KT-XH và các chính
sách, chế độ của Nhà nước được thực hiện và đạt hiệu quả cao, đòi hỏi dự toán ngân sách
quận, huyện được xây dựng hàng năm phải khoa học, chính xác, sát với thực tế và đúng
chính sách chế độ của Nhà nước. Thông qua việc lập dự toán ngân sách để tính khả
năng và nhu cầu về kinh tế, tài chính của quận, huyện trong từng năm, từng giai đoạn từ
đó phát huy được những thế mạnh và hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở
ngại.
Lập dự toán là khâu đầu tiên của chu trình quản lý NSNN, quyết định nhiệm vụ
và quy mô thu, chi ngân sách trong một năm của ngân sách quận, huyện cũng như của
một đơn vị dự toán quận, huyện. Lập dự toán quyết định chất lượng quản lý

15