Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
TRƯỜNG ĐH KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN
KHOA DU LỊCH HỌC

TIỂU LUẬN MÔN:

PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: TỔNG QUAN TÀI LIỆU XÂY DỰNG BẢNG HỎI

Giảng viên: PGS.TS. Trần Đức Thanh

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Học viên:

Nguyễn Thị Thu Hương

Lớp:

CHDL K12

Page 1


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 2


Page 3


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
2. Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở tổng quan tài liệu về bảng hỏi của các nhà nghiên cứu trong và
ngoài nước để từ đó phân tích và so sánh các quan điểm của các nghiên cứu về
bảng hỏi, nhìn nhận đúng vai trò của bảng hỏi trong nghiên cứu; cấu trúng bảng
hỏi và những nguyên tắc, lưu ý trong vấn đề đặt câu hỏi, đưa ra các nhận định và
phát triển với việc xây dựng bảng hỏi trong hoạt động du lịch.
3. Phạm vi nghiên cứu:
Trong phạm vi nghiên cứu này, người viết xin được nghiên cứu các tài liệu
về bảng hỏi của một số công trình được công bố trong nước và quốc tế.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Bài viết này được sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu qua các nguồn
sách, internet….rồi tổng hợp, phân tích dữ liệu…
Tiêu chuẩn chọn tài liệu phải là những tài liệu gốc, có nguồn chính thống
và những tác giả có nghiên cứu khái quát nhất về bảng hỏi.

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 4


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
TỔNG QUAN TÀI LIỆU VỀ XÂY DỰNG BẢNG HỎI
1.1 Lịch sử nghiên cứu
Trên thế giới, việc nghiên cứu bằng phương pháp điều tra bảng hỏi trở nên
rất phổ biến và được áp dụng trong nhiều lĩnh vực. Theo tác giả Hoàng Hoa –
Viện Xã hội học thì “khi tổng kết và hệ thống hóa quá trình phát triển của điều

ra được nhiều lý luận về bảng hỏi.
Việc sử dụng bảng hỏi trong điều tra nghiên cứu và nắm rõ được vai trò
của bảng hỏi được tác giả Giuseppe Iarossi với cuốn sách “Sức mạnh của thiết kế
điều tra” được NXB Chính trị dịch năm 2006. Trong nghiên cứu này, Giuseppe
Iarossi chỉ ra hàng loạt những ảnh hưởng cố định của điều tra, cách lấy mẫu,
quản lý điều tra… đặc biệt là tác giả dành hẳn 1 chương để nói về cách thiết kế
bảng hỏi (từ trang 31- đến trang 110). Với việc nêu ra các thiết kế câu hỏi sai
như thế nào? Cách thiết kế bảng hỏi…
Tại Việt Nam, có nhiều công trình nghiên cứu về phương pháp nghiên cứu
khoa học được công bố và dùng làm tài liệu tham khảo, giảng dạy tại các trường
Đại học, Cao đẳng… Mỗi một công trình các tác giả đưa ra và đề cập đến đều
nhằm mục đích khác nhau cho các đối tượng. Trong đó không phải tác giả nào
cũng nhấn mạnh đến nghiên cứu điều tra bằng bảng hỏi. Trong cuốn Giáo trình
nguyên lý thống kê của tác giả Lê Thị Thu Trang – Đại học Lao động – Xã hội,
“Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ thống kê” của Tổng cục thống kê Việt Nam cũng
đã nêu ra khái niệm, vai trò và kỹ thuật đặt câu hỏi trong nghiên cứu điều tra
bằng bảng hỏi. Các tác giả Vũ Cao Đàm, Phạm Viết Vượng đều có công trình
nghiên cứu và công bố rộng rãi về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, trong
đó đánh giá cao việc nghiên cứu điều tra bằng bảng hỏi. Cả hai tác giả đả đồng
khẳng định điều tra bằng bảng hỏi là một phương pháp điều tra chuyên gia trong
các phương pháp nghiên cứu khoa học. Ngoài ra còn rất nhiều các báo cáo, bài
luận của các tác giả đưa ra những luận điểm về bảng hỏi, các thiết kế, cấu trúc
của bảng hỏi và những vấn đề cần lưu ý khi xây dựng bảng hỏi có hiệu quả…
1.2 Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu, công bố
Theo tác giả Vũ Cao Đàm:“Điều tra bằng bảng hỏi thực chất là một
cuộc phỏng vấn, nhưng không đối thoại trực tiếp bằng lời mà bằng cách đưa

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 6

lời sử dụng thể thu thập thông tin từ người trả lời; sử dụng từ ngữ để khiến cho
NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 7


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
vấn đề trở nên thú vị; Sau khi đã viết xong câu hỏi, cần xem xét nên đặt chúng ở
đâu cho hợp lý. [10]
Trong sự phát triển chung của thế giới, việc thu thập thông tin từ những
cuộc điều tra, khảo sát, phỏng vấn quyết định về thông tin và chất lượng của
thông tin đóng vai trò quan trọng. Tác giả Giuseppe Iarossi khẳng định vai trò,
sức mạnh của các cuộc điều tra “là một phần tất yếu của cuộc sống. Thậm chí
ngay cả những cư dân sống ở một ngôi làng xa xôi nhất cũng bị ảnh hưởng bởi
các cuộc điều tra” [6]. Cũng theo ông, bảng hỏi và những vấn đề liên quan đến
bảng hỏi hết sức quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều tra. Ông
khẳng định rằng “cách thức câu hỏi được đưa ra thường dẫn đến kết quả câu trả
lời sẽ thế này hoặc thế kia. Ảnh hưởng này rất lớn, có thể thay đổi tới 30% thái
độ”.[6]
Chất lượng của cuộc điều tra bị ảnh hưởng nhiều bởi chất lượng câu hỏi,
chính vì vậy theo Floyd Fowler (Cải thiện các bảng hỏi điều tra, thiết kế và
đánh giá): “Cải tiến việc thiết kế câu hỏi là một trong những bước dễ nhất và
hiệu quả nhất về chi phí để cải thiện chất lượng số liệu điều tra”[6].
Việc xây dựng bảng hỏi với nhiều mục đích và vai trò khác nhau của bảng
hỏi. Tùy từng mục đích nghiên cứu mà bảng hỏi có các vai trò nhất định và ý
nghĩa riêng cho nghiên cứu đó. Chính vì vậy, trong cuốn “Tài liệu bồi dưỡng
nghiệp vụ thống kê” của Tổng cục thống kê Việt Nam: “Bảng hỏi được coi là
một bộ công cụ định lượng quan trọng để đo lường các biến số nhất định có liên
quan đến chủ đề cần nghiên cứu; giữ vai trò cầu nối giữa người nghiên cứu với
người trả lời; được coi là hình thức của toàn bộ của cuộc điều tra, nó thể hiện

và đạt hiệu quả cao. Theo Warwick và Lininger việc thiết kế bảng hỏi cần quan
tâm tới thiết kế câu hỏi và luôn nhớ quy tắc “đối tượng được điều tra có thể
không nghĩ về các câu hỏi ở mức độ chi tiết như cuộc điều tra yêu cầu”[6]. Vì
vậy, tác giả Giuseppe Iarossi cũng đã đưa ra 2 nguyên tắc cơ bản để đảm bảo tạo
ra một câu hỏi hay đó là thích hợp và chính xác. Tác giả giải thích rằng sự thích
hợp của câu hỏi sẽ có được khi chính là người thiết kế bảng hỏi hiểu sâu sắc về
những câu hỏi đó, biết được chính xác mục đích của các câu hỏi đó và loại thông
tin cần thiết. Và một câu hỏi chính xác nếu nó thu các nguồn thông tin theo
phương thức phù hợp và đáng tin cậy.[6]
NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 9


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
Do vậy, khi nhắc đến câu hỏi người ta thường nghĩ đến mục đích của cuộc
điều tra câu hỏi. Tuy nhiên trong thiết kế bảng hỏi, mỗi câu hỏi có tác dụng, mục
đích khác nhau. Vì vậy, cần phân chia thành các loại câu hỏi khác nhau để nhằm
tạo ra những tác dụng chính của câu hỏi cũng như những đặc điểm cần chú ý
trong mỗi loại câu hỏi.
Theo tác giả Vũ Cao Đàm (2005), khi đề cập đến việc thết kế bảng câu hỏi
phải cần được quan tâm nhiều nhất đó là các loại câu hỏi và trật tự logic của các
câu hỏi. Khi phân loại câu hỏi tác giả đã đề cập đến bao gồm 4 loại câu hỏi được
cho là thông dụng trong các cuộc điều tra: câu hỏi kèm phương án trả lời “có”
và “không”; câu hỏi kèm theo nhiều phương án trả lời để mở rộng khả năng
lựa chọn; câu hỏi kèm theo phương án trả lời có trọng số để phân biệt mức độ
quan trọng; và những câu hỏi mở.[3] Cũng theo tác giả, để tạo ra sự logic cho
các câu hỏi thì cần sử dụng phép suy luận trong quá trình tổ chức bộ câu hỏi: suy
luận diễn dịch, suy luận quy nạp, loại suy.
Đồng nhất với quan điểm đánh giá cao vai trò của các câu hỏi, tuy nhiên

đánh giá và đề cập đến những ưu và nhược điểm khi sử dụng phương pháp điều
tra bằng bảng hỏi. Theo một bài giảng “Cách thức thực hiện khảo sát bằng bảng
hỏi” của tác giả Lê Ngọc Hùng – Nguyễn Thị Hiền ở Viện Xã hội học , Học viện
Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh thì đây là một “ phương pháp có
năng suất, chất lượng và hiệu quả khoa học cao”[5]:. Bởi vì, khảo sát bằng bảng
hỏi sẽ khảo sát được nhiều người thuộc nhiều giai tầng xã hội khác nhau; trong
một thời gian ngắn; bảng hỏi gồm nhiều câu hỏi tập trung được vào một số chủ
đề nhất định; thu thập được nhiều loại câu trả lời cần thiết; các câu trả lời thu
được qua bảng hỏi có thể được xử lý phân tích định lượng và định tính
1.3. Kiến nghị
Dưới mỗi góc độ khác nhau, lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, các tác giả sẽ
đưa các quan điểm khác nhau về một bảng hỏi hoàn chỉnh cho lĩnh vực mình
nghiên cứu mà sẽ không có sự đồng nhất về nội dung của một bảng hỏi cho từng
lĩnh vực. Bởi phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu của tác giả mà bảng hỏi được
đưa ra với những bộ câu hỏi phù hợp cho từng lĩnh vực đó. Chẳng hạn như một
số nghiên cứu dành cho điều tra bảng hỏi trong ngành khoa học xã hội; nghiên

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 11


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
cứu xây dựng bảng hỏi đối với lĩnh vực giáo dục và y tế (Thiết kế bảng hỏi trong
nghiên cứu khoa học giáo dục –tác giả Đào Thị Oanh – Viện nghiên cứu sư
phạm; kỹ thuật chọn mẫu và xây dựng phiếu điều tra trong nghiên cứu khoa học
giáo dục – Lê Công Triêm – tạp chí khoa học ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh…;
giáo trình phương pháp nghiên cứu khoa học – Trường ĐH Y Huế - dùng cho BS
Đa Khoa hệ 6 năm….) .
Chính vì vậy, khi xét vai trò của bảng hỏi trong nghiên cứu nói chung và

hướng đến để điều tra. Có thể phân loại đối tượng nghiên cứu như sau: dân cư
địa phương – khi một nghiên cứu muốn tìm hiểu về cộng đồng, vai trò của cộng
đồng địa phương, phát triển du lịch của địa phương có ảnh hưởng như thế nào
đối với cộng đồng....; doanh nghiệp đang làm trong hoạt động du lịch như khách
sạn nhà hàng, các hướng dẫn viên… ; khách du lịch (phân loại khách quốc tế,
khách trong nước)
- Phương pháp thu thập thông tin: Trong phương pháp phỏng vấn để lấy
thông tin của bảng hỏi có thể sự dụng phỏng vấn trực diện, phỏng vấn qua điện
thoại và phỏng vấn bằng cách gửi thư. Tùy từng mục đích mà người điều tra có
thể dùng các phương pháp thu thập thông tin khác nhau. Mỗi loại có những đặc
điểm riêng biệt. Tuy nhiên, khi xây dựng bảng hỏi trong nghiên cứu điều tra
bảng hỏi về du lịch thì việc sử dụng phương pháp thu thập thông tin trực diện
đem lại hiệu quả cao hơn. Tại đó, người nghiên cứu cần phải xác định và lựa
chọn mẫu để thu thập thông tin sao cho phù hợp và có kết quả khả quan.
- Về sử dụng thang đo: trong xây dựng bảng hỏi của nghiên cứu hoạt
động du lịch thì có thể thấy rằng trong bộ câu hỏi của hoạt động du lịch hết sức
linh hoạt và đa dạng. Trong cùng 1 bảng hỏi có thể sử dụng các câu hỏi với thang
đo định tính và định lượng. Bởi sự nghiên cứu hoạt động du lịch còn phụ thuộc
nhiều vào sự cảm nhận, nhận xét chủ quan của người được hỏi. Do đó, tùy từng
mục đích của đề tài nghiên cứu mà người nghiên cứu lựa chọn các câu hỏi với
thang đo định tính hay định lượng để căn cứ có được kết quả khoa học chính
xác.
- Kỹ thuật đặt câu hỏi: Kỹ thuật đặt câu hỏi trong xây dựng bảng hỏi
luôn quan trọng. Đặc biệt là trong nghiên cứu hoạt động du lịch. Bởi có nhiều
đối tượng khác nhau, mục đích khác nhau của nhà nghiên cứu mà câu hỏi thường
NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 13



NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 14


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
Việc tiến hành lập phương án điều tra và xây dựng bảng hỏi có ý nghĩa hết
sức quan trọng trong quá trình nghiên cứu, đánh giá bất kỳ đối tượng nào. Đó là
việc có cái nhìn khách quan, chính xác nhất đối với đối tượng được điều tra. Để
đạt được những kết quả khoa học có hiệu quả cao, thì việc xây dựng bộ câu hỏi
để phục vụ điều tra trong từng lĩnh vực nghiên cứu, điều tra là hết sức quan trọng
và đòi hỏi sự thực hiện nghiêm túc. Đặc biệt là đối với lĩnh vực nghiên cứu về du
lịch, không chỉ đưa ra những kết quả định tính và định lượng, mà còn góp phần
tạo hiệu quả ứng dụng cao cho các nghiên cứu về du lịch để góp phần phát triển
ngành du lịch nói riêng và nghiên cứu khoa học nói chung.

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 15


Tổng quan tài liệu về phương pháp xây dựng bảng hỏi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Nguồn:[7]

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

Page 17