PHÒNG GD& ĐT ANH SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
DẠY HỌC TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG BÀI:
TIÊU CHUẨN ĂN UỐNG VÀ NGUYÊN TẮC LẬP KHẨU PHẦN
SINH HỌC 8
MÔN: SINH HỌC

Anh sơn, tháng 04 năm 2015
MỤC LỤC


1. ĐẶT VẤN ĐỀ……………………………………………..... Trang 3
2. GIẢI QUYẾT VẪN ĐỀ…………………………………...... Trang 4
2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề…………………….............. Trang 4
2.2 Thực trạng của vấn đề ………………………....….... Trang 5
2.3 Giải quyết vấn đề………………..................….......... Trang 6
2.4 Kết quả thực hiện……………………………..…...... Trang 15
3. KẾT LUẬN ……………………………………………........ Trang 16
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………... Trang 18

Phần 1.

ĐẶT VẤN ĐỀ:
2


Môn sinh học là môn khoa học thực nghiệm cùng với các môn học khác góp
phần đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao động, làm chủ tập thể, đào tạo con
người có năng lực trí tuệ, vừa có kỹ năng, năng lực hành động thực tế vừa có phẩm

sinh biết cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết những tình
huống cụ thể, nhằm mục đích hình thành, phát triển năng lực ở người học. Đồng
thời chú ý xác lập mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng khác nhau của các môn
học hay các phân môn khác nhau để bảo đảm cho học sinh khả năng huy động có
hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình vào giải quyết các tình huống tích
hợp.
Dạy học liên môn là hình thức dạy học xác định các nội dung kiến thức liên
quan đến hai hay nhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều
lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau. Đối với những kiến
thức liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong
chương trình của môn đó và không dạy lại ở các môn khác. Trường hợp nội dung
kiến thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ
chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học
các bộ môn liên quan.
Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung,
những chủ đề giao thoa giữa các môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng
chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn
học có liên hệ với nhau làm cho nội dung học trong chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế
hơn và học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào
thực tiễn. Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn thuộc về nội dung dạy học chứ
không phải là phương pháp dạy học. Giữa dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn
với dạy học theo chủ đề đơn môn có những sự khác biệt. Chủ đề đơn môn đề cập
đến kiến thức thuộc về một môn học nào đó còn chủ đề liên môn đề cập đến kiến
thức liên quan đến hai hay nhiều môn học. Về phương pháp và hình thức tổ chức
dạy học thì không có gì khác biệt. Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn,
thì vẫn phải chú trọng việc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng
vào thực tiễn cũng như ứng dụngtrong các môn học khác. Do vậy, về mặt phương
pháp dạy học thì không có phân biệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy
học một chủ đề liên môn, tích hợp. Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển
năng lực học sinh đòi hỏi phải tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo

dạy học kiến thức liên môn, tích hợp.
2.1.1. Thực trạng của vấn đề:
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, kiến thức của môn Sinh học gắn liền
với cuộc sống thường ngày. Vì vậy, các vấn đề mang tính thời sự rất dễ dàng được
tích hợp vào trong dạy học môn Sinh như vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu, sự ô
nhiễm môi trường, sự cạn kiệt tài nguyên, sự già hóa dân số, các vấn đề phúc lợi xã
hội, vấn đề y tế và chăm sóc sức khỏe…Trong chương trình môn Sinh học ở
trường THCS, học sinh có thể sử dụng kiến thức ở hầu hết các môn học như môn
Toán, môn Hóa học, môn Vật lý, môn Địa lý, môn Văn học, môn Tin học, môn
GDCD, môn Công nghệ… để xây dựng chủ đề liên môn. Trong khi đó, thực tiễn
dạy học môn Sinh học ở trường THCS từ các năm học đến nay đã gặp một số tồn
tại như phân phối chương trình chưa cân đối về bố cục, nội dung hay về thời lượng
dạy trong 1 môn và giữa các môn. Thậm chí còn chồng chéo với các môn khác như
môn Công nghệ, môn Hóa học, môn Địa lý, môn GDCD... Vì vậy, dạy học theo
chủ đề tích hợp liên môn sẽ khắc phục những tồn tại đó. Tuy nhiên, cũng phải nhấn
mạnh rằng, không phải đơn vị kiến thức nào giáo viên cũng dạy theo chủ đề. Nhiều
nội dung vẫn thực hiện như phân phối chương trình của các năm học trước, hoặc
5


nhiểu đơn vị kiến thức nên dạy học theo chủ đề tích đơn môn thì hiệu quả sẽ cao
hơn.
2.2. Giải quyết vấn đề:
2.2.1. Nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp liên môn
Trên quan điểm dạy học tích hợp liên môn thuộc về nội dung dạy học chứ
không phải là phương pháp dạy học, chúng tôi xác định các nguyên tắc dạy học
như sau:
- Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu giáo dục phổ thông, đảm bảo mục tiêu giáo
dục môn học, đặc biệt đảm bảo chuẩn kiến thức và kĩ năng cho từng môn học.
- Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học.

chương trình Sinh học 8 với thời lượng 2 tiết/ tuần đồng thời đảm bảo chuẩn kiến
thức và kĩ năng của các môn khác khi liên môn. Trên cơ sở đó, sau đây chúng tôi
xin trình bày chi tiết kế hoạch thực hiện 1 chủ đề sau: Tiêu chuẩn ăn uống và
nguyên tắc lập khẩu phần
- Môn Sinh học:
Bài 36- Tiêu chuẩn ăn uống và nguyên tắc lập khẩu phần- Sinh học 8
- Môn Giáo dục công dân:
+ Bài 1- Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể- GDCD 6
+ Bài thực hành ngoại khóa: Giáo dục kĩ năng sống- GDCD 6
+ Bài 19, 20- Sống và làm việc có kế hoạch- GDCD 7...
- Môn Toán:
+ Kỹ năng tính toán, thống kê
- Môn Công nghệ :
+ Chương III: Nấu ăn trong gia đình- Công nghệ 7
- Môn Hóa học:
+ Bài 25- Sự ôxy hóa- Hóa học 8
+ Bài 47: Chất béo- Hóa học 9
+ Bài 50: Glucôzơ- Hóa học 9
+ Bài 53: Prôtêin- Hóa học 9
- Môn Vật lý:
+ Bài 21- Nhiệt năng- Vật lý 8
- Môn Văn:
+ Một số câu ca dao, tục ngữ
- Môn Địa lý:
+ Kỹ năng phân tích đồ thị, biểu đồ
2.2.4. Mục tiêu dạy học:
a. Về kiến thức:
* Thông qua chủ đề các em:
- Nắm được Nêu được nguyên nhân của sự khác nhau về nhu cầu dinh dưỡng ở
các đối tượng khác nhau. Phân biệt được giá trị dinh dưỡng có ở các loại thực

công dân, lịch sử…
2.2.5. Chuẩn bị.
- Máy chiếu
- Tranh ảnh các nhóm thực phẩm chính.
- Phiếu học tập
- Bút dạ
- Các dụng cụ cần thiết khác
2.2.6. Hoạt động dạy - học.
a. Kiểm tra bài cũ
8


Vitamin và ........(1)....... tuy không cung cấp ........(2)...... cho cơ thể, nhưng không
thể thiếu trong ........(3)........ ăn uống. Cần cung cấp cho cơ thể các loại vitamin và
muối khoáng theo một tỉ lệ hợp lí bằng cách phối hợp các loại .......(4)....... trong
bữa ăn hàng ngày.
- Đáp án: (1): Muối khoáng, (2): Năng lượng, (3): Khẩu phần, (4): Thức ăn
b. Bài mới
VB: Nhu cầu dinh dưỡng của mỗi người không giống nhau. Việc xây dựng
khẩu phần ăn uống cho mỗi người là cần thiết. Một trong những mục tiêu của
chương trình chăm sóc trẻ em của nhà nước ta là giảm tỉ lệ suy dinh dưỡng tới mức
thấp nhất. Vậy, dựa trên cơ sở khoa học nào để đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lí
chống suy dinh dưỡng cho trẻ em ? Để tìm hiểu về vấn đề trên, chúng ta sẽ tìm
hiểu bài hôm nay
Hoạt động 1: Nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể
Hoạt động của GV
- GV yêu cầu HS xem bảng nhu cầu
dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt
Nam
(SGK/Tr 120) và trả lời câu hỏi :



- Lứa tuổi
- Hình thức lao động
- Trạng thái sinh lý
- Nếu nhu cầu dinh dưỡng không hợp lý
sẽ dẫn đến điều gì?
- Suy dinh dưỡng
- Béo phì
- Tại sao trẻ em suy dinh dưỡng không
hợp lý ở các nước đang phát tiển lại
- Các nước đang phát triển chất lượng
chiếm tỉ lệ cao?
cuộc sông thấp => trẻ em suy dinh
dưỡng chiếm tỉ lệ cao
GV: Tỉ lệ trẻ em suy dinh dưỡng ngày
một giảm.
Vậy tại sao tỉ lệ suy dinh dưỡng trẻ em
- Do trình độ khoa học phát triển thu
ngày một giảm?
nhập bình quân ngày càng cao, nhu cầu
chất lượng cuộc sống cao.
- GV cho HS xem video clip và đồ thị
phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng ở
- HS chú ý theo dõi, phân tích đồ thị
Việt nam.
phản ánh tình trạng suy dinh dưỡng
(Tích hợp môn Địa lý)
- GV giới thiệu Bảng đánh giá theo
chuẩn của tổ chức Y tế thế giới (WHO)

+ Ca-lo (thường được ký hiệu là: "kal",
hoặc "cal") là một đơn vị vật lý dùng để
đo nhiệt lượng, và được định nghĩa là:
số nhiệt lượng cần thiết để đun nóng
1 gam nước lên thêm 1 độ C, ở trong điều
kiện bình thường.
+ Ca-lo được sử dụng để đo năng lượng
mà thức ăn cung cấp cho cơ thể, về mặt
định lượng, đơn vị được sử dụng là kilo
ca-lo (viết tắt kCal), theo đó 1 kCal =
1000 cal.
(Tích hợp môn Vật lý)
+ Quá trình ôxy hóa là quá trình ôxy tác
dụng với 1 chất.
- HS gợi nhớ kiến thức
Trong hô hấp ôxy tác dụng với các
prôtêin, Lipit, gluxit chất dinh dưỡng tạo
ra CO2 và năng lượng.
(Tích hợp môn Hóa học)
Yêu cầu HS làm bài tập sau :
-Theo dõi quá trình ôxy hóa hoàn toàn 1
hỗn hợp thức ăn gồm prôtêi 5g, 10g Lipit,
20g gluxit của 1 nam sinh lớp 8. Hãy tính - HS tính toán.
tổng số năng lượng sinh ra khi ôxy hóa
Tổng năng lượng = 5.4,1+ 10. 9,3+ 20.
hết lượng thức ăn đó?
4,3 = 199,5 (Kcal)

- GV chiếu cho HS xem các nhóm thực
phẩm – Yêu cầu HS hoàn thành phiếu học

- GV nhận xét
GV cho HS quan sát Tháp dinh dưỡng:

+ Đại diện nhóm trình bày, bổ sung =>
đáp án chuẩn.
- HS quan sát và phân tích tháp dinh
dưỡng, trả lời
- Tháp dinh dưỡng nói lên nhu cầu
dinh dưỡng của cơ thể đối với từng
nhóm chất dinh dưỡng.

- Em có nhận xét gì về tháp dinh dưỡng
- Tỉ lệ các loại chất trong thực phẩm
này?
không giống nhau => phối hợp các
loại thức ăn 1 cách hợp lý để cung cấp
- Sự phối hợp các loại thức ăn trong bữa đủ nhu cầu dinh dưỡng cho cơ thể.
ăn có ý nghĩa gì?
Kết luận:
- Giá trị dinh dưỡng của thức ăn biểu hiện :
+ Thành phần các chất hữu cơ.
+ Năng lượng chứa trong nó.

12


- Tỉ lệ các chất hữu cơ chứa trong thực phẩm không giống nhau nên cần phối hợp
các loại thức ăn trong bữa ăn để cung cấp đủ cho nhu cầu cơ thể sinh trưởng, phát
triển và hoạt động bình thường.
Hoạt động 3: Khẩu phần và nguyên tắc lập khẩu phần

phải uống thuốc...
(Tích hợp môn Ngữ văn)
- Em dựa vào những yếu tố nào để chế
biến các món ăn, nấu cớm trong gia - Số lượng người ăn
đình?
- Ăn nhiều hay ít
(Tích hợp môn Công nghệ 6)

- Thức ăn...

- Để xây dựng khẩu phần ăn uống hợp lí
cần dựa trên căn cứ nào?
+ Đảm bảo đủ lượng thức ăn phù hợp
nhu cầu từng đối tượng.
+ Đảm bảo cân đối thành phần các
chất hữu cơ, cung cấp đủ muối khoáng
13


vitamin .
+ Đảm bảo cung cấp đủ năng lượng
- Em hãy liên hệ đến khẩu phần ăn hàng cho cơ thể.
ngày của bản thân và gia đình xem đã
đảm bảo theo nguyên tắc này chưa?
(Tích hợp môn Công nghệ 6, GDCD 6, 7) - HS tự trả lời
- Vì sao những người ăn chay vẫn khoẻ - Họ dùng sản phẩm từ thực vật như :
mạnh?
đậu, vừng, lạc chứa nhiều prôtêin, lipít
- GV chốt kiến thức
Kết luận:

trực tiếp giảng dạy. Kết quả cụ thể như sau:
Bảng 1: Ý kiến của học sinh trước và sau khi thực hiện
phương pháp giảng dạy tích hợp:
Lớp không dạy nội dung tích hợp

Lớp dạy nội dung tích hợp

Mức độ
Lớp
8A

Tổng
số

Rất thích

24

Mức độ
Không
thích
SL %

Thích

SL

%

SL


SL

%

20

83.3

4

16.
7

Bảng 2: Kết quả học tập của học sinh Khối 8 trong bài:
Tiêu chuẩn ăn uống và nguyên tắc lập khẩu phần
Lớp không dạy nội dung tích hợp
Lớp
8A

Tổng
số
24

Giỏi
SL
%
2

8.3

%

4

16.7

Xếp loại
Khá
SL
%
7

29.2

TB
SL

%

13

54.1

15


Phần 3. KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa và nhận định chung.
Việc áp dụng kiến thức liên môn là một nội dung phong phú, để sử dụng được
phương pháp này cho phù hợp với đặc điểm từng môn học đòi hỏi người giáo viên

+ Làm tốt công tác đầu tư cho tiết dạy sẽ giúp giáo viên chủ động, linh hoạt trong
khâu tổ chức, hướng dẫn học sinh tự khai thác và chiếm lĩnh tri thức; mặt khác sẽ

16


tránh được sự lúng túng bị động khi học sinh chất vấn về những thông tin liên
quan.
+ Áp dụng có hiệu quả phương pháp dạy học tích hợp thì khi lên lớp giáo viên sẽ
đỡ vất vả vì không phải làm việc nhiều.
Đây là một đề tài chúng tôi đúc rút trong quá trình giảng dạy bộ môn trong
năm nay tuy còn chủ quan, chưa được trọn vẹn rất mong được các thầy cô và đồng
nghiệp cùng chia sẻ đóng góp để việc giảng dạy sinh 8 đạt hiệu quả cao hơn, góp
phần thực hiện tốt nhiệm vụ của nghành giáo dục đã đề ra. Tôi xin chân thành cảm
ơn ý kiến đóng góp quí báu của thầy cô giáo và đồng nghiệp./.

17


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nghị quyết số 29- NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục..., Hà nội,
2013
2. Bộ giáo dục và Đào tạo, Chương trình THCS môn Sinh học, NXB GD, Hà Nội,
2002.
3. Một số vấn đề về phương pháp dạy- học môn Sinh học trong nhà trường,
NXBGD, 2001.
4. Sinh học 8, NXB GD 2009.
5. Hóa học 8, 9, NXB GD, 2009
6. Địa lí 6, NXB GD, 2009
7. Lịch sử 6, NXB GD, 2009