SƠ ĐỒ TƯ DUY MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC LỚP 9- LUYỆN ÔN THI VÀO THPT
1.Hình tượng người anh hùng Quang Trung
QUANG TRUNG

Yêu nước thương dân  Căm thù quân xâm lược: D/C: Nghe tin giặc đến,ông đã vô cùng giận, triệu họp tướng lĩnh, định đích thân cầm
quân đi ngay
Mọi suy ngẫm đều xuất phát vì dân:D/C: +Lên ngôi vua hay k đều k vì bản thân
+lời phủ dụ với quân lính
+lời sau này nói với Ngô Thì Nhậm→ sợ binh đao k bh dứt
Trí tuệ sáng suốt, quyết đoán Nghe lời bàn bạc, hỏi Ngô Thì Nhậm( liên hệ nhà Trần đánh quân Mông -Nguyên)
D/C: Nghe những người dự họp khuyên:’’ chúa công với vua Tây Sơn có sự hiềm khích, đối với vua
chí tôn , lòng tôn phò của người chưa thật sự vững bền….’’
→ Quang Trung hiểu ra, lấy làm pải, liền’’ tế cáo trời đất cùng thần sông, thần núi, chế ra áo cổn mũ
niệm, lên ngôi hoàng đế’’, lễ xog thì hạ lệnh xuất quân ngày 25 tháng chạp Mậu thân( 1788).
Tuyển mộ lính, duyệt binh theo kế hoạch, hành quân, đánh giặc, đối phó
D/C:Khi đến Nghệ An, ông hỏi ý kiến Nguyễn Thiếp rồi kén lính, mở cuộc duyệt binh, chia quân
thành 5 đạo quân: thân quân ở Thuận Hóa, Quảng Nam thì chia lm 4 doanh tiền, hậu, tả, hữu còn lính
mới ở Nghệ An lm trung quân. →mọi kế hoạch đều được sắp đặt chu đáo
Nhận định rõ tình hình của ta và của địch
D/C:+Nắm rõ đk địch ở phương Bắc sang và hiện đag ở Thăng Long
+Nội thần triều Lê chưa thuần phục hoàn toàn, QT để Ngô Thì Nhậm ở lại để giúp đỡ, hỗ trợ và
khi giặc tiến sang thì Ngô Thì Nhậm cho rút quân→ địch kiêu căng, kích thích lòng dân
Xét đoán bề tôi: D/C:-Khi đến núi Tam Điệp- Bình quân luạn tội: Luận tội Sở, Lân; khen Ngô Thì Nhậm.
Tầm nhìn xa trông rộng  Nắm chắc phần thắng: D/C : ’’ hẹn ngày mồng 7 năm tới thì vào Thăng Long mở tiệc ăn mừng’’
Mới khởi binh mà đã có kế sách ngoại giao 10 năm sau
D/C :
-Phân tích và cử trước Ngô Thì Nhậm lm sứ giả mau chấm dứt nạn binh đoa để có t/g xd
đnc :’’Lần này ta ra, thân hành cầm quân….thì ta có sợ j chúng’’→ Mới khởi binh đánh
giặc mà QT đã có quyết sách ngoại giao và kế hoạch ptr đnc.
Tài thao lược( tài điều binh,khiển tướng) Kế hoạch tiến công thần tốc táo bạo hiếm có trog lịch sử
D/C: xây dựng lực lượng ngày 1 lẫm liệt: 3 xuất đinh lấy 1 người, hơn 1 vạn quân tinh

Vẻ đẹp mùa xuân của cá nhân mỗi người
*Khát vọng được hòa nhập:
+ "Ta làm"→ Điệp ngữ nhấn mạnh vào ý muốn, ước nguyện
+ ‘’Con chim hót_nhành hoa_nốt trầm’’
+"Ta" → tác giả thay đổi cách xưng hô, thể hiện ước nguyện cao đẹp chung của tất cả mọi người
→N~ h/ả bt nhưng có ích cho cs, cho cuộc đời chung: làm con chim hót để làm cho cs thêm tươi tắn, làm cành hoa để hòa
vào vườa hoa ngát hg, làm cuộc đời thêm tươi đẹp, làm nốt nhạc để làm cho cuộc đời thêm du dương.
Đó là n~ thứ nhỏ bé nhưng giàu ý nghĩa, đb tác giả ước đc làm một nốt trầm chứ ko phải 1 nốt cao nhưng đó lại là nốt
trầm xao xuyến có thêm là say động làng người.
⇒ khát vọng đc hòa nhập vào cuộc đời chung, ước nguyện đc cống hiến, góp vào mùa xuân chung
*Khát vọng được cống hiến:
+ ‘’Một mùa xuân nho nhỏ’’ : mùa xuân, mùa đẹp nhất trong năm, sớm nhất, là mùa có thời tiết ấm áp, mùa của thi ca, của
sức sống
→ ẩn dụ cho cuộc đời của tác giả, phần đẹp nhất, có ích của cuộc đời ,là tác giả muốn cống hiến
+ "Lặng lẽ dâng" → từ láy, cống hiến 1 cách âm thầm, khiêm nhường, ko ồn ào, ko phô trương, nhưng rất trang trọng
( liên tg tới Anh thanh niên)
+’’ Dù là_tuối 20_tóc bạc’’→ hoán dụ (tuổi 20 hoán dụ cho ..., tóc bạc hoán dụ cho ...), kết hợp với điệp ngữ ‘’dù là’’
⇒ sự cống hiến bền bỉ, suốt đời, ko mệt mỏi, ko hề tuổi tác, ko ngừng nghỉ. Đặc biệt bài thơ đc sáng tác khi tác giả đang
trên giường bệnh, cận kề cái chết→ ước nguyện cống hiến càng trở nên cao đẹp
*Lời ngợi ca quê hương đất nước:
+’’ Xin hát’’ →tâm nguyện thành kính, tha thiết


+"Khúc Nam Ai... tình"→Liệt kê n~ làn điệu dân ca đằm thắm, sâu nặng, n~ thành quả, kết tinh đẹp nhất của quê hg đất nc
→ty quê hương đất nước tươi đẹp, lòng tự hào, ngợi ca quê hg đất nước.
⇒ước nguyện đc làm một mùa xuân sống đẹp, v ới tất cả sước sống tươi đẹp của một con ng biết cống hiến, ước nguyện đc hòa
nhập vào mùa xuân của thiên nhiên đất tr ời, của đất nước cách mạng.
Nghệ thuật:+ Thể thơ 5 chữ, làn điệu dân ca, âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết, gieo vần liền tạo sự liền mạch trong cảm xúc
+H/a th ơ tự nhiên, giản dị, kết họp hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tg
+Cấu ngữ chặt chẽ, từ mùa xuân của thiên nhiên →mùa xuân của đất nc, cách mạng →mùa xuân của mỗi con người


+’’ rày trông mai chờ’’
→ 2 thành ngữ, Kiều nhớ ngày thề nguyền đính ước trăm năm với Kim Trọng, tưởng tượng và nghĩ Kim Trọng
đang rày công tìm kiếm mình=> nỗi nhớ da diết thủy chung với Kim Trọng
+’’bên trời góc bể bơ vơ’’ →sáng tạo thành ngữ, một mình Thúy Kiều lẻ loi cô đơn, lưu lạc, thương cho thân
mình, không
người chia sẻ
+’’Tấm son gột rửa bao giờ cho phai’’→ tấm lòng son sắt của nàng khó mà gột rửa. Bộc lộ cảm xúc niềm xót xa,
đau đớn,
tủi nhục, hổ thẹn khi danh dự nhân phẩm bị chà đạp=> thể hiện lòng tự
trọng
⇒ 4 câu thơ đã bộc lộ tấm lòng thủy chung, sự day dứt vì đã có lỗi với Kim Trọng của Thúy Kiều.
*Nhớ cha mẹ
+’’xót người tựa cửa hôm mai’’→thương xót cho cha mẹ đang mong mỏi chờ nàng trở về
+’’quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ?’’→thành ngữ kết hợp câu hỏi tu từ thể hiện sự lo lắng của Kiều khi ở xa
không biết ai
chăm sóc cho cha mẹ thay mình.
→gợi tả tấm lòng hiếu thảo giàu đức hy sinh.
*Nhớ quê hương
+’’Sân Lai, gốc tử’’
→điển tích điển cố( những hình ảnh gợi sự thân thuộc nơi quê nhà) thể hiện nỗi nhớ da diết, mong ước được trở
về quê nhà đồng thời qua đó thể hiện tình yêu quê hương.
Tâm trạng của Thúy Kiều (8 câu còn lại)
+Cặp 1- Cảnh: ‘’cửa bể chiều hôm’’ ;’’thấp thoáng cánh buồm xa xa’’ →bát ngát típ tướp vào lúc hoàng hôn có
hình ảnh cánh
buồm thấp thoáng →từ láy diễn tả lúc ẩn lúc hiện, xa vời, như một cái phao cứu sinh, niềm hy
vọng mang
nàng trở về.
-Tâm trạng: cảm thấy lẻ loi cô đơn trước khung cảnh mênh mông, thấm đượm 1 nỗi buồn man mác.
+Cặp 2 -Cảnh:’’ngọn nước mới xa’’; ‘’hoa trôi man mác’’→ngọn nước ở sông mới đổ ra biển, ‘’man mác’’ →từ

-SẮC:
D/C: +’’kiều càng sắc sảo mặn mà’’=>đòn bẩy với từ ‘’càng’’, từ láy, BP vẽ mây nẩy trăng
+’’làn thu thủy nét xuân sơn’’=> đôi mắt đẹp
+’’ngiêng nước ngiêng thành’’=> điển tích điển cố
=>NT ước lệ tượng trưng, không miêu tả nhiều, gợi nhiều hơn tả, chú ý miêu tả đôi mắt là
cửa sổ tâm hồn, phân tinh anh của trí tuệ. Vẻ đẹp không dung hòa với thiên nhiên
=>dự báo cuộc đời nhiều sóng gió
-TÀI:
D/C: +’’thông minh- vốn sẵn ‘’
+‘’pha nghề thi họa - ca ngâm’’
+‘’cung thương làu bậc ngũ âm’’
+’’khúc nhà tay lựa nên chương: Bạc mệnh’’
 Liệt kê, từ chỉ mức độ tuyệt đối => giỏi giang, đủ nghề cầm kì thi họa, tài năng của
Kiều đạt đến mức lí tưởng trong xã hội phong kiến, hoàn hảo
Vẻ đẹp tâm hồn( cảm phục):


-HIẾU THẢO VỚI CHA MẸ:
D/C: + khi gia đình gặp nạn nàng đã bán mình để chuộc cha
+’’xót người tựa cửa hôm mai’’=> kiều thương xót cha mẹ nàng đang mong mỏi
chờ con trỏ về
+’’ quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ ?’’ =>thành ngữ kết hợp với câu hỏi tu từ.
 gợi tả tấm lòng hiếu thảo
-TẤM LÒNG CHUNG THỦY
D/C: + ‘’ tưởng người dưới nguyệt chén đồng’’
+’’ tin sương luống những rày trông mai chờ’’
=>sử dụng 2 thành ngữ, Kiều nhớ ngày thề nguyền đính ước trăm năm với
Kim Trọng, tưởng tượng và nghĩ Kim Trọng đang rày công tìm kiếm mình
=>nỗi nhớ da diết chung thủy với Kim Trọng
+’’Tấm son gột rửa bao giờ cho phai’’

⇒ Dấu hiệu mùa thu rõ ràng hơn, diễn tả cảm giác thơ mộng của dnah giới đang đi rất từ từ chậm chạp, mùa thu trg
thơ của t/g trở nên rất hữu hình.
Cảm nhận về thời tiết
Chuyển biến của cảnh vật: +’’vẫn còn bao nhiêu nắng ‘’
và suy ngẫm của nhà thơ
+’’…vơi dần cơn mưa’’
về mùa thu
+’’sấm cx bớt bất ngờ’’
=>n~ hiện tượng bất thường của thời tiết, mùa hạ tuy vẫn còn nhg có mức độ giảm dần. sd n~
từ ngữ có thể đong đếm đk n~ vật có kl, kích thước để diễn tả thực, dấu hiệu của mùa thu
đang đến dần nhg k chỉ là mta thời tiết mà nắng, mưa, sấm còn là n~ h/a ẩn dụ.
Suy ngẫm của nhà thơ: +Nhà thơ sinh năm 1942 và sáng tác thơ ca khi đã qua CT , con ng gặp rất n` biến cố
trg cuộc đời , xh. ‘’nắng, mưa, sấm’’chính là ẩn dụ cho n~ biến cố trg cuộc đời con ng.
+’’hàng cây đứng tuổi’’=> ẩn dụ cho n~ con ng từng trải, chín chắn tr đời. đã sang thu
nên đã vững vàng k còn sợ n~ bất thường của TN cx như n~ thử thách c/đời
⇔ khi con ng đã chải qa n~ thăng trầm c/đời sẽ vững vàng chủ động hơn trc, sẽ bình tĩnh
trc n~ thử thách và có thể vượt qa tất cả.
NGHỆ THUẬT: +Cả bài có 1 dấu chấm tạo sự liền mạch c/x


+Kết hợp mta và biểu cảm
+H/ả giàu sức biểu cảm

6. Đoàn thuyền đánh cá
ĐOÀN THUYỀN
ĐÁNH CÁ

Cảnh đoàn thuyền ra khơi khi hoàng hôn xuống(2 khổ đầu)
Khổ 1: Đoàn thuyền ra khơi khi hoàng hôn xuống
*Thiên nhiên: +’’Mặt trời xuống biển-hòn lửa’’

Khổ 5: Tinh thần lao động hăng say
+Hành động đánh cá:
-‘’ta hát- gọi cá’’
-‘’gõ thuyền- nhịp trăng cao’’
→ Công việc đánh cá không khó khăn, bút pháp lãng mạn, từ tượng hình, gợi tả tư thế lao động công việc đánh bắt cá đầy niềm vui,
phấn khởi, niềm lạc quan hào hứng, tình yêu biển khơi, con người tuy vất vả nhưng khỏe khoắn vạm vỡ khí thế, lao động hào
hứng, khẩn trương, hăng say.
+Lòng biết ơn:
-‘’biển cho ta cá- lòng mẹ’’
-‘’nuôi lớn đời ta tự buổi nào’’
→Rộng lớn, bao la, mênh mông, biết ơn vô cùng của con người với biển cả
Tiếng’’hát’’ là âm hưởng chủ đạo thể hiện lòng biết ơn, say mê cuộc sống, yêu quê hương, yêu lao động.
Khổ 6: Thành quả
+’’kéo xoăn tay- chùm cá nặng’’→ kéo nặng, vất vả
+’’vẩy bạc- đuôi vàng lóe rặng đông’’→ động từ, từ tượng hình
Cảnh đoàn thuyền trở về khi bình minh lên( khổ cuối)
+Con người : -‘’chạy đua cùng mặt trời’’→Nhân hóa, con người chạy đua cùng mặt trời, sánh ngang cùng TN vũ trụ, tô đậm vẻ đẹp khỏe
mạnh, tư thế lớn lao của con người trước thiên nhiên.
-‘’câu hát căng buồm’’→kết cấu đầu cuối tương ứng, thể hiện hành trình lao động khép kín nhấn mạnh tô đậm khí thế con
người hăng say từ lúc ra khơi đến lúc trở về .
+Thiên nhiên: -‘’ mặt trời đội biển’’
-‘’ mắt cá huy hoàng’’
→hoán dụ, nhân hóa, ẩn dụ cho thấy thiên nhiên vô cùng đẹp, hùng vĩ
Nghệ thuật: +Thể thơ 7 chữ chắc khỏe, gieo vần biến hóa, linh hoạt
+Âm hưởng khỏe khoắn, giọng điệu hào hùng, nhiều hình ảnh tráng lệ trí tưởng tượng phong phú
+Bút pháp lãng mạn, bay bổng.


7. BẾP LỬA
Hình ảnh bếp lửa +’’Một bếp ….nồng đượm’’: Điệp ngữ+từ láy => nhấn mạnh đến đối tượng, bếp lửa lúc này đang chiếm toàn bộ tâm trí t/g-ng

Suy nghĩ về cuộc đời bà: -Từ láy’’lận đận’’ gợi sự vất vả, long đong
-‘’nắng mưa’’ ẩn dụ cho nỗi vất vả nhọc nhằn đắng cay
-‘’vẫn’’=> chỉ sự lặp đi lặp lại thành thói qen của bà cho dù bh k còn chăm sóc cháu nữa
-Từ ‘’nhóm’’ đk lặp đi lặp lại 4 lần khi dùng nghữa gốc, khi dùng nghĩa chuyển
-‘’ấp iu nồng đượm’’ ; ‘’kì lạ thiêng liêng’’=> gợi sự ấp áp, ty thương trở che lẫn nhau, bếp lửa đk
nhóm lên trg mọi h/c => sức sông mãnh liệt, gđ vẫn luôn tồn tại, đk duy trì, cho dù c/s có khó khăn,
có tàn phá thì bếp lửa gđ vẫn cháy, đnc sẽ vẫn mãi tồn tại.
→ng cháu thương bà, hiểu , trân trọng, uống nc nhớ nguồn, t/c cội nguồn dân tộc


Nỗi nhớ về bà: ’’Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?’’=>NT liệt kê+ câu hỏi tu từ cho thấy c/s của ng cháu có rộng mở, tiện nghi, đi xa khác hẳn
vs ở nhà nhg ng cháu vẫn ước mong cho bà vẫn nhóm đk bếp lửa→ước mong bà mạnh khỏe, sống lâu
NGHỆ THUẬT: +Sáng tạo h/a bếp lửa
+k/hợp nhuần nhuyễn giữa mta, b/c, bình luận
+thể thơ 8 chữ, nhịp điệu linh hoạt