THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: “Sử dụng di sản trong dạy học Địa lí lớp 9 phần các
vùng kinh tế”
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Địa lí 9
3. Tác giả:
Họ và tên: Vũ Thị Thắm

Nữ

Ngày tháng năm sinh: 20/ 01/ 1978
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng Văn – Địa
Chức vụ, đơn vị công tác: Tổ trưởng tổ Khoa học Xã hội, trường THCS
Cổ Thành
Điện thoại: 01693979747
4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường THCS Cổ Thành - xã Cổ Thành
thị xã Chí Linh - tỉnh Hải Dương
Điện thoại: 0320 3881031
5. Đơn vị áp dụng sáng kiến lần đầu: Lớp 9A, 9B - Trường THCS Cổ
Thành
6. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Nhà trường cần trang bị
hệ thống máy chiếu, bản đồ, tranh ảnh, bảng biểu…
7. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Năm học 2013- 2014.
TÁC GIẢ

XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP DỤNG
SÁNG KIẾN

Vũ Thị Thắm

1


phương pháp vẫn thường sử dụng để tìm hiểu, giới thiệu về di sản.
- Phương pháp vấn đáp kết hợp nhóm phương pháp sử dụng các phương
tiện trực quan
+ Sử dụng bản đồ để chỉ vị trí di sản
+ Sử dụng tranh ảnh, video để giới thiệu di sản
Ví dụ: Sau khi xem đoạn clip, tranh ảnh, thông tin phần kênh chữ em hiểu
gì về di sản Cố đô Huế?
- Phương pháp thuyết trình về di sản:
Ví dụ: Sau khi học sinh phát biểu giáo viên có thể yêu cầu học sinh thuyết
trình về di sản sau đó giáo viên thuyết trình hoặc ngược lại.
- Phương pháp học tập tại thực địa
Giáo viên có thể lên kế hoạch, dự kiến kinh phí, kế hoạch học tập tại thực
địa như thế nào? Học sinh cần chuẩn bị những gì? Đến học tập tại thực địa học
sinh nắm được những kiến thức nào? Tiến hành học tập tại thực địa ra sao?...
2


- Lợi ích thiết thực của sáng kiến: Việc sử dụng sáng kiến nhằm tạo
hứng thú, phát huy tính tích cực của học sinh trong các tiết học Địa lí, cụ thể:
+ Tập trung sự chú ý của học sinh.
+ Giúp học sinh định hướng tốt hơn.
+ Làm thông tin trở nên dễ tiếp thu hơn.
+ Làm rõ ràng, cụ thể hơn những điều cơ bản.
+ Mở rộng và bổ sung những điều đã nói.
+ Phát huy khả năng sáng tạo không giới hạn của các em học sinh.
4. Giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến: Áp dụng sáng kiến giúp học
sinh hứng thú học tập hơn, tiếp thu bài nhanh hơn, nhớ lâu hơn, đặc biệt học
sinh có kiến thức và hiểu biết sâu sắc về di sản tiêu biểu của từng vùng miền từ
đó học sinh có tình yêu di sản, thêm yêu quê hương đất nước, có ý thức bảo vệ
di sản, bảo vệ danh lam thắng cảnh của địa phương của đất nước,cũng qua đó

Sử dụng di sản trong dạy học gây hứng thú trong tiết dạy, đa số học sinh
mong muốn được giáo viên tích hợp dạy học di sản vào bài giảng.
2.2 Khó khăn
Hiện nay giáo viên không có đầy đủ kiến thức chính thống về các di sản
mà phần lớn dạy học di sản dựa vào nguồn tư liệu từ intenet vì vậy mà tính
chính xác còn hạn chế.
Phương tiện để sử dụng dạy học di sản còn hạn chế như máy chiếu, máy
tính còn chưa rõ nét, tranh ảnh, bản đồ về di sản còn hạn chế.
Chưa có đủ kinh phí để dạy học tại thực địa nơi có di sản của từng vùng
miền.
3.Các giải pháp, biện pháp thực hiện
3.1. Đặt vấn đề
Bộ môn Địa lí là một trong những bộ môn khoa học cơ bản được giảng
dạy trong trường phổ thông hiện nay và giữ vị trí rất quan trọng trong chương
trình giáo dục, góp phần giúp cho học sinh có được những kiến thức phổ thông
cơ bản về tự nhiên và kinh tế xã hội.
Do đặc điểm của môn Địa lí: không gian nghiên cứu rộng, không thể
trực tiếp quan sát sự việc xảy ra, bên cạnh đó việc dạy và học bộ môn Địa lí
không chỉ là cung cấp, nắm bắt kiến thức mà còn giúp các em hiểu biết sâu
rộng hơn về di sản của đất nước mình, dân tộc mình…nên việc phải sử dụng
những phương pháp dạy học di sản là điều cần thiết.
Để tạo ra hứng thú trong quá trình dạy học và nâng cao hơn nữa ý thức
trách nhiệm, tình yêu quê hương đất nước cũng như ý thức giữ gìn di sản trong
mỗi học sinh đòi hỏi giáo viên cần tích hợp dạy học di sản trong quá trình dạy
học.
4


Trong khuôn khổ của đề tài, tôi xin trình bày một phần trong việc tích
hợp di sản vào giảng dạy, đó là: “Sử dụng di sản trong dạy học Địa lí lớp 9

học tích cực, nó không chỉ có chức năng là minh hoạ cho bài giảng mà còn góp
phần là nguồn cung cấp kiến thức mới sinh động, hấp dẫn và hiệu quả. Sử
dụng di sản còn giúp cho giáo viên thuận lợi và tiết kiệm thời gian trong quá
trình giảng dạy địa lí.
Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng di sản địa lí hiện nay vẫn còn nhiều
hạn chế.
5


3.3.1. Về phía giáo viên:
Thứ nhất: Một số giáo viên chưa nhận thức được đầy đủ vai trò của việc
sử dụng di sản, cho rằng di sản không phải là kiến thức quan trọng nên việc sử
dụng di sản chỉ mang tính chất minh hoạ cho kênh chữ.
Thứ hai: Phương pháp dạy học di sản của giáo viên chưa thật sự phù hợp
với yêu cầu chung hiện nay. Cách dạy học cũ không tích hợp di sản vẫn còn
tồn tại, trong khi giáo viên chưa làm chủ hoàn toàn phương pháp dạy học sử
dụng di sản mới.
Thứ ba: Việc sử dụng di sản trong dạy học đối với giáo viên còn mang
tính chất hình thức hoặc sử dụng di sản nhưng không hiệu quả, hình ảnh còn
mờ.
3.3.2.Về phía học sinh:
Có thể khẳng định ở một số ít trường hợp sau khi được học, giáo viên
giới thiệu về di sản, hầu hết các em hứng thú và thích học môn Địa lí, thái độ
học tập của các em thay đổi theo chiều hướng tích cực. Các em có kĩ năng khai
thác kiến thức từ kênh hình khá hiệu quả. Tuy nhiên, đa số hiện nay học sinh
học tập môn Địa lí không nghiêm túc, mang tính chống đối và ít khi duy trì
được hứng thú lâu dài với môn học. Thực trạng đó do nhiều nguyên nhân như:
Thứ nhất: Nhiều học sinh cho rằng việc học môn địa lí là không quan
trọng, cho đây là môn phụ, cốt sao chỉ đủ điểm là được.
Thứ hai: Học sinh chưa có hứng thú với kiến thức về di sản do giáo viên

- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi dạng di sản. Giáo
viên có thể kết hợp một cách khoa học các phương pháp giảng dạy như: đàm
thoại gợi mở, thảo luận nhóm, đặt vấn đề, giới thiệu di sản qua tranh ảnh hoặc
các đoạn clip…
- Khi soạn giáo án, giáo viên phải xác định được thời điểm, thời gian
hợp lí để sử dụng di sản vào bài dạy. Trong tiết dạy việc sử dung di sản phải
thật sự linh hoạt, ngoài việc sử dụng di sản trong phần nội dung chính của bài
học, giáo viên có thể sử dụng di sản để mở bài hoặc khi củng cố, đánh giá bài
học.
- Chuẩn bị hệ thống câu hỏi khai thác một cách hợp lí và hệ thống câu
hỏi này phải có tác dụng phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập. Hệ
thống câu hỏi phải theo trật tự logic.
- Phát huy tính tích cực của học sinh khi sử dụng di sản theo quan điểm
mới: lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên là người tổ chức thiết kế, nhằm phát
triển năng lực cho học sinh.
- Giáo viên cần xây dựng thêm một số yêu cầu đối với học sinh.
Ví dụ học sinh có thêm hiểu biết về sự ra đời của di sản, về cấu trúc, hình thức,
nguyên nhân của sự tạo thành cấu trúc đó, về ý nghĩa của di sản đối với đời
sống tinh thần, vật chất của người dân địa phương có di sản…Từ đó có thái độ
tôn trọng di sản, có hành vi giữ gìn và chăm sóc di sản.
- Xác đinh nội dung và các bước chuẩn bị chu đáo
Dù tiến hành dạy học tại địa điểm có di sản hay dạy học trong lớp học có sử
dụng hình ảnh di sản, GV cần chuẩn bị kĩ nội dung và các điều kiện thực hiện.
4.1.3. Đối với học sinh:
- Việc sử dụng di sản trong quá trình dạy và học môn địa lí không chỉ để
minh họa mà thông qua hướng dẫn của giáo viên, học sinh phải chủ động tìm
tòi kiến thức, hình thành các khái niệm, nhận thức được bản chất và nội dung
của di sản.
- Khi học sinh được học về các di sản, học sinh phải nắm được giá trị
của di sản, địa điểm, thời gian hình thành di sản, kiến trúc, địa chất …của di

- Phương pháp vấn đáp kết hợp nhóm phương pháp sử dụng các phương
tiện trực quan
+ Sử dụng bản đồ để chỉ vị trí di sản
+ Sử dụng tranh ảnh,video để giới thiệu di sản
Ví dụ: Sau khi xem đoạn clip, tranh ảnh, thông tin phần kênh chữ em hiểu
gì về di sản Cố đô Huế?
- Phương pháp thuyết trình về di sản:
Ví dụ: Sau khi học sinh phát biểu giáo viên có thể cho học sinh thuyết trình
về di sản sau đó giáo viên thuyết trình hoặc ngược lại
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Phương pháp nghiên cứu theo bàn, theo cặp
- Phương pháp học tập tại thực địa
Giáo viên có thể lên kế hoạch, dự kiến kinh phí, kế hoạch học tập tại thực
địa như thế nào? Học sinh cần chuẩn bị những gì? Đến học tập tại thực đia học
sinh nắm được những kiến thức nào? Tiến hành học tập tại thực địa ra sao?...
Mỗi vùng kinh tế có rất nhiều di sản khác nhau, giáo viên có thể cho học
sinh liệt kê các di sản của từng vùng sau đó đi sâu tìm hiểu một số di sản
đặc trưng của vùng đó. Khi giới thiệu, tìm hiểu về di sản giáo viên có thể sử
dụng các phương pháp trên kết hợp kiến thức về di sản để giới thiệu về từng
di sản như sau:
3.7. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu một số di sản văn hóa tiêu biểu ở từng
vùng kinh tế.
3.7.1 Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ:
Giáo viên có thể đặt câu hỏi để tìm hiểu sự hiểu biết của học sinh.
Ví dụ: ? Em hãy kể tên các di sản của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ?
8


- Học sinh sẽ liệt kê toàn bộ tên di sản của vùng.
- Giáo viên có thể giới thiệu tranh ảnh hoặc đoạn clip tiêu biểu về di sản



Ví dụ câu hỏi: ? Em hãy nêu tên các di sản của vùng đồng bằng sông Hồng và
em hiểu biết gì về di sản Hoàng Thành Thăng Long – Hà Nội?
Ảnh khu di sản Hoàng Thành Thăng Long – Hà Nội

Vị trí địa lý
Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội có tổng diện
tích 18.395ha, bao gồm: khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu và các di tích còn sót
lại trong khu di tích Thành cổ Hà Nội như cột cờ Hà Nội, Đoan Môn, điện
Kính Thiên, nhà D67, Hậu Lâu, Bắc Môn, tường bao và 8 cổng hành cung thời
Nguyễn. Cụm di tích này nằm ở quận Ba Đình và được giới hạn bởi phía bắc là
đường Phan Đình Phùng; phía nam là đường Bắc Sơn và nhà Quốc hội; phía
tây là đường Hoàng Diệu, đường Độc Lập và nhà Quốc hội; phía tây nam là
đường Điện Biên Phủ và phía đông là đường Nguyễn Tri Phương.
Lịch sử
Năm 1009, Lý Công Uẩn lên ngôi vua, sáng lập vương triều Lý. Tháng 7
mùa thu năm 1010, nhà vua công bố thiên đô chiếu (chiếu dời đô) để dời đô từ
Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La. Ngay sau khi dời đô, Lý Công Uẩn đã
cho gấp rút xây dựng Kinh thành Thăng Long, đến đầu năm 1011 thì hoàn
thành. Khi mới xây dựng, Kinh thành Thăng Long được xây dựng theo mô
hình tam trùng thành quách gồm: vòng ngoài cùng gọi là La thành hay Kinh
thành, bao quanh toàn bộ kinh đô và men theo nước của 3 con sông: sông
Hồng, sông Tô Lịch và sông Kim Ngưu. Kinh thành là nơi ở và sinh sống của
dân cư. Vòng thành thứ hai (ở giữa) là Hoàng thành, là khu triều chính, nơi ở
và làm việc của các quan lại trong triều. Thành nhỏ nhất ở trong cùng là Tử
Cấm thành, nơi chỉ dành cho vua, hoàng hậu và số ít cung tần mỹ nữ. Nhà Trần
sau khi lên ngôi đã tiếp quản Kinh thành Thăng Long rồi tiếp tục tu bổ, xây
dựng các công trình mới. Sang đến đời nhà Lê sơ, Hoàng thành cũng như Kinh
thành được xây đắp, mở rộng thêm ra. Trong thời gian từ năm 1516 đến năm

Bên cạnh giá trị về lịch sử địa chất, địa hình, địa mạo, Phong Nha – Kẻ
Bàng còn được thiên nhiên ưu đãi ban tặng cho những cảnh quan kì bí, hùng
11


vĩ. Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng ẩn chứa bao điều bí ẩn của tự nhiên,
những hang động như những lâu đài lộng lẫy trong lòng núi đá vôi được tạo
tác từ hàng triệu năm trước.
Phong Nha – Kẻ Bàng được ví như một bảo tàng địa chất khổng lồ có
giá trị và mang ý nghĩa toàn cầu bởi cấu trúc địa lý phức tạp, tập hợp nhiều loại
đá khác nhau như sa thạch, thạch anh, phiến thạch, đá vôi chứa silic, đá macnơ, đá granodiorite, đá diorite, đá aplite, pegmatite... Phong Nha – Kẻ Bàng
cũng chứa đựng lịch sử phát triển địa chất phức tạp, lâu dài từ 400 triệu năm
trước của trái đất. Trải qua các giai đoạn kiến tạo quan trọng và các pha
chuyển động đứt gãy, phối tảng, uốn nếp đã tạo ra các dãy núi trùng điệp và
các bồn trầm tích bị sụt lún. Những biến động trên cũng đã góp phần tạo nên
sự đa dạng về địa chất, địa hình, địa mạo.
3.7.4. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu di sản văn hóa ở vùng Duyên hải Nam
Trung Bộ
Với di tích Mỹ Sơn - Quảng Nam, phố cổ Hội An – Quảng Nam giáo
viên có thể sưu tầm tranh ảnh, đoạn clip giới thiệu về di tích để hướng dẫn học
sinh tìm hiểu.
Ví dụ giáo viên đặt câu hỏi qua tranh ảnh, đoạn clip và những kiến thức
của mình về Mỹ Sơn, phố Cổ Hội An em hiểu gì về di sản này?
a. Ảnh di tích Mỹ Sơn, Quảng Nam

Mỹ Sơn thuộc địa phận xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng
Nam, cách thành phố Đà Nẵng khoảng 70 km về hướng tây nam, cách thành
phố Hội An khoảng 40km.
Khu đền tháp Mỹ Sơn nằm trong một thung lũng có đường kính khoảng
2km, xung quanh là đồi, núi, trong mạch núi cao khoảng 100m đến 400m từ

Các nhà nghiên cứu cho rằng kiến trúc cổ ở Hội An hầu hết được làm lại
mới từ đầu thế kỷ 19, mặc dù năm khởi dựng có thể xưa hơn nhiều. Kiến trúc
cổ thể hiện rõ nhất ở khu phố cổ. Nằm trọn trong địa bàn của phường Minh
An, Khu phố cổ có diện tích khoảng 2km², tập trung phần lớn các di tích nổi
tiếng ở Hội An. Đường phố ở khu phố cổ ngắn và hẹp, có độ uốn lượn, chạy
ngang dọc theo kiểu bàn cờ.
3.7.5. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu di sản ở vùng Tây Nguyên
Với di sản không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên giáo viên cũng
có thể giới thiệu tranh ảnh, đoạn clip về di sản sau đó hỏi học sinh:
Ví dụ: Em hãy nêu những hiểu biết của mình về di sản văn hóa cồng
chiêng Tây Nguyên?

13


Ảnh không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên

Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trải rộng suốt 5 tỉnh Kon
Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông, Lâm Đồng và chủ nhân của loại hình văn
hóa đặc sắc này là cư dân các dân tộc Tây Nguyên: Bana, Xêđăng, Mnông,
Cơho, Rơmăm, Êđê, Giarai... Cồng chiêng gắn bó mật thiết với cuộc sống của
người Tây Nguyên, là tiếng nói của tâm linh, tâm hồn con người, để diễn tả
niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, trong lao động và sinh hoạt hàng ngày của
họ. Cồng chiêng là loại nhạc khí bằng hợp kim đồng, có khi pha vàng, bạc
hoặc đồng đen. Cồng là loại có núm, chiêng không núm. Nhạc cụ này có nhiều
cỡ, đường kính từ 20cm đến 60cm, loại cực đại từ 90cm đến 120cm. Cồng
chiêng có thể được dùng đơn lẻ hoặc dùng theo dàn, bộ từ 2 đến 12 hoặc 13
chiếc, thậm chí có nơi từ 18 đến 20 chiếc.
3.7.6. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu di sản ở vùng Đông Nam Bộ
Giáo viên có thể cho học sinh tìm hiểu theo cặp về rừng ngập mặn Cần

đặc điểm Vườn quốc gia Mũi Cà Mau?
Ảnh Vườn quốc gia Mũi Cà Mau - khu Ramsar thứ năm của Việt Nam

Nằm trên địa phận xã Đất Mũi (H.Ngọc Hiển), VQG Mũi Cà Mau có vị
trí quan trọng trong việc bảo tồn, sử dụng hợp lý vùng đất ngập nước của Việt
Nam và thế giới. Vườn có tổng diện tích tự nhiên là 41.862 ha, trong đó diện
tích phần đất liền 15.262 ha và ven biển 26.600 ha. Đặc trưng của VQG Mũi
Cà Mau là tính đa dạng sinh học với hệ động thực vật rừng ngập mặn và diện
tích mặt đất không ngừng mở rộng một cách tự nhiên do hằng năm, Mũi
CàMau lấn ra biển hàng chục mét nhờ nguồn phù sa bồi tụ.
15


Năm 2009, UNESCO chính thức công nhận một số vùng của tỉnh Cà
Mau là Khu dự trữ sinh quyển của thế giới, trong đó VQG Mũi Cà Mau là một
trong ba vùng lõi. Năm 2012, Tổ chức Môi trường thế giới đã công nhận VQG
Mũi Cà Mau là khu Ramsar mới của thế giới. Đây cũng là khu Ramsar thứ
năm của Việt Nam, đứng sau VQG Xuân Thủy (Nam Định), Bàu Sấu thuộc
VQG Cát Tiên (Đồng Nai), hồ Ba Bể (Bắc Cạn) và VQG Tràm Chim (Đồng
Tháp). Có thể nói việc thế giới công nhận VQG Mũi Cà Mau là khu Ramsar
mới của thế giới sẽ mở ra nhiều cơ hội là để tỉnh Cà Mau đầu tư khai thác tiềm
năng, thế mạnh của vùng đất ngập nước, phục vụ phát triển du lịch sinh thái;
đồng thời bảo tồn nhiều loài động thực vật quý hiếm nằm trong sách đỏ của
Việt Nam và thế giới.
4. Kết quả đạt được
Qua quá trình vận dụng đề tài vào thực tế các đối tượng học sinh ở
trường, có thể khẳng định nếu được áp dụng rộng rãi thì hiệu quả các tiết học
địa lí sẽ được nâng cao rõ rệt, như:
- Học sinh hứng thú hơn với môn học mà trước đây luôn coi là môn lý
thuyết nhàm chán.

đồ, tài liệu học tập.

17


KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
Việc sử dụng di sản trong quá trình dạy và học sẽ tạo được những kết
quả tốt hơn. Quá trình sử dụng di sản thường xuyên trong dạy học sẽ góp phần
bồi dưỡng, khắc sâu kiến thức, hình thành các kĩ năng thực hành bộ môn và
thông qua đó góp phần giáo dục tư tưởng đạo đức học sinh.
Di sản văn hóa chính là một trong những phương tiện dạy học đa dạng
sống động nhất. Ẩn chứa trong di sản là những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa
học nên nó có khả năng tác động mạnh tới tình cảm, đạo đức và việc hình
thành nhân cách học sinh.
2. Khuyến nghị
- Đối với giáo viên: Cần nghiên cứu kĩ mục tiêu bài học, tài liệu, thời
gian để dạy học di sản sao cho đạt kết quả tốt nhất mà không ảnh hưởng đến
tiết dạy trên lớp, không làm tăng thời lượng dạy học cũng như làm quá tải kiến
thức.
- Đối với nhà trường: Cần trang bị đầy đủ phòng học, máy chiếu, máy
tính, tài liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu học tập.
-Đối với Phòng Giáo dục và Sở Giáo dục: Cần cung cấp tài liệu di sản
chính thống về các trường, mở các lớp chuyên đề, tập huấn về di sản cho từng
giáo viên Địa lí
Trong quá trình thực hiện và trình bày đề tài chắc chắn vẫn còn nhiều
hạn chế, rất mong được sự góp ý chân thành từ các đồng nghiệp để tôi dần
hoàn thiện công tác giảng dạy di sản của mình.
Xin chân thành cảm ơn.


8-9
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu một số di sản tiêu biểu ở từng 9-16
vùng kinh tế
Kết quả đạt được
Điều kiện để sáng kiến được nhân rộng
Kết luận và khuyến nghị
Mục lục

19

16
17
18
19


20