MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN
DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 8
I.ĐẶT VẤN ĐỀ :
1. Lí do chọn đề tài:
Trong bối cảnh hiện nay toàn ngành giáo dục đang nổ lực thực hiện đổi
mới phương pháp dạy học, theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo
của học sinh. NQ TW 2 khoá 8 tiếp tục khẳng định “Phải đổi mới phương pháp
giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư
duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp hiện đại vào
quá trình dạy học...”.
Định hướng đó đã được pháp chế trong luật giáo dục “Phương pháp giáo
dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù
hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp dạy học,
rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem
lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh” Cần chuyển từ “Dạy học lấy giáo
viên làm trung tâm” sang “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”, phải tích cực
hoá các hoạt động của học sinh, khơi dậy cho các em tính khao khát, tìm tòi,
nghiên cứu, cố gắng phát huy trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững
kiến thức. Để thực hiện điều này đòi hỏi mỗi nhà trường, mỗi giáo viên phải có
những bước chuyển biến rõ nét trong việc cải tiến phương pháp dạy và học.
Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá cần giáo dục thế
hệ trẻ trở thành những con người “Năng động sáng tạo – Có năng lực giải quyết
vấn đề” Những con người tự tin có trách nhiệm, có những hành động phù hợp với
giá trị nhân văn và công bằng xã hội. Cần thực hiện giảng dạy trên lớp với nhiều
phương pháp phù hợp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Năm học 2011 – 2012 là năm học tiÕp tuc triển khai thực hiện mô hình xây dựng
“trường häc thân thiện , học sinh tích cực”.Đây là mô hình cải thiện linh hoạt các
hoạt động thường ngày của nhà trường nhằm làm cho các hoạt động giáo dục trở
nên nhẹ nhàng, vui tươi, nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng trong giáo dục,
1




Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động tìm tòi kiến thức của học sinh, qua
các dạng bản đồ, hình ảnh, mô hình, tranh ảnh, mẫu vật cụ thể để các em tự xác
định được.
Làm thế nào để các em tiếp thu bài ngay trên lớp, hiểu sâu về kiến thức đòi hỏi
người GV phải có nhiều phương pháp giảng dạy để giúp các em học tập năng
động thoải mái sáng tạo, phát huy trí thông minh của các em. Đó là lý do tôi
muốn trao đổi với các bạn đồng nghiệp kinh nghiệm: “ Phương pháp dạy tốt
môn địa lí lớp 8”
4. Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 8A trường THCS Đức Long
5. Mục đích nghiên cứu: Giúp học sinh học tốt môn địa lí 8.
II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
1. Cơ sở lý luận :
Để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo học sinh thành những
con người năng động, độc lập và sáng tạo, tiếp thu được những tri thức khoa học,
kỹ thuật hiện đại, biết vận dụng tìm ra các giải pháp hợp lí cho những vấn đề
trong cuộc sống của bản thân và xã hội. Thì việc giảng dạy học sinh vận dụng
những kiến thức đã học vào thực tế là điều thầy cô mong muốn.
Với nội dung học tập của môn Địa lí 8 chứa đựng cả một kho tàng kiến thức sinh
động và phong phú, hấp dẫn, dễ kích thích tính tò mò ham hiểu biết của học sinh,
tạo điều kiện cho việc hình thành động cơ, nhu cầu nhận thức cũng như hứng thú
học tập của học sinh. Địa lí là môn khoa học của các môn khoa học, tri thức địa lí
chủ yếu được hình thành bằng các phương pháp quan sát, mô tả thực nghiệm,
thực hành, tưởng tượng, liên hệ địa phương... Muốn thực hiện các bài học trên
lớp. Giáo viên phải là người hướng dẫn các em chủ động trong giờ học. Qua thực
tế hiện nay để đạt một giờ dạy tốt là cả một vấn đề mà mỗi thầy cô chúng ta cần
quan tâm : Có những giờ dạy rất thành công, nhưng cũng có những giờ dạy chưa
đạt được mục đích của bản thân mỗi giáo viên đứng lớp. Vì những cơ sở trên đây
tôi muốn trao đổi với các bạn tìm ra những phương pháp tối ưu nhất để các giờ

4


Sau khi đã xác định được mục tiêu của bài ta thấy cần áp dụng những
phương pháp nào cho phù hợp. Tuỳ theo mỗi bài dạy có những phương pháp
khác nhau áp dụng ở mỗi lớp khác nhau. Tuy vậy nhưng ở chương trình lớp 8
những phương pháp tôi cho là phù hợp có thể áp dụng được để giảng dạy đạt hiệu
qủa, đó là :
+ Quan sát lược đồ, mẫu vật, mô hình, băng hình, tranh ảnh.
+ Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
+ Phương pháp hoạt động nhóm : Phát huy tính chủ động tìm tòi, tìm ra những
kiến thức mới của học sinh.
+ Phương pháp kiểm tra đánh giá.
a.Hướng dẫn học sinh quan sát : Bản đồ, sơ đồ, biểu đồ,mẫu vật, hình ảnh
động trên màn hình, tranh ảnh, thí nghiệm.
- Bản đồ vùa là phương tiện trực quan, vừa là nguồn tri thức quan trọng là cuốn
sách giáo khoa thứ hai của bộ môn địa lí.
- Từ bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật.. có thể bồi dưỡng cho học sinh thế giới duy vật
biện chứng, bồi dưỡng năng lực tư duy, tự học, tự nghiên cứu. Do đặc điểm của
các đối tượng sự vật địa lí được trãi rộng trong không gian, giáo viên không thể
dẫn học sinh đến tận nơi được. Vì vậy dạy học không thể thiếu bản đồ, tranh ảnh,
mẫu vật.. Trong giảng dạy địa lí mở đầu bằng bản đồ kết thúc bằng bản đồ. Đây
là đặc trưng của bộ môn khoa học địa lí mà không một môn khoa học nào có thể
so sánh được. Cho nên khi lên lớp giáo viên phải căn cứ vào nội dung yêu cầu
của bài học để đưa ra một hệ thống câu hỏi, bài tập hướng dẫn học sinh khai thác
kiến thức trên bản đồ một cách có hiệu quả.
Ví dụ :
Quan sát lược đồ khoáng sản Việt Nam cho biết nước ta có những loại khoáng
sản nào ?
+ Học sinh quan sát và trả lời: Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng thiếc,

mất trật tự, có nhóm chỉ có một vài em làm việc còn lại một số các em khác
6


không chú ý .
Thảo luận là trao đổi ý kiến về một vấn đề có phân tích lý lẽ, giữa giáo viên và
học sinh, giữa học sinh với học sinh. Giúp cho học sinh mở rộng kiến thức, phát
triển được tư duy khoa học. Giúp học sinh phát triển kĩ năng nói, giao tiếp tranh
luận... Thảo luận có nhiều hình thức : Thảo luận cá nhân(hay cả lớp..), thảo luận
theo cặp, nhóm, theo tổ...
Để hoạt động nhóm đạt hiệu quả trước hết giáo viên phải đưa ra những yêu cầu
rõ ràng cần thảo luận những câu hỏi nào ? (Chú ý những câu hỏi khó mới cần đưa
ra thảo luận). Thời gian qui định là bao lâu? Mỗi nhóm báo cáo xong cần có nhận
xét đánh giá (khen, nhắc nhở) Một điều giáo viên cần chú ý đó là theo dõi sự hoạt
động của các nhóm - Mỗi nhóm sẽ cử một nhóm trưởng chỉ đạo các bạn trong
nhóm hoạt động và một thư ký ghi ý kiến của các bạn trong nhóm.
d.Phương pháp kiểm tra đánh giá :
Đây là một hoạt động nhằm đánh giá kết quả hoạt động của nhóm, của cá nhân
thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm (Đúng, sai – lựa chọn câu đúng). Bài tập
điền từ phù hợp vào chỗ trống bằng các phiếu học tập, trò chơi, nhận biết mô
hình, tư duy kiến thức từ bản đồ…
4/ Quá trình thực nghiệm :
Để thực hiện tốt một giờ dạy đạt kết quả thì việc đầu tiên là khâu thiết kế một bài
dạy (Các bước lên lớp)
Tôi đã áp dụng kết hợp nhiều phương pháp để giảng dạy bài “Đặc điểm tài
nguyên khoáng sản Việt Nam” Với bài dạy này : Về mục tiêu cần xác định :
1.Kiến thức :
- Hiểu và trình bày được.
+ Việt Nam là một nước giàu tài nguyên khoáng sản. Đó là một nguồn lực quan
trọng để công nghiệp hóa đất nước.

? Nơi phân bố ?
Giáo viên cho học sinh tự dán kí hiệu cắt rời lên bản đồ trống Việt Nam.
Ví dụ : Phần 2/ Sự hình thành các vùng mỏ chính ở nước ta.
8


Hoạt động nhóm :
Nhóm 1 : Giai đoạn tiền Cambri.
Nhóm 2 : Giai đoạn cổ kiến tạo.
Nhóm 3 : Giai đoạn tân kiến tạo.
* Đại diện nhóm trình bày, chỉ trên bản đồ khoáng sản Việt Nam.
+ Quan sát thảo luận nhóm. Rút ra kết luận …
Bằng sự kết hợp đồng bộ giữa phương pháp quan sát – Thảo luận – Kiểm tra
đánh giá giờ học đã thật sự thu hút học sinh.
5. Hiệu quả :
Các tiết dạy có sự chuẩn bị đầy đủ các phương tiện, đồ dùng dạy học như : Tranh
ảnh, bảng số liệu, mẫu vật, bản đồ, thao tác chính xác, kết hợp đồng bộ nhuần
nhuyễn các phương pháp dạy học. Giáo viên đã giúp các em nắm các kiến thức
cơ bản một cách chính xác, do chính các em tìm ra từ các phương tiện trực quan
và biết tái hiện kiến thức khi cần thiết, biết suy luận, diễn tả một sự vật hiện
tượng địa lí, vận dụng chúng vào thực tiễn, trong đời sống hằng ngày, đặc biệt là
trong quá trình kiểm tra.
Kết quả áp dụng đối với lớp 8A như sau:
Trước khi áp dụng

Sau khi áp dụng

Giỏi

Khá


50%

9%

0%

III. KẾT LUẬN:
Qua những giờ dạy được chuẩn bị đầy đủ, thao tác chính xác, giúp các em
nắm các bài lý thuyết sâu hơn áp dụng trong đời sống hằng ngày, những kiến
thức địa lí trong chương trình lớp 8 để giải thích mối quan hệ nhân quả của tự
nhiên và kinh tế xã hội Việt Nam trong thời kỳ mở cửa, đặc biệt trong giai đoạn
hiện nay, đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa đất
9


nước, áp dụng những hiểu biết của mình vào thực tế hiện nay là điều hết sức cần
thiết, sau khi học song chương trình THCS các em có thể bước vào cuộc sống với
sự tự tin và lòng dũng cảm, để đối mặt với cuộc sống xã hội đầy khó khăn và gian
khổ, tạo điều kiện cho hoạt động học tập và lao động có hiệu quả và chất lượng.
Trong đề tài này tôi muốn trao đổi với các bạn đồng nghiệp những suy nghĩ của
tôi về một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học, để dạy tốt chương trình
địa lí lớp 8 đạt hiệu quả cao. Tôi rất mong được sự góp ý của các bạn đồng
nghiệp để chúng ta cùng xây dựng nên một hình thức dạy môn địa lí thế nào cho
hay nhất, đạt kết quả cao nhất của bộ môn địa lí.
T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n!
Xác nhận của BGH:

Đức Long, Ngày 15 tháng 04 năm 2012.


Mục lục

Trang 3,4,5,6,7,8,9
Trang 9,10
Trang 11
Trang 12

12


PHềNG GIO DC & O TO NHO QUAN
TRƯờNG THcs đức long

**********

Một số phơng pháp sử dụng phơng tiện dạy
học địa lí lớp 8



Ngời thực hiện : Nguyễn Thị Hoa
Đơn vị: Trờng THCS Đức Long

Đức Long, tháng 4 năm 2012

13


Phòng gd & đt huyện nho quan
TRƯờNG THCS đức LONG