Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí 7.
MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG KÊNH HÌNH
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 7.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Từ khi còn là học sinh, tôi đã rất thích môn Đòa lí, vì đây là một môn học
vô cùng phong phú và đa dạng. Nó nghiên cứu về tự nhiên và kinh tế – xã hội,
góp phần hình thánh thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng, tình cảm đúng
đắn cho người học, giúp người học vận dụng kiến thức Đòa lí để ứng xử phù
hợp với môi trường tự nhiên, kinh tế – xã hội xung quanh với yêu cầu của đất
nước và thế giới. Đó là động cơ thúc đẩy tôi trở thành giáo viên dạy môn Đòa
lí. Trong thực tế giảng dạy, tôi đã cố gắng phấn đấu để dạy tốt môn học này.
Vì thế tôi luôn tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp
với đặc trưng của môn Đòa lí. Nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
giờ học, giúp các em hứng thú, say mê học tập Đòa lí và mau hiểu bài, nhớ lâu.
Việc sử dụng hình ảnh trong dạy học Đòa lí là điều cần thiết, giúp học
sinh nhận biết các sự vật, hiện tượng Đòa lí, nâng cao chất lượng dạy học và
giáo dục. Một trong những phương tiện để tạo hình ảnh là sử dụng kênh hình.
Cho nên, trong quá trình giảng dạy, tôi thường sử dụng các loại đồ dùng trực
quan và qua đó tôi nhận thấy rằng: kênh hình là nguồn kiến thức quan trọng
trong dạy học đòa lí. Nhờ kênh hình, học sinh có thể khai thác thuận lợi những
tri thức đòa lí dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Bộ môn đòa lí có những đặc trưng riêng biệt, nó cung cấp cho học sinh
kiến thức cơ sở của khoa học Đòa lí. Trong thực tế dạy học, giáo viên chỉ dựa
vào kiến thức có sẵn trong SGK, mà chưa chú ý khai thác, sử dụng có hiệu quả
Người thực hiện: Trần Thò Thu Trang
Trang 1
Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí 7.
nội dung của SGK. Đặc biệt là kênh hình hoặc giáo viên chỉ hướng dẫn giới
thiệu kênh hình một cách chung mang tính minh họa, không gắn với nội dung
Bài viết trong sách giáo khoa, không hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung Đòa lí

Trong dạy học đòa lí, ngoài những kênh hình nổi có sẵn trong SGK, còn
có những số liệu, dữ liệu có tác dụng tạo nên hình ảnh cho học sinh, giúp giáo
viên và học sinh dựa vào đó để xây dựng nên những đồ dùng trực quan mới –
đồ dùng mới. Những kênh hình này có thể gọi là kênh hình chìm trong sách
giáo khoa. Cả hai kênh hình đều có ý nghóa sử dụng như nhau trong quá trình
dạy và học.
Với vai trò là một nguồn kiến thức, kênh hình có ý nghóa to lớn trong dạy
học Đòa lí ở trường phổ thông. Học tập thông qua kênh hình giúp học sinh có
biểu tượng chân thực, chính xác về sự vật, hiện tượng Đòa lí. Thiếu hình ảnh
trong trình bày kiến thức, thì không có hình dung cụ thể về sự vật hiện tượng
Đòa lí. Vì vậy, tôi rất xem trong việc sử dụng kênh hình trên lớp. Khi lên lớp,
ngoài các loại đồ dùng dạy học như bản đồ, lược đồ, sơ đồ, bảng số liệu thống
kê, tư liệu, sách báo, tôi còn sử dụng thêm tranh ảnh phóng to có liên quan đến
nội dung bài dạy.
 VD1: Khi dạy phần “các chủng tộc trên thế giới”, (bài 2 – Đòa lí 7),
tôi giải thích thuật ngữ “Chủng tộc” và hướng dẫn học sinh quan sát hình 22
“học sinh thuộc ba chủng tộc làm việc ở phòng thí nghiệm” để các em hiểu
được sự khác nhau về hình thái bên ngoài của ba chủng tộc:
- Chủng tộc Môngolôit có màu da vàng, tóc đen và dài, mắt đen, mũi
thấp,…
- Chủng tộc Negroit có màu da đen, tóc xoăn và ngắn, mắt đen và to,
mũi thấp và rộng,…
- Chủng tộc Ơrôpêôit có màu da trắng, tóc nâu hoặc vàng, mắt xanh
hoặc nâu, mũi cao và hẹp,…
 Qua đó, học sinh nhận biết được dân tộc Việt Nam và các dân tộc
khác chủng tộc gì. Đồng thời, tôi còn giải thích để các em hiểu được sự khác
Người thực hiện: Trần Thò Thu Trang
Trang 3
Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí 7.
nhau giữa ba chủng tộc chỉ là về hình thái bên ngoài, họ đều có cấu tạo cơ thể

biệt được sự khác nhau giữa hai hoang mạc và tổng hợp những điều đã học
trong phần này để hiểu được đặc biệt cơ bản của khí hậu hoang mạc là cực kỳ
khô hạn và khắc nghiệt. Tính chất cực kỳ khô hạn của khí hậu thể hiện ở lượng
mưa ít và lượng bốc hơi cao. Tính chất khắc nghiệt của khí hậu thể hiện ở nhiệt
độ, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm rất lớn hơn nhiều so với sự chênh lệch
nhiệt độ giữa các màu trong năm.
 VD4: Khi dạy phần “Sự thích nghi của thực vật và động vật với đới
lạnh”, (bài 21 – Đòa lí 7), tôi hướng dẫn học sinh quan sát và mô tả hình 21.6
“Đài nguyên Bắc u vào mùa hạ” hình 21.7 “Đài nguyên Băc1 Mó vào mùa
hạ”, hình “Tuần lộc, chim cánh cụt, hải cẩu, cá voi, gấu trắng, cáo bạc”:
- Đài nguyên Bắc u vào mùa hạ có rêu và đòa y nở hoa đỏ, vàng, ven
bờ hồ có các cây thông lùn.
- Đài nguyên Bắc Mó vào mùa hạ có thực vật nghèo nàn, thưa thớt, chỉ
thấy vài đám đòa y nở hoa đỏ mọc lác đác, ở đây không thấy cây thông lùn,
toàn cảnh cho ta thấy đài nguyên Bắc Mó có khí hậu lạnh hơn đài nguyên Bắc
u.
- Khi mô tả các loài động vật ở đới lạnh, học sinh thấy được mỗi loài
động vật thích nghi với loại thức ăn riêng, có điểm cơ thể chống lại khí hậu
lạnh.
Qua đó, học sinh hiểu khái niệm về đài nguyên, phân biệt được sự khác
nhau giữa hai đài nguyên, biết được các loài động vật ở đới lạnh và tổng hợp
kiến thức đã học trong phần này để hiểu sự thích nghi của thực vật và động vật
ở đây:
- Thực vật thích nghi được với khí hậu lạnh bằng cách chỉ phát triển vào
mùa hạ, trong thung lũng kín gió, cây cối còi cọc, thấp lùn, mọc xen lẫn với rêu
và đòa y.
Người thực hiện: Trần Thò Thu Trang
Trang 5
Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí 7.
- Động vật thích nghi được với khí hậu lạnh nhờ vào lớp mở dày, lớp

rệt trong giờ học Đòa lí, thể hiện qua thái độ học tập, các em rất nghiêm túc,
tích cực tham gia phát biểu xây dựng bài, lớp học trở nên hào hứng, sinh động
hăng lên, các em nắm vững kiến thức cơ bản và hiểu bài tại lớp.
III. KẾT LUẬN:
Nhớ lời dạy của Bác Hồ: “Vì lợi ích trăm năm trồng người”, tôi luôn
phấn đấu hơn nữa để dạy tốt môn Đòa lí. Do đó, tôi phải tìm ra phương pháp
giảng dạy phù hợp để học sinh dễ tiếp thu bài, các em hứng thú học môn Đòa lí,
giờ học đạt hiệu quả cao và phương pháp đó là sử dụng tốt đồ dùng dạy học,
trong đó kênh hình là loại đồ dùng trực quan có vai trò, ý nghóa to lớn, là một
trong những phương tiện để tạo hình ảnh, là nguồn kiến thức quan trọng. Nếu
được khai thác và sử dụng tốt sẽ là biện pháp hữu hiệu góp phần nâng cao chất
lượng dạy học bộ môn. Vì vậy, việc tăng cường sử dụng kênh hình trong dạy
học Đòa lí là điều không thể thiếu.
Nhờ sử dụng tốt đồ dùng dạy học đặc biệt là kênh hình, những năm qua
tôi đã thu được kết quả khả quan trong giảng dạy môn Đòa lí: Học sinh đều đạt
điểm trên trung bình, học sinh khá giỏi có xu hướng tăng.
Từ phương pháp giảng dạy trên, tôi rút ra được một số kinh nghiệm sử
dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí như sau:
- Kênh hình trong dạy học Đòa lí là một nguồn kiến thức, nên khi lựa
chọn đưa vào sách giáo khoa, tự sưu tầm, tự làm hoặc khai thác sử dụng phải
góp phần giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh.
- Việc đưa kênh hình vào sách giáo khoa hoặc khai thác nội dung khi sử
dụng, cũng như tự sưu tầm, tự làm phải đảm bảo tính khoa học. Tính khoa học
của kênh hình thể hiện ở độ chính xác về tỉ lệ, vò trí, cách trình bày phản ánh
sự vật hiện tượng Đòa lí.
Người thực hiện: Trần Thò Thu Trang
Trang 7
Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong dạy học Đòa lí 7.
Kênh hình rất đa dạng, phong phú, khi đưa chúng vào dạy học Đòa lí, cần
có sự lựa chọn theo tiêu chuẩn về sư phạm, giáo dục thẩm mỹ. Đồng thời, sau

trong sách giáo khoa Đòa lí và việc khai thác, sử dụng kênh hình của giáo viên
trong dạy học Đòa lí đạt hiệu quả cao.
Để giúp học sinh học tốt môn đòa lí. Vai trò của giáo viên trong việc
hướng dẫn , gợi mở, truyền thụ kiến thức, gây hứng thú học tập cho các em rất
quan trọng. Với sự đổi mới phương pháp dạy học, việc sử dụng phương tiện và
phương pháp dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
giờ học qua những vấn đề nêu trên, tôi tin rằng sẽ làm cho các em yêu thích và
học tốt môn Đòa lí.
Với cách đã làm, tôi sẽ tiếp tục vận dụng trong thời gian sắp tới và cố
gắng phấn đấu để dạy tốt hơn nữa. Tuy nhiên, đây là kinh nghiệm của cá nhân
tôi, nên không tránh khỏi hạn chế. Vì vậy, tôi kinh mong nhận được sự bổ
sung, đóng góp ý kiến của quý thầy cô để kinh nghiệm của tôi ngày càng
phong phú thêm, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học môn Đòa
lý.
Long phú, ngày 17 tháng 11 năm 2008.
Người thực hiện
Trần Thò Thu Trang
Người thực hiện: Trần Thò Thu Trang
Trang 9