CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do – Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng Khoa học thành phố Ninh Bình
Tôi là: Phạm Thị Thu Hằng
Năm sinh: 12/11/1983
Nơi công tác: Trường THCS Lê Hồng Phong
Chức danh: Giáo viên
Trình độ chuyên môn: ĐHSP Âm nhạc
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

Nâng cao hiệu quả sử dụng Di sản trong dạy học âm nhạc
ở trường THCS
I. LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN: Phương pháp dạy học bộ môn âm nhạc
II. CHỦ ĐẦU TƯ SÁNG KIẾN: Phạm Thị Thu Hằng
III. THỜI GIAN ÁP DỤNG: từ tháng 2/2013
IV. MÔ TẢ BẢN CHẤT SÁNG KIẾN
1. Nội dung sáng kiến:
Căn cứ vào đặc trưng của nghệ thuật âm nhạc, căn cứ vào mục tiêu và thời
lượng của môn học. Căn cứ vào đặc điểm tiếp thụ âm nhạc của học sinh đại trà,
chương trình môn âm nhạc trường THCS được cấu trúc dựa trên những nguyên
tắc: Lấy Học hát làm trọng tâm, học Nhạc lí- Tập đọc nhạc để nâng cao, coi trọng
truyền thụ những kiến thức âm nhạc phổ thông, tất cả nhằm xây dựng và phát triển
năng lực cảm thụ âm nhạc để hình thành một trình độ học vấn âm nhạc phổ thông.
Cấu trúc chương trình môn học âm nhạc gồm 3 phân môn: Học Hát, Nhạc lí - Tập
đọc nhạc và Âm nhạc thường thức.
Đặc biệt, căn cứ vào:
1



2


- Thực tế trước đây khi bàn về các điều kiện giáo dục, dạy học, nhìn chung
các tài liệu về lí luận dạy học bộ môn âm nhạc hầu như chưa đề cập đến các điều
kiện, phương tiện dạy học là các Di sản văn hóa. Gần đây trong phong trào xây
dựng nhà trường thân thiện, học sinh tích cực, một trong những hoạt động được đặt
ra là tổ chức cho học sinh tham gia chăm sóc các Di sản , chủ yếu là các di tích
mang tính lịch sử của địa phương. Việc khai thác các Di sản văn hóa ở địa bàn nhà
trường như là nguồn tri thức, là phương tiện dạy học, giáo dục ít khi được quan
tâm hoặc nếu có cũng chỉ mang tính tự phát. Vì vậy vai trò, thế mạnh của những
Di sản văn hóa đa dạng, muôn hình muôn vẻ ở địa phương gần như chưa được
nghành Giáo dục biết đến và tận dụng.
- VD trong tiết học âm nhạc phần Âm nhạc thường thức lớp 6: Sơ lược dân
ca Việt Nam, giáo viên vẫn cho các em nghe những bài dân ca, dân vũ. Nhưng
chưa nhấn mạnh tô đậm hát Quan Họ ở Bắc Ninh- Bắc Giang, các em không được
nghe giới thiệu các làn điệu dân ca khác, không được tìm hiểu về hình thức âm
nhạc truyền thống hát Ca Trù ở Hà Nội. Hoặc khi giới thiệu bài: Âm nhạc thường
thức lớp 8: Một số nhạc cụ dân tộc. Giáo viên có cho học sinh xem, quan sát, hình
ảnh Cồng, Chiêng, đàn T'rưng v..v nhưng chưa chú trọng vào “Không gian văn hóa
Cồng- Chiêng Tây Nguyên”, chưa được xem biểu diễn sinh hoạt văn hóa Cồng,
Chiêng Tây Nguyên– là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được
UNESCO công nhận năm 2005.
- Di sản văn hóa phi vật thể là cái vô hình, chỉ được lưu truyền và biểu hiện
bằng hình thức trình diễn - truyền miệng như các làn điệu dân ca, nhã nhạc cung
đình, không gian văn hóa cồng chiêng… Nghe và thẩm thấu chứ không nhìn thấy
được. Là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không
gian văn hóa liên quan, nên di sản văn hóa phi vật thể thể hiện một bản sắc riêng
không hòa lẫn vào đâu được. Tuy nhiên, trong cuộc đấu tranh sinh tồn với quy luật
cuộc sống có những di sản văn hóa đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền. Ca

có sẵn trong SGK thì việc sưu tầm tài liệu về các Di sản vào dạy học là điều cần
thiết.
VD: Khi giới thiệu bài Một số nhạc cụ dân tộc (ÂNTT- lớp 8) giáo viên ngoài
thực hiện giải pháp cũ thường làm là giới thiệu cho học sinh biết một số nhạc cụ dân
tộc Việt Nam thì bây giờ giáo viên cho học sinh xem hình ảnh và nghe các nghệ sĩ
biểu diễn nhạc cụ dân tộc. Đặc biệt giáo viên giới thiệu đến các em Không gian văn
4


hóa Cồng, chiêng Tây Nguyên đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản
văn hóa phi vật thể của nhân loại. Qua đó giáo dục học sinh có ý thức tìm hiểu, bảo
vệ và gìn giữ các nhạc cụ dân tộc Việt Nam.
*Dạy học tại Di sản:
Có một cách gọi khác là dạy học tại thực địa. Đó là cách tiến hành một giờ
dạy học tại nơi có Di sản hay (tại thực địa).
Trong một năm, trong một Học kì có thể tổ chức được 1, 2 tiết dạy học tại Di
sản. Có thể gộp 4, 5 tiết trong một học kì, dùng quỹ thời gian đó để tập trung chuẩn
bị cho một giờ dạy tại Di sản. Giáo viên cũng có những yêu cầu cụ thể và chuẩn bị
trước cho học sinh về tư tưởng, kiến thức chuyên môn.
Đối với bài học có trong SGK môn học âm nhạc thì bài giảng tại Di sản cần
bổ sung các tài liệu địa phương phù hợp bằng cách vừa giảng, vừa kết hợp tổ chức
cho học sinh quan sát, tìm hiểu các hiện vật, chứng tích thực địa có liên quan tới bài
học. Hoặc sau khi giảng dạy xong nội dung bài học, giáo viên tổ chức cho học sinh
quan sát, tìm hiểu các loại tài liệu, hiện vật liên quan đến bài.
VD: Khi dạy bài học Sơ lược dân ca Việt nam- phần ÂNTT lớp 6. Giáo viên
có thể kết hợp cho học sinh tham quan học tập tại Nhà hát Chèo Ninh Bình để tìm
hiểu về một thể loại âm nhạc truyền thống đó là Hát Xẩm, mà Ninh Bình được coi là
một trong những cái nôi, là quê hương của loại hình nghệ thuật hát Xẩm, là nơi có
những nghệ nhân tiêu biểu (nghệ nhân Hà Thị Cầu – được coi là người hát Xẩm
cuối cùng của thế kỷ XX). Nhà hát chèo Ninh Bình đã và đang nỗ lực thực hiện

phát triển cộng đồng. Người ta có thể coi tính tích cực là một điều kiện, là kết quả
của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục.
Tính tích cực học tập thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ở khát
vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức.
Tính tích cực học tập liên quan với động cơ học tập - động cơ sáng tạo ra hứng thú,
hứng thú là tiên đề của tính tự giác. Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tâm lí tạo nên
tính tích cực.
Phương pháp tích cực hướng tới hoạt động hóa,tích cực hóa hoạt động nhận
thức của người học. Tức là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học dưới
sự điều khiển hướng dẫn, lãnh đạo của người dạy. Bởi vì phương pháp dạy chỉ đạo
6


phương pháp học. Nhưng thói quen học tập của học sinh cũng có ảnh hưởng tới
phương pháp dạy của thầy. Vì vậy giáo viên phải kiên trì dùng phương pháp dạy
hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động, vừa
sức học sinh và nâng dần từ thấp lên cao. Trong đổi mới phương pháp phải có sự
hợp tác thầy trò, sự phối hợp hoạt động dạy và học thì mới thành công.
Dạy học tích cực hay các phương pháp tích cực có dấu hiệu đặc trưng là:
Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh; dạy học trú
trọng rèn luyện phương pháp tự học, tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học
tập hợp tác; kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
Một số phương pháp dạy học khi sử dụng Di sản:
* Trình bày miệng:
- Lời nói giữ vai trò chủ đạo đối với việc giảng dạy của giáo viên và học tập
của học sinh. Việc trình bày miệng không chỉ giúp học sinh khôi phục hình ảnh về
nội dung bài học đang nghiên cứu mà còn giúp các em nhận thức sâu sắc kiến thức,
trình bày những suy nghĩ, hiểu biết trong nghiên cứu, tìm tòi.
- Có nhiều cách trình bày miệng: tường thuật, miêu tả, kể chuyện, giải thích,
v..v…

xếp hạng là di tích Quốc gia đặc biệt. Quần thể Danh thắng Tràng An được
UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới. Đó cũng là một thuận lợi cho việc
dạy học sử dụng Di sản.
- Cần xác định và sử dụng kết hợp tối đa khung thời gian: Hoạt động ngoại
khóa, chương trình ngoài giờ, chương trình địa phương, các tiết chào cờ, sinh hoạt
tập thể cho các hoạt động giáo dục Di sản.
Để thực hiện đào tạo các em học sinh trở thành những người phát triển toàn
diện về: Đức - Trí - Thể - Mĩ… ngoài việc người thầy phải có năng lực thực sự ra thì
việc khách quan, ngoại cảnh, khuôn viên, môi trường là những điều tác động lớn đến
các em.
- Nhà trường có sự phối hợp chặt chẽ với các cán bộ nghiên cứu, cơ quan
quản lí Di sản để tiếp cận Di sản, nhận dạng giá trị Di sản và khai thác Di sản một
cách phù hợp, hiệu quả.

8


VI. HIỆU QUẢ KINH TẾ VÀ XÃ HỘI DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC
1. Hiệu quả kinh tế:
- Khi nhà trường tổ chức cho học sinh đi tham quan học tập tại Di sản cũng
đã góp phần tiết kiệm lớn quỹ thời gian cho giáo viên và học sinh. Trong một buổi
học tại Di sản, học sinh được thu thập một số thông tin thay vì phải tìm hiểu khắp
nơi. Tại Di sản, các em được nghe các nghệ sĩ biểu diễn nghệ thuật thay vì phải
chờ đợi, hay xem một chương trình biểu diễn Nghệ thuật qua thông tin đại chúng.
+ Kĩ năng quản lí thời gian: Đó là khả năng con người biết sắp xếp các công
việc theo thứ tự ưu tiên, biết tập trung vào giải quyết công việc chính, trọng tâm
trong một thời gian nhất định
+ Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin: Kĩ năng này giúp học sinh có thể thu
được những thông tin cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác và kịp thời.
2. Hiệu quả xã hội:

có khả năng tác động mạnh tới tình cảm, đạo đức, tới việc hình thành nhân cách
của học sinh.
2.6. Góp phần phát triển một số kĩ năng sống ở học sinh:
- Kĩ năng giao tiếp: Học sinh được rèn luyện cách trình bày, diễn đạt suy
nghĩ, quan điểm, nhu cầu, mong muốn, cảm xúc của bản thân dưới hình thức nói,
viết, `giúp học sinh có mối quan hệ tích cực với người khác, đồng thời biết cách
xây dựng mối quan hệ với bạn bè mới.
- Kĩ năng lắng nghe tích cực:
- Kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng: Học sinh có thể diễn đạt ý kiến,quan
điểm, suy nghĩ, cảm xúc, nhu cầu của bản thân, thông qua các hình thức nói, viết, và
cả ngôn ngữ cơ thể (cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt, nét mặt, nụ cười…)
- Kĩ năng hợp tác: Là chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong một
công việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung.
- Kĩ năng tư duy phê phán: Khi học tập về Di sản, học sinh được thu thập
thông tin theo từng nội dung, so sánh, đối chiếu, đưa ra những nhận định về những
mặt tích cực, hạn chế của vấn đề.
- Kĩ năng đảm nhiệm, trách nhiệm: Giáo viên giao nhiệm vụ rõ ràng, học
sinh tiếp nhận nhiệm vụ và trao đổi nhóm, phân công nhau và thực thi nhiệm vụ
được giao một cách có ý thức, nhiệt tình và có kết quả.

10


- Kĩ năng đặt mục tiêu: Ở từng hoạt động cụ thể, học sinh cần biết mình phải
đạt được cái gì sau buổi tìm hiểu Di sản và phải làm gì để đạt được mục tiêu đó. Kĩ
năng đặt mục tiêu giúp học sinh hoạt động có mục đích, có kế hoạch và có khả
năng thực hiện được mục tiêu do chính mình xác định.
Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và
hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Thành phố Ninh Bình ngày tháng năm