SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG
TIỆN DẠY HỌC TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC

A. PHẦN MỞ ĐẦU

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay không còn là một phong trào
mang tính kêu gọi nữa mà nó đã thực sự trở thành một vấn đề mang tính chất chủ
đạo trong hoạt động dạy và học nếu không muốn nói nó có tính quyết định đến sự
thành bại của giờ dạy.
Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và học, hai phương pháp
này không tồn tại độc lập, tách rời nhau mà nó có liên quan và phụ thuộc nhau.
Với đặc trưng của bộ môn Âm nhạc cấp THCS thì việc đổi mới phương
pháp dạy bằng việc kết hợp sử dụng các phương tiện, thiết bị hỗ trợ công tác dạy
và học càng trở nên cần thiết và có ý nghĩa, phù hợp với đặc trưng bộ môn, thu
hút được sự quan tâm của học sinh.
Qua việc giảng dạy môn Âm nhạc nhiều năm, thực tế đã chứng minh là
chất lượng các giờ học Âm nhạc có sử dụng các phương tiện đều đem lại hiệu
quả rất cao. Sự hứng thú trong học tập của học sinh thể hiện rất rõ nét, người giáo

định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được thống nhất theo tư tưởng tích
cực hóa hoạt động học tập của học sinh dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên,
giáo viên là người chỉ đạo tổ chức các hoạt động để giúp học sinh chủ động tham
gia các hoạt động chiếm lĩnh nội dung học tập.
Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 9 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khóa
X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định mục tiêu của việc
dổi mới “ là xây dựng chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ
thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước…”
Nghị quyết Trung ương khoá VII của Đảng đã xác định phải:“ khuyến khích
tự học”, phải “ áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho
học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ” .Nghị quyết
Trung ương 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định phải “ Đổi mới phương pháp giáo
dục đào tạo, khắc phục lối truyền đạt một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng
tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện
dạy học hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự
nghiên cứu cho học sinh ” .
Để phát huy được tính tích cực trong đổi mới phương pháp dạy học, bên
cạnh những tố chất cần có của người giáo viên : phương pháp tổ chức, điều
khiển, hướng dẫn, kĩ năng sư phạm, lượng kiến thức đã được tích lũy thì cần phải
có sự hỗ trợ của các phương tiện, thiết bị dạy học phù hợp với đặc trưng bộ môn
trong đó có bộ môn Âm nhạc.
Việc đưa Âm nhạc vào giảng dạy tại các trường phổ thông được Bộ GD &
ĐT chủ trương từ năm 1992 - 1993 nhưng mãi năm 1996 thì môn học này mới
thực sự được phổ cập rộng rãi trong cả nước. Với mục đích không phải đào tạo ra
những nhạc sĩ , ca sĩ chuyên nghiệp mà chính là góp phần giáo dục , hoàn thiện
nhân cách của các em, giáo dục cho các em về văn hóa âm nhạc với mục tiêu

chuẩn bị lâu hơn về để tiến trình tiết học diễn ra theo dự kiến về mặt thời gian,
nội dung kiến thức…giờ học còn bị chi phối và phụ thuộc vào các điều kiện như:
nguồn điện, các đồ dùng dạy học cần thiết khác… Từ những năm học trước, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong cách thay đổi
phương pháp dạy học bộ môn đặc trưng nhưng bản thân tôi nhận thấy sự thu hút
học sinh qua từng tiết học vẫn chưa cao, ý thức về cái đẹp âm nhạc chưa đồng
đều ở mỗi học sinh…
Chất lượng HS cuối năm học 2008-2009 của học sinh toàn trường bộ môn
Âm nhạc :
Khối
Số
lượng
Gi
ỏi

Khá

Trung bình

Y
ếu

SL

%

SL


110

25

22,7

75

68,2

10

9,1
8

100

36

36

52

52

12

262

62,7

45

10,7

Qua bảng số liệu trên chúng ta có thể thấy được việc sử dụng chưa hiệu
quả các phương tiện thiết bị trong đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Âm
nhạc, đã dẫn đến việc chưa thực sự thu hút được sự tham gia của học sinh, hoạt
động tích cực của học sinh chưa cao, điều này cũng ảnh hưởng khả năng nhận
thức thẩm mĩ của học sinh về âm nhạc. Trước những tồn tại về việc sử dụng các
phương tiện dạy học chưa hiệu quả, sau một vài năm thử nghiệm, tìm tòi, học
hỏi, tôi đã mạnh dạn tìm ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các
phương tiện dạy học, nhất là trong đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Âm
nhạc.

III. Giải pháp thực hiện:
1. Sử dụng hiệu quả trang thiết bị dạy học theo phương pháp đổi mới: a. Phòng học bộ môn:
- Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh: Tạo không khí vui vẻ,
thoải mái cho cả người dạy và người học, không làm ảnh hưởng đến các lớp

biên tập bằng phần mềm : Powerpoint, Violet…
c. Nhạc cụ được trang cấp:
Hiện nay các trường THCS đã được trang cấp các loại nhạc cụ: Đàn organ,
đàn ghita đây là những nhạc cụ vừa hiện đại vừa thông dụng tập trung khá đầy
đủ các chức năng của một dàn nhạc thu nhỏ.
Qua giảng dạy cho thấy học sinh rất hứng thú khi học môn Âm nhạc nhưng
cũng dễ nhàm chán nếu người giáo viên không vận dụng linh hoạt các kĩ năng cơ
bản vào tiết dạy: phương pháp truyền đạt, kĩ năng ca hát, sử dụng nhạc cụ, chỉ
huy nhịp…
Ví dụ: Khi dạy bài hát mới cho học sinh, ngoài việc cho học sinh nghe
băng đĩa đòi hỏi người giáo viên phải hát mẫu và biểu diễn bài hát đó trên nhạc
cụ. Điều này sẽ giúp cho học sinh bước đầu nhớ giai điệu bài hát và quan trọng
hơn là làm cho học sinh hứng thú với tiết học.
Ví dụ: Trong tiết dạy có nội dung giới thiệu về một số loại nhạc cụ phương
Tây (Âm nhạc 7 – Tiết 6) nếu muốn tạo hiệu quả cho nội dung giảng dạy này thì
ngoài việc cho các em xem tranh ảnh thì đồng thời cho các em nghe tiếng các
loại nhạc cụ đó thông qua một số trích đoạn âm nhạc bằng việc khai thác nhạc cụ
điện tử (đàn organ). Như thế không những vừa để cho các em vừa thấy, vừa nghe
còn tạo cho học sinh thêm sôi động hứng thú. Hoặc trong tiết dạy bài TĐN mới
giáo viên sử dụng nhạc cụ đánh mẫu bài đọc một hoặc hai lần sau đó phân câu
đánh từng câu ngắn cho học sinh nghe và tự tập luyện. Thông qua tiếng nhạc cụ, ngoài việc giúp cho học sinh chủ động tập luyện, rèn luyện tai nghe còn giúp cho
giáo viên đỡ tốn công sức vì phải đọc đi đọc lại nhiều lần nhưng vẫn mang lại
hiệu quả cao
d. Nhạc cụ tự làm: Thanh phách, song loan
Với mục đích hình thành trong các em kĩ năng giữ và đánh nhịp, đây là
hai nhạc cụ đơn giản, các em có thể tự làm để phục vụ tốt cho việc học.
2. Kết hợp các phương tiện dạy học trong giảng dạy các phân môn

Khi học sinh đã thuộc từng câu hát, giáo viên cho học sinh chép cả bài.
Lúc này việc sử dụng nhạc cụ là rất cần thiết, giáo viên sử dụng nhạc cụ để đệm
cho học sinh hát.
Bước 7: Củng cố bài: Giáo viên dùng nhạc cụ đánh một số giai điệu ngắn cho
HS nghe, học sinh đoán câu hát và trình bày lại.
b. Phân môn nhạc lý
Dạy nhạc lý trong nhà trường - một trong nhữngc phân môn mà nhiêìu
giáo viên thường thấy khó, khô khan khi dạy. Để tránh tình trạng dạy chay việc
đưa các phương tiện để dạy phân môn nhạc lý là điều hết sức cần thiết: Đàn
Organ, thanh phách, máy chiếu, vi tính.
* Cách sử dụng các phương tiện:
+ Khi cần minh họa các kiến thức bằng âm thanh để giúp học sinh nhận ra
vai trò của nội dung nhạc lý, việc sử dụng nhạc cụ là hết sức cần thiết.
+ Khi học về gam, quãng giáo viên cho học sinh nghe hiệu quả âm thanh
qua nhạc cụ để học sinh phân biệt được đặc điểm và tính chất của gam, quãng.
c. Phân môn tập đọc nhạc:
Để tránh việc dạy theo phương pháp cũ tức là dạy truyền khẩu giáo viên rất
cần phải sử dụng nhạc cụ để luyện cho học sinh nghe cao độ, tiết tấu. Phương tiện để dạy tập đọc nhạc: Các bài tập đọc nhạc được viết bằng
phần mềm chuyên dụng: Fenale 2009, Encore 4.5
Đàn organ, thanh phách, máy vi tính, đĩa nghe nhạc, máy chiếu
- Cách sử dụng các phương tiện:
+ Giáo viên chiếu bài tập đọc nhạc lên màn hình để giới thiệu bài và để
học sinh nhìn rõ bản nhạc đầy đủ và tìm hiểu về: các nốt nhạc, nhịp, sắc thái,
những ký hiệu âm nhạc được sử dụng những chổ khó …
+ Giáo viên dùng đàn phím điệu tử đánh từng câu nhạc ngắn để học sinh
luyện cao độ, đọc từng câu
+ Giáo viên dùng nhạc cụ gõ hướng dẫn học sinh tập tiết tấu

phương tiện dạy học, tránh việc sử dụng phương tiện chỉ mang tính hình thức,
thiếu khoa học. Để làm được điều đó người giáo viên cần giải quyết được các vấn
đề sau:
+ Sử dụng phương tiện dạy học gì cho phù hợp với đặc trưng phân môn,
kiểu bài lên lớp.
+ Sử dụng phương tiện như thế nào vào lúc nào cho phù hợp.
+ Sử dụng phương tiện dạy học để phục vụ cho nội dung gì, mức độ sử
dụng đến đâu để tránh mất thời gian của học sinh.
+ Người giáo viên đã chắc chắn mình đã sử dụng, điều khiển các phương
tiện đó thuần thục hay chưa
Khả năng sử dụng các phương tiện dạy học của giáo viên đóng vai trò hết
sức quan trọng trong dạy học. Nếu giáo viên biết và sử dụng thành thạo, đúng
phương pháp các phương tiện dạy học thì sẽ khai thác được hết tính năng của
chúng, khai thác được hết các yêu cầu của bài học chủ động, rút ngắn được thời
gian để tập trung vào giải quyết những yêu cầu về nội dung của bài học và có sự tự tin trong giờ dạy…nếu giáo viên sử dụng thiết bị dạy học chưa nhuần nhuyễn,
còn lúng túng , sai phương pháp thì hiệu quả sẽ ngược lại. IV. những kết quả bước đầu:
Sau khi áp dụng các giải pháp của đề tài vào trong thực tế giảng dạy, kết quả
bước đầu cho thấy chất lượng của bộ môn được nâng cao rõ rệt, việc học của học
sinh được củng cố một cách chắc chắn, khó quên, các em sôi nổi học tập, tiết học
trở nên có tính “ nhạc” hơn.

Chất lượng năm học 2009-2010 của học sinh toàn trường bộ môn Âm nhạc
được thể hiện qua bảng số liệu sau:
Khối


90

35

22,2

55

77,8

0

0
7

100

40

40

60

60

0


75

68,2

0

0
C
ộng

380

155

40,8

235

59,2

0

0

* Phòng học bộ môn: Với qui mô một trường THCS loại vừa phải, có cấc lớp
học tập trung thì phòng học bộ môn riêng là rất quan trọng. Nó sẽ tạo điều kiện
cho việc học hết sức thuận lợi, tạo không khí vui vẻ, thoải mái cho cả người dạy
và người học, không làm ảnh hưởng đến các lớp học khác. Phòng học bộ môn là
phòng học dành riêng cho bộ môn, trong đó có đầy đủ những trang thiết bị phục
vụ cho dạy và học:
+ Đàn organ + Đàn Ghita và những nhạc cụ khác, các phương tiện nghe nhìn như:
+ Máy đĩa, máy chiếu projector, máy vi tính, loa, headphone, các phần
mềm chuyên dụng…
Để làm tốt công việc giáo dục âm nhạc cho học sinh trong các trường phổ
thông, trước hết chúng ta cần hiểu rõ tầm quan trọng và cần thiết của nó. Cần có
đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn tốt, yêu nghề yêu trẻ, tâm huyết với sự
nghiệp giáo dục và đạo tạo, khắc phục các khó khăn về cơ sở vật chất, tận dụng
kết hợp tốt các phương tiện dạy học bộ môn. Luôn tổ chức các hoạt động vui
chơi giải trí thiết thực từ môn học để các em hăng say hơn trong học tập cân bằng
tâm sinh lý, tạo điều kiện tốt cho các em phát triển nhân cách một cách toàn diện. Trên đây là những kinh nghiệm được tích lũy của bản thân trong quá trình
giảng dạy. Rất mong được sự đóng góp của quí thầy cô.
Xin chân thành cảm ơn!

Lệ Thủy, ngày 07 tháng 02 năm 2010
đánh giá của HĐ khoa học Người thực hiện Lê Chí Dũng