SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT Bình Sơn


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI
HỌC SINH TRUNG BÌNH,YẾU

Người thực hiện : NGUYỄN THỊ LỊCH
Lĩnh vực nghiên cứu :
Quản lý giáo dục
Phương pháp dạy học bộ môn :
Phương pháp giáo dục
Lĩnh vực khác

Có đính kèm :
 Mô hình
 Phần mềm

 Phim ảnh

Năm học 2012 – 2013

1


X



- Chuyên ngành đào tạo : Vật Lí
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC :
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Giảng dạy môn Vật Lí
- Số năm có kinh nghiệm : 09
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

2


Phần một : THUYẾT MINH SKKN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT
DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH, YẾU.

Người thực hiện : NGUYỄN THỊ LỊCH
Lĩnh vực nghiên cứu :
Quản lý giáo dục
Phương pháp dạy học bộ môn
Phương pháp giáo dục
Lĩnh vực khác

3


X





MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT

Việc HS không hiểu bản chất của vấn đề, tiếp thu kiến thức một cách
máy móc và thụ động làm cho sau khi học xong các em không hề có mối liên
hệ giữa lí thuyết với thực tế và kiến thức cũng bị quên đi nhanh chóng.
Mặt khác, môn vật lí có rất nhiều công thức , do đó có nhiều đại lượng ,
nhiều đơn vị. Đối với những học sinh trung bình, yếu thì vấn đề thuộc công
thức, đổi đơn vị gặp nhiều khó khăn.
1. Thuận lợi :
- Được sự quan tâm và lãnh đạo tốt của BGH và địa phương.
- Tập thể giáo viên hòa đồng, đoàn kết, nhiệt tình giúp đỡ.
- Học sinh có đầy đủ SGK .
- Giáo viên trẻ, nhiệt tình với công tác giảng dạy.
2. Khó khăn :
a) Khó khăn về phía HS:
- Ý thức học kém, khả năng tư duy thấp, bị mất căn bản: một số HS
quen lối tư duy cụ thể, ít tư duy lôgic, trình độ tư duy trừu tượng (so sánh,
phân tích, tổng hợp,…) chậm; khi gặp một sự vật – hiện tượng nào đó thường
chỉ chú ý đến bề ngoài mà không đi sâu tìm hiểu các thuộc tính của chúng. Các
em chưa có thói quen lao động trí óc, ngại suy nghĩ, gặp những tình huống khó
khăn thường trông chờ sự hướng dẫn của GV.
- Học sinh lạm dụng với việc sử dụng máy tính bỏ túi nên dẫn đến việc
làm tính rất yếu.
- Trước những thay đổi rất lớn của xã hội nhiều phương tiện kỹ thuật
hiện đại, nhiều cơ sở vui chơi giải trí mọc lên, gia đình quản lý con cái lỏng
lẻo dẫn đến việc học tập của con cái bị sa sút rất nhiều.
- Một số phụ huynh chưa nắm bắt rõ yêu cầu, mục tiêu giáo dục của
từng bậc học dẫn đến việc quan tâm vấn đề học tập của học sinh chưa đúng
mức nên kết quả học tập của học sinh còn thấp.
- Học sinh chưa hình thành được thói quen tự học tập ở nhà cùng với sự
không quan tâm của phụ huynh học sinh dẫn đến việc học trước quên sau nhớ
không sâu, không kỹ dẫn đến học sinh yếu, kém.

dẫn đến một sai lầm là chỉ thông báo cho HS cái mới mà không tổ chức cho
HS khám phá tìm ra cái mới đó. Để tổ chức tốt hoạt động nhận thức cho HS,
GV cần phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập nhận thức của HS, tạo điều kiện
để cho học sinh phải tự khám phá lại để tập làm công việc khám phá đó trong
hoạt động thực tiễn sau này.
Đối với vật lý học, một khoa học thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu
cũng như học tập đều dựa trên cơ sở quan sát, thí nghiệm để phân tích tổng
6


hp, so sỏnh, khỏi quỏt hoỏ, tru tng hoỏ thnh cỏc khỏi nim, nh lut,
thuyt vt lýri t lý thuyt vn dng nghiờn cu cỏc s vt, hin tng
phm vi rng hn. Do vy, to iu kin cho HS t khỏm phỏ kin thc,
GV cn t chc tt quỏ trỡnh quan sỏt v t duy ca HS. Trong dy hc vt lý
cú th cú nhiu loi quan sỏt nh: Quan sỏt thớ nghim, quan sỏt hin tng t
nhiờn, quan sỏt mt bi thc nghim
quan sỏt c sõu sc cn phi hng dn HS xỏc nh mc ớch, ni
dung, trỡnh t quan sỏt, ghi li du hiu, phõn tớch v x lý s liu, k nng t
cõu hi vi mt du hiu bt k.Qua nhiu hot ng v nhiu ni dung mi
rốn c úc quan sỏt cho HS, giỳp HS nhn thc tớch cc hn v to iu kin
cho t duy HS phỏt trin.
2. Mt s bin phỏp thc hin cỏc gii phỏp ca ti:
- Bin phỏp c bn dy hc sinh yu l giỳp cỏc em phng phỏp suy
ngh, phng phỏp hc tp l to iu kin cỏc em hc tp vi tc thớch
hp, vi nhng bi tp v cõu hi va trỡnh nõng dn cỏc em lờn, thng
xuyờn ụn tp, cng c nhng kin thc ó hc l cn thit cho vic tip thu
kin thc mi, giỳp cỏc em vn lờn bng sc ca chớnh mỡnh . Hp lớ hn l
ch cho hc sinh lm nhng bi tp n gin.
- Hng dn cho hc sinh bit cỏch ghi chộp bi. Nú cú tỏc dng lý gii
v ghi nh kin thc v l mt phn nht nh cn phi nm bt.

bi tp vt lớ i vi hc sinh trung bỡnh, yu
V. KT LUN:
Trên đây là một vài biện pháp tôi đã áp dụng,
việc áp dụng còn phải tuỳ thuộc từng điều kiện dạy
và học cụ thể của từng tr-ờng. Tuy nó có nhiều -u
điểm nh-ng cũng không thể tránh khỏi những hạn chế
nhất định. Do vậy rất mong nhận đ-ợc sự đóng góp ý
kiến của các bạn đồng nghiệp v ca cỏc ban ngnh hu quan.

VI.TI LIU THAM KHO
1. Nguyn Vn Khi - Phm Th Mai - Nguyn Duy Chin: Lý lun dy
hc Vt lý trng ph thụng, 2008.
2. Phng phỏp dy hc vt lý (2002) Phng phỏp dy hc vt lý
trng ph thụng, Nh xut bn HSP H Ni.
3. Nguyn Ngc Bo: Phỏt trin tớnh tớch cc, t lc ca HS trong quỏ
trỡnh dy hc B Giỏo dc v o To - V GV, 1995.
4. Nguyn Vn ng An Vn Chiờu - Nguyn Trng Di Lu Vn To:
Phng phỏp ging dy Vt lý trng ph thụng, tp 1,2 NXB Giỏo dc 1979.
5. Sỏch Giỏo khoa Vt Lớ 12.Ban C bn NXB Giỏo dc
6. Sỏch Giỏo khoa Vt Lớ 10.Ban C bn NXB Giỏo dc

Long Thnh, ngy 6 thỏng 5 nm 2013
Ngi thc hin

8


NGUYỄN THỊ LỊCH

Phần hai : NỘI DUNG SKKN

thế nào để học sinh tự giác, tích cực học tập luôn
là câu hỏi mà không chỉ tôi mà nhiều GV khác cũng
băn khoăn, trăn trở. Qua quá trình nghiên cứu và học
hỏi đồng nghiệp tôi đ-a ra một số biện pháp và đã
mang lại kết qu rất tốt:
a. Khuyến khích học sinh tích cực phát biểu xây
dựng bài.
Trong quá trình dạy học tôi luôn động viên khuyến
khích những HS hăng hái phát biểu xây dựng bài,
những em học yếu, nếu các em có phát biểu đúng thì
luôn nhận đ-ợc điểm động viên thoả đáng(cng vo im h
s 1). Nếu lần tr-ớc em đã bị điểm kém thì tôi luôn
luôn nhắc các em cố gắng lần sau và sẵn sàng tạo
điều kiện cho các em gỡ điểm.
b.Trao phần th-ởng cho HS, nhúm HS .
Mỗi HS, nhúm HS đạt kết quả tổng kết cao nhất mỗi
học kì đ-ợc trao tặng một phần th-ởng nh.
2. Hng dn hc sinh cỏch nh 1 s cụng thc bng th hay cõu núi,cỏch
i n v:
Nhng bi th, cõu núi liờn quan n tỡnh cm,tỡnh yờu thỡ cỏc em d
nh v nh cng lõu ( mt s em ra trng nhiu nm vn nh mt s cõu núi
ny). Vớ d:
nh cụng thc tớnh sin, cosin. cú cõu :
Sin i hc
C khúc hoi
Thụi ng khúc
Cú ko õy
nh cụng thc:

k

- i n v ca cỏc i lng ó cho v n v phự hp.
- V hỡnh hoc s , trờn hỡnh v nờn ghi rừ cỏc yu t cú liờn quan n
bi tp.
Tỡm hiu u bi khụng phi ch l c i c li nhiu ln u bi, m
phi hiu cn k v cú th phỏt biu li mt cỏch ngn gn, chớnh xỏc di
hỡnh thc ny hay hỡnh thc khỏc. Kt qu phn ỏnh mc hiu u bi ca
hc sinh l vic dựng cỏc kớ hiu mó hoỏ u bi hay dựng hỡnh v din
t u bi.
4. Tổ chức cho HS tham gia các hoạt động củng cố
nhận thức ( thng ỏp dng cho tit bi tp cui mi chng hoc
tit ụn tp, ụn thi).
a. Hoạt động 1( khoảng 10 phút): Kiểm tra bài cũ
Th-ờng thì tôi kiểm tra các kiến thức cần nhớ mà
tôi đã yêu cầu các em chuẩn bị từ tiết tr-ớc và gọi
một hoặc hai em lên sa các bài tập trong sách giỏo khoa
.
Nếu tiết
nào chuẩn bị cho các bài kiểm tra một
tiết, hay ôn tập học kì thì kiến thức cần đ-ợc kiểm
tra một cách hệ thống hơn. Gọi một hoặc hai em thì
khó có thể kiểm tra đ-ợc hết. Do vậy tôi chuyển hoạt
động này thành hoạt động nhóm lớn. Các nhóm sẽ cùng
thảo luận các câu hỏi .

11


b. Hoạt động 2( khoảng 15 phút): Làm bài tập trắc
nghiệm.
Th-ờng thì tôi đ-a ra khoảng 10 câu trắc nghiệm,

mỗi nhóm đề xuất cách giải khác. Sau đó một vài nhóm
trình bày cách giải này cho cả lớp. Các nhóm khác
nhận xét, đánh giá -u nh-ợc điểm của các cách giải
này.(Đối với các HS khá giải mỗi bài tập xong tr-ớc

12


c¸c b¹n kh¸c, t«i ®Ị nghÞ c¸c em t×m c¸ch gi¶i kh¸c
hc mét bµi tËp kh¸c cã phÇn phøc t¹p h¬n cã liªn
quan ®Õn bµi ®· cho).
Ci mỗi bµi, GV tỉng kÕt vµ nªu c¸ch gi¶i hỵp lÝ
vµ ng¾n gän nhÊt, còng nh- ®¸p sè ®óng cđa bµi tËp
®ã. GV yªu cÇu HS cho biÕt bµi tËp võa lµm thc
d¹ng nµo, c¸ch gi¶i cđa d¹ng bµi ®ã.
*Giáo án minh họa: Giáo án dạy tiết bài tập theo phân phối chương trình của
lớp 12. Ban cơ bản:
Tuần: 3
Tiết CT: 6
BÀI TẬP
I .MỤC TIÊU:
1. Kiến thức:
- Biết cách tính chu kì dao động, lập phương trình dao động và các đại lượng
trong các cơng thức của con lắc lò xo............
- Biết cách tính chu kì dao động, lập phương trình dao động và các đại lượng
trong các cơng thức của con lắc đơn.............
2. Kỹ năng :
- Giải được những bài tốn đơn giản về dao động của con lắc lò xo.
- Giải được những bài tốn đơn giản về dao động của con lắc đơn.
3. Thái độ: Tích cực, chủ động trong học tập, nghiên cứu.

hay
W

1 2 1
kA  m 2 A2  const
2
2

-công thức tính chu kì của lò xo
T

2
m
 2

k

3. Triển khai bài học:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
NỘI DUNG
Hoạt động 1: Ôn tập kiến thức cơ bản.
Gv: Yêu cầu học sinh mô tả về I. Kiến thức cơ bản.
con lắc lò xo ?
1 / Con lắc lò xo:
Hs:
- Một hòn bi có khối lượng m,
gắn vào một lò xo có khối
lượng không đáng kể.
- Lò xo có độ cứng k.
Gv: Yêu cầu học sinh nêu định

2 2 m
k

m

* Lực hồi phục: F = - kx
- Vận tốc cực đại (vmax) : vmax= A 
- Gia tốc cực đại (amax) : amax= A  2
* Chu kỳ (T) - Tần số (f) - Tần số góc (  ) ;
T=

2



 2

m

1
; f=

k
2 2

k
k
; 
m
m

Gv: Yêu cầu học sinh mô tả
con lắc đơn?
2/ Con lắc đơn :
Hs: Trả lời.
Gv: Công thức:Chu kỳ (T) Tần số (f) - Tần số góc (  )?
* Chu kỳ (T) - Tần số (f) - Tần số góc (  ) ;
Hs: T =
f=

1 2
l

 2
;
f

g

1 
1


T 2 2
g

l

T=

1 2

(Có Wt = mgh = mgl(1 - cos  0 ; Wđ = mv 2 )
2

Hoạt động 2: Bài tập.
Bài tập sgk:
GV:Nhắc nhở HS:
- Đọc kỹ đầu bài.
- Ghi các đại lượng đã cho và cái
phải tìm bằng các ký hiệu(Tóm
Tắt)
- Đổi đơn vị của các đại lượng
đã cho về đơn vị phù hợp.
GV: Yêu cầu học sinh lần lượt
xem bài 5,6 trang 13 sách giáo

15


khoa.
Bài 4.Trang 13: Chọn D
Gv: Yêu cầu HS trả lời câu trắc
nghiệm(đơn giản) trang 13, SGK
Bài 5.Trang 13:
Bài 5.Trang 13:
1 2
GV: Con lắc trong đề bài là con lắc Wt = kx
2
gì?
1
= .40.(-0,02) 2 = 0,008 J

m
0, 4
GV: Đề bài yêu cầu tính gì? Công
thức áp dụng?
HS: Tính tốc độ của con lắc khi
Chọn B
qua vị trí cân bằng.Công thức:
vmax = A. 
GV: Để tính vmax ta phải có A,
 .Đề bài đã cho chưa?
HS: Đã có A nhưng chưa có  .
GV: Cách tính  ?
HS: Vì đề cho m, k nên tính 
theo công thức  

k
m

GV: Khi thay số vào công thức có
cần đổi đơn vị không?
HS: Dạ không vì đề cho đơn vị
chuẩn rồi.
Gv: Yêu cầu HS trả lời 2 câu trắc

Bài 4.Trang 17: Chọn D
Bài 5.Trang 17: Chọn D
16


nghiệm(đơn giản) trang 17, SGK

n

GV: Để tính n ta phải có T và t.Đề
bài đã cho chưa?
HS: Đã có t nhưng chưa có T.
GV: Cách tính T?
HS: Vì đề cho l, g nên tính T theo
công thức T = 2

l
g

GV: Khi thay số vào công thức có
cần đổi đơn vị không?
HS: Dạ không vì đề cho đơn vị
chuẩn rồi.
GV: Gọi 2 học sinh lên bảng sửa
bài 5,6 và 7
Bài tập thêm: Một con lắc lò xo
nằm ngang, khối lượng không
đáng kể, lò xo có độ cứng k = 20
N/m, một đầu của lò xo gắn một
của cầu khối lượng m = 200g. Từ
vị trí cân bằng ta kéo quả cầu một
đoạn 4cm rồi buông nhẹ (thả
không có vận tốc ban đầu).
a.Tìm chu kì dđ
b. Lập ptdđ của con lắc.
Gv: yêu cầu tóm tắt và phân tích
đề bài.


GV: Con lắc trong đề bài là con lắc
gì?
HS: Con lắc lò xo.
GV: Đề bài yêu cầu tính gì? Công
thức áp dụng?
HS:
Câu a:
Tính T . Vì đề cho m, k nên tính T
theo công thức: T= 2

- t = 0, x0 = 4cm, v0 = 0cm/s:
A  x2 

v2

 4cm

2
 x  Acos  4
cos  1

  0

v   A sin   0 sin   0

- Vậy pt dao động của con lắc:
x = 4cos10t (cm)

m

 x  Acos  4
cos  1

  0

v   A sin   0 sin   0

GV: Khi thay số vào công thức có
cần đổi đơn vị không?
HS: Dạ có.
V. Tổng Kết-Rút kinh nghiệm:
1. Củng cố:
- Cách lập phương trình dao động, tính chu kì dao động và các đại lượng trong
các công thức của con lắc lò xo.
- Tính chu kì dao động và các đại lượng trong các công thức của con lắc đơn.
2. Dặn dò:
- Về nhà các em làm các bài tập SBT phần con lắc lò xo - con lắc đơn.
- Đọc trước bài ''Dao động tắt dần - Dao động cưỡng bức''

18


Phụ Lục:
I.Phiếu học tập (tiết bài tập cuối chương 1.vật lí 12. ban cơ bản)
PHẦN A: MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM KỸ:
CHƯƠNG 1:
1. Li độ (phương trình dao động): x = ………………………
2. Vận tốc: v = x’= ………………………………………..….
3. Gia tốc: a = v’ = ..............................................................
4. Liên hệ giữa tần số góc, chu kì và tần số của dao động:  = …………….=


so với a
2

C. v nhanh pha so với a
2

B. v nhanh pha  so với a

A. v chậm pha

D. v chậm pha  so với a.

Câu 2: Một vật dao động điều hòa có quĩ đạo là 1 đoạn thẳng dài 18cm. Biên
độ dao động của vật là:
A. 18cm
B. -9cm
C. 9cm
D. -18cm
Câu 3: Hai dao động điều hòa cùng phương, cùng tần số, có phương trình là





x1  6cos   t    cm  và. x 2  8 cos t  (cm) Dao động tổng hợp của hai dao
3
6




1



s


Câu 7: Một vật thực hiện đồng thời 2 dđ điều hòa cùng phương, cùng tần số
theo các phương trình: x1  10 cos t 


5 


(cm) . x 2  5 cos t  (cm) . Phương
6 
2


trình dao động tổng hợp của 2 dao động trên:
A. x  5 cos(t   )cm
B. x  5 cos(t   )cm
C. x  5 3 cos(t )cm
D. x  5 3 cos(t   )cm


Câu 8: Cho phương trình của dao động điều hòa : x  5 cos( 4t  )cm . Biên
2


C. vmax   (m / s)

A. vmax  0, 6 (m / s)
D. vmax  3 (m / s)

B.

Câu 10: Một con lắc lò xo dao động điều hòa với biên độ 8cm. Khi vật có
động năng bằng thế năng thì nó cách vị trí cân bằng một đoạn:
A. 4cm
B. 2cm
C. 4 2cm
D. 2,67cm
II. BÀI TẬP TỰ LUẬN :
Một con lắc lò xo dao động điều hòa theo phương ngang với biên độ 10 cm, chu
kỳ 2s. Vật nhỏ có khối lượng 100g, tại thời điểm t = 0 vật có li độ x =+ A.
1.Viết phương trình dao động?
2.Tìm cơ năngcủa vật?
3.Tính vận tốc, gia tốc tại thời điểm t = 0,25s ?
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

21


- Chu kì: của chuyển động tròn đều là
.................................................................
+Công thức:…………………………….
+Đơn vị chu kì T là …………………….
- Tần số: f của chuyển động tròn đều là .:
..............................................................
+Công thức :…………………
+Đơn vị của tần số là ................... hay .........................
- Liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc: v = ………………………….
Trong đó: r: .......................................
v: .........................................

22


: …………………………….
- Công thức tính của gia tốc hướng tâm:
Đơn vị của gia tốc hướng tâm: …………………
 Bài 6: Tính tương đối của chuyển động. Công thức cộng vận tốc.
- Công thức cộng vận tốc……………………………………….
r

- v1,3 : …………………………………………………….
r Vận tốc ……………………
- v1,2 : …………………………………………………….
r Vận tốc ……………………
- v2,3 : …………………………………………………….
 Vận tốc ……………………
PHẦN B:BÀI TẬP.
I. TRẮC NGHIỆM

bao nhiêu?
A. 200 m/s2
C. 0,5 m/s2
B. 0,055 m/s2
D. 2 m/s2
6. Một giọt nước rơi tự do từ độ cao 45m xuống. Cho g = 10 m/s2. Thời gian vật rơi tới
mặt đất bằng bao nhiêu?
A. 2,1 s
B. 3 s
C. 4,5 s
D. 9 s
7. Một chiếc xe đạp chạy với vận tốc 40 km/h trên một vòng đua có bán kính
100 m. Độ lớn gia tốc hướng tâm của xe bằng bao nhiêu?

23


A. 1,23 m/s2
B. 0,11 m/s2
C. 0,4 m/s2
D. 16 m/s2
8. một chiếc xà lan chạy xuôi dòng sông từ A đến B mất 3 giờ. A, B cách nhau
36 km. nước chảy với vận tốc 4 km/h. Vận tốc tương đối của xà lan đối với
nước là bao nhiêu?
A. 32 km
B. 16 km
C. 8 km
D. 12 km
9. Phương trình chuyển động của một vật có dạng: x = 4 – 3t + 2t2 (x tính bằng
mét (m) và t tính bằng giây (s)). Gia tốc của chuyển động là:

…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

24


…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

Long Thành, ngày 6 tháng 5 năm 2013
Người thực hiện

NGUYỄN THỊ LỊCH

Sở GD&ĐT Đồng Nai
Trường THPT Bình Sơn

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Long Thành, ngày 6 tháng 5 năm 2013

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2012 – 2013
Tên sáng kiến kinh nghiệm: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU
QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG
BÌNH, YẾU.
Họ và tên tác giả : NGUYỄN THỊ LỊCH. Tổ : Vật Lí – Thể Dục