BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN
ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SƯ PHẠM

ThS. Nguyễn Thị Bích Thuận
Trường CĐSP phạm Hà Tây
Tóm tắt: Trước thực tiễn của đổi mới giáo dục, mỗi giáo viên cần có những
kiến thức và kỹ năng cần thiết để đáp ứng được những thay đổi của giáo dục. Do đó,
một yêu cầu cấp bách của các trường sư phạm cần nghiên cứu, thiết kế các chương
trình đào tạo một cách phù hợp nhằm đào tạo được thế hệ giáo viên tương lai thích
ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.
Abstract: Prior practice of educational innovation, every teacher should have
the knowledge and skills necessary to meet the changes of education. Therefore, an
urgent requyrement of teacher training colleges to research, design training programs
accordingly in order to train future generations of teachers are requyred to adapt
general education innovation.
1. Đặt vấn đề:
Đứng trước thực tế đổi mới giáo dục, các trường sư phạm được coi là những
“máy cái” – nơi đào tạo những giáo viên trực tiếp thực hiện hoạt động đổi mới trong
giáo dục và đào tạo. Song trên thực tế, các trường sư phạm lại thường đi sau những đổi
mới của giáo dục phổ thông. Do đó, một yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay
của các trường sư phạm cần nghiên cứu, thiết kế các chương trình đào tạo (CTĐT) một
cách phù hợp nhằm đào tạo được thế hệ giáo viên tương lai thích ứng được yêu cầu đổi
mới giáo dục phổ thông. Bài viết tập trung vào cơ sở lý luận của phát triển CTĐT và
đề xuất một số biện pháp trong phát triển CTĐT theo định hướng phát triển năng lực
cho sinh viên sư phạm.
2. Nội dung:
2.1. Chương trình đào tạo

Một số hướng tiếp cận phát triển Chương trình đào tạo:

Trong lịch sử phát triển giáo dục, có thể thấy ba cách tiếp cận trong việc xây dựng
CTĐT: cách tiếp cận nội dung, cách tiếp cận mục tiêu và cách tiếp cận phát triển.
2.2.1. Cách tiếp cận nội dung:
Với cách tiếp cận này, CTĐT được coi là bản phác thảo nội dung đào tạo; mục
tiêu của đào tạo chính là truyền đạt nội dung kiến thức.
Cách tiếp cận trong một thời gian dài đã phổ biến ở nước ta. Theo đó, quá trình
giáo dục là quá trình truyền thụ nội dung - kiến thức. Do đó, những nội dung học tập
của học sinh thường nặng lề, mang tính hàn lâm; phương pháp giảng dạy thường mang
tính áp đặt một chiều; việc đánh giá kết quả học tập thường mang tính tường thuật lại
những kiến thức đã học – thiếu tính sáng tạo.
Với tốc độ phát triển khoa học và công nghệ như hiện nay, kiến thức gia tăng
liên tục, CTĐT được thiết kế theo nội dung sẽ bế tắc vì không thể truyền thụ đủ nội
dung trong một thời gian hạn chế. Hơn nữa, nội dung truyền thụ cũng nhanh chóng lạc
hậu. Với cách tiếp cận như vậy thường sẽ dẫn đến tình trạng: chương trình thì quá dài,

529


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

thời gian dành cho chương trình quá ngắn, giáo viên không thể truyền thụ đủ nội dung
cần thiết trong thời lượng cho phép. Cách tiếp cận này không còn phù hợp với thế giới
hiện nay.
2.2.2. Cách tiếp cận mục tiêu:
Cách tiếp cận mục tiêu bắt đầu được sử dụng ở Mỹ từ giữa thế kỷ XX. Theo
cách tiếp cận này, CTĐT phải được xây dựng xuất phát từ mục tiêu đào tạo. Dựa trên


HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA

của xã hội. Sản phẩm của quá trình đào tạo phải đa dạng, liên tục phát triển chứ không
phải gò bó theo một vài khuôn mẫu được định sẵn.
Với cách tiếp cận này, CTĐT cần chú trọng tới những giá trị, năng lực được
trang bị cho người học. Xây dựng CTĐT cần cho phép người học được lựa chọn
những kiến thức mà người học mong muốn khám phá. Phương pháp tổ chức dạy học
cần được triển khai dưới dạng các hoạt động học tập, thông qua giải quyết các tình
huống trong các hoạt động đó mà người học tích lũy được kiến thức, kỹ năng cho bản
thân.
3. Quy trình xây dựng Chương trình đào tạo.
Theo cách tiếp cận phát triển thì quy trình xây dựng chương trình đào tạo gồm
5 bước:
Bước 1: Phân tích tình hình. Cần phải đánh giá thực tế, xác định khoảng cách giữa
thực tế và yêu cầu cần đạt. Những yêu cầu nào đã đạt được, những yêu cầu nào chưa đạt
được. Trong những yêu cầu chưa đạt được, yêu cầu nào có thể đào tạo, yêu cầu nào mang
yếu tố khách quan không phụ thuộc vào quá trình đào tạo.
Bước 2: Xác định mục tiêu. Khi đã xác định những yêu cầu cần đạt được bởi
quá trình đào tạo, cần chuyển đổi những yêu cầu đó thành các mục tiêu cụ thể về kiến
thức, kỹ năng, thái độ.
Bước 3: Thiết kế chương trình. Từ những mục tiêu đó, cần thiết kế các nội
dung và phương pháp thực hiện một cách phù hợp để đạt được mục tiêu đề ra. Sau đó,
phải xem xét ngược lại, với các nội dung và phương pháp được đề xuất có thể đáp ứng
được mục tiêu đã được đề ra chưa.
Bước 4: Thực thi. Thực hiện giảng dạy chương trình đã được thiết kế
Bước 5: Đánh giá. Trong quá trình thực thi, người thực hiện và chính người
được đào tạo, lãnh đạo – quản lý cần đánh giá về ưu điểm – hạn chế của CTĐT đã
được thiết kề và thực thi để có những điều chỉnh cho phù hợp.
Với 5 bước xây dựng CTĐT như trên, mục tiêu đào tạo được xuất phát từ nhu

Bước 7: Hoàn thiện dự thảo CTĐT trên cơ sở tiếp thu ý kiến phản hồi của các
bên liên quan và trình Hội đồng khoa học và đào tạo của cơ sở đào tạo xem xét tiến
hành các thủ tục thẩm định và áp dụng;
Bước 8: Đánh giá và cập nhật thường xuyên nội dung chương trình môn học và
phương pháp giảng dạy dựa trên các tiến bộ mới của lĩnh vực chuyên ngành và yêu
cầu của việc sử dụng lao động.
Hai quy trình trên, tuy khác nhau về số bước thực hiện nhưng vẫn có sự thống
nhất về các yêu cầu cơ bản. Các quy trình trên đã bao quát khá đầy đủ các yêu cầu
trong quá trình xây dựng CTĐT, song để thực hiện mỗi nhà trường cần phải triển khai
một cách phù hợp với đặc thù của mỗi nhà trường. Đặc biệt trong xu hướng đổi mới
của giáo dục phổ thông, các trường đại học nói chung và các trường sư phạm nói riêng
cần có những định hướng phù hợp để xây dựng CTĐT cho mình. Mỗi trường cần trọng
tâm thực hiện nhiệm vụ nâng cao chất lượng đào tạo trong nhà trường, tạo “thương
hiệu” riêng cho trường mình và giúp mỗi sinh viên có thể tự tin phát huy năng lực của
bản thân để thích ứng được những sự thay đổi – phát triển của xã hội và đóng góp vào
sự phát triển của nền giáo dục.
4. Một số đề xuất phát triển Chương trình đào tạo giáo viên theo hướng phát
triển năng lực sư phạm:
4.1. Mục tiêu đào tạo cần định hướng rõ về phát triển năng lực sư phạm
Theo Điều 2, Luật Giáo dục 2005 Mục tiêu giáo dục được xác định là:“ Đào tạo
con người Việt nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và
nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành

532


HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA

và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.

4.3 Hình thức kiểm tra đánh giá định hướng năng lực người học
Kiểm tra đánh giá là một yếu tố quan trọng trong quá trình đào tạo. Bởi hình
thức kiểm tra đánh giá có vai trò định hướng cách học của người học.

533


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

Nếu các hình thức kiểm tra đánh giá chỉ có yêu cầu tái hiện kiến thức, người
học cũng chỉ học để tái hiện lại, nhắc lại những kiến thức đã có. Nếu các hình thức
kiểm tra đánh giá yêu cầu người học phải hiểu rõ kiến thức, vận dụng kiến thức vào
thực tế thì người học sẽ tìm cách tiếp cận tri thức theo cách đánh giá đó.
Do vậy cần điều chỉnh cách kiểm tra đánh giá, định hướng quá trình vận dụng
kiến thức vào thực tiễn của người học. Chính quá trình vận dụng đó, người học phát
triển năng lực cho bản thân.
Ví dụ, trong các môn PPDH bộ môn trong CTĐT giáo viên thì hình thức kiểm
tra đánh giá giữa và cuối kỳ nên sử dụng là hình thức phỏng vấn và hình thức thi giảng
trực tiếp. Thông qua quá trình sinh viên thực hành, giáo viên sẽ phát hiện và điều
chỉnh những thiếu sót cho sinh viên. Đồng thời, sinh viên cũng phải chuẩn bị một cách
chu đáo và nghiêm túc hơn với bài giảng.
5.Kết luận:
Tóm lại, nâng cao năng lực sư phạm trong CTĐT giáo viên là yêu cầu cấp thiết
trong hoàn cảnh hiện nay. Đứng trước yêu cầu của đổi mới giáo dục, mỗi người Thầy
là một nhà giáo dục, do đó để hoàn thành vai trò của mình mỗi sinh viên sư phạm cần
liên tục học hỏi nhằm nâng cao năng lực của bản thân. Mỗi sinh viên sư phạm cần rèn
luyện cho bản thân năng lực tự học, tự đổi mới để liên tục nâng cao và hoàn thiện bản
thân thích ứng sự thay đổi của xã hội. Để đạt được điều này, CTĐT giáo viên của mỗi