MODULE MN

2

ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÌNH CẢM,
KỸ NĂNG XÃ HỘI,
MỤC TIÊU VÀ KẾT QUẢ MONG ĐỢI Ở TRẺ
MẦM NON VỀ TÌNH CẢM, KỸ NĂNG XÃ HỘI

1


A.GIỚI THIỆU TỔNG QUAN:
- Giáo dục mầm non luôn hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện cho trẻ,
chuẩn bị những năng lực, phẩm chất và các kỹ năng sống cần thiết... cho trẻ
vào học lớp 1. Giáo dục phát triển tình cảm và kĩ năng xã hội cho trẻ mầm
non đã và dang là một nhiệm vụ không thể thiếu trong công tác giáo dục mầm
non. Thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ giúp trẻ tự tin, sống có trách nhiệm và
tham gia tốt hơn vào các hoạt động xã hội.
- Đặc điểm tình cảm của trẻ em khá phong phú và phát triển theo từng giai
đoạn lứa tuổi, càng lớn, tình cảm của trẻ càng ổn định và có cấu trúc tâm lí rõ
ràng hơn. Yếu tố tình cảm chi phối khá lớn vào các hành vi của trẻ. Do vậy
nắm đuợc đặc điểm phát triển tình cảm của trẻ mầm non là điều kiện cần thiết
để giáo viên cũng như phụ huynh có thể hiểu và giúp đỡ tốt hơn cho trẻ trong
quá trình các cháu đang phát triển và hoàn thiện nhân cách.
- Các kỹ năng xã hội là những cách ứng xử, giải quyết các vấn đề xảy ra
trong cuộc sống xã hội hằng ngày. Kĩ năng xã hội chịu sụ kiểm soát của các
chuẩn mực xã hội nhưng chúng lại mang đặc điểm cá nhân. Những tác động
giáo dục từ sớm sẽ mang lại hiệu quả cao và tránh bớt những sai phạm của
quá trình tự mò mẫm, giúp cho cá nhân sớm định hình cách sống và đáp úng
tốt hơn với các yêu cầu, chuẩn mực xã hội.

Các biểu hiện của
tình cảm trong thực
tế

Một số cách định
nghĩa
về “tình cảm”

Khái niệm “tình cảm”
- Sau khi thực hiện theo sơ đồ trên, học viên đọc các thông tin sau:
a.Tình cảm:
- Tình cảm là những thái độ thể hiện sụ rung cảm của con người đối với
những sự vật, hiện tượng có liên quan tới nhu cầu và động cơ của họ. Tình
cảm bao giờ cũng gắn với một đối tượng cụ thể.
- Trong thực tế, đời sống mỗi cá nhân đều có thể thấy rất nhiều biểu hiện
khác nhau của tình cảm con người. ví như khi chúng ta đi xa và thấy như tha
thiết ngôi nhà và những người thân yêu của mình hoặc khi nghe tin dữ xảy
đến với một người bạn, chúng ta thấy lo lắng, xót xa... Đó đều là những biểu
hiện chân thực của tình cảm.
- Cảm xúc là sự thể hiện của tình cảm trong những hoàn cảnh nhất định.
- Ví dụ, khi nghe tin quân ta chiến thắng và tiêu diệt được rất nhiều quân của
địch, chúng ta có cảm xúc vui sướng hân hoan và hả hê trước những thất bại
thảm hại của quân thù. Bởi ở đây có hai thứ tình cảm chủ đạo, đó là tình yêu
quê hương đất nước và sụ căm ghét những kẻ xâm lược phi nghĩa.
- Tình cảm được chia thành tình cảm cấp cao và tình cảm cấp thấp:
Tình cảm cấp thấp liên quan tới sự thoả mãn hay không thoả mãn những nhu
cầu sinh học của cơ thể.
- Tình cảm cấp cao liên quan tới sự thoả mãn hay không thoả mãn những
nhu cầu xã hội của con người. Tình cảm này gồm tình cảm đạo đức, tình cảm
trí tuệ và tình cảm thẩm mĩ.

*Về tình cảm:
- Ngay từ khi lọt lòng đứa trẻ đã có những ứng xử làm cho người lớn phải
quan tâm như khóc, cười, bám níu, rúc tìm bầu sữa, muốn được âu yếm vỗ
về... Những biểu hiện đó là sự thể hiện của nhu cầu đuợc giao lưu gắn bó với
người lớn mà trước hết là với người mẹ. Nhu cầu gắn bó mẹ con đã được
nhiều nhà khoa học chứng minh đó cũng là nhu cầu gốc chứ không phải chỉ là
nhu cầu thứ sinh do đòi hỏi của nhu cầu ăn uống mà thành. Việc thường
xuyên gắn bó giữa mẹ và con là cơ sở cho sự nảy sinh và phát triển các nhu
cầu giao tiếp giữa trẻ với những người xung quanh, trẻ dần biết thể hiện cảm
xúc của mình khi giao tiếp với mọi người: Cười khi nhìn thấy ai đó hoặc được
“hỏi chuyện”, mếu, khóc khi người ta bỏ đi và trẻ chỉ có một mình. Đó chính
là những phản ứng vận động xúc cảm đặc biệt hướng tới người lớn, được gọi
là “phức cảm hớn hở”.
- Cho tới khoảng 15 tháng, giao tiếp xúc cảm trực tiếp với mọi người xung
quanh là hoạt động chủ đạo của trẻ. Giao tiếp với người lớn có ảnh hưởng
mạnh tới sự phát triển tâm lí của trẻ đặc biệt là Về mặt xúc cảm. Khi giao
4


tiếp, người lớn bế ẵm, cưng nựng, vỗ Về hỏi han trẻ, biểu hiện những cảm
xúc rất rõ ràng trên nét mặt cho trẻ quan sát... Do đó đã khêu gợi lên những
cảm xúc đầu tiên Về con người và các sắc thái khác nhau của sự thể hiện cảm
xúc để trẻ học theo. Trong giai đoạn này có một mốc quan trọng của sự phát
triển tình cảm đó là sự phân biệt giữa người lạ và quen (khoảng tháng thứ 6 tháng thứ 8). Nếu trước đây trẻ có thể cười và theo bất cứ ai thì tới giai đoạn
này trẻ tỏ rõ sự lạ lẩm, sợ hãi trước người lạ (khóc, quay mặt đi...) bởi lúc này
ở trẻ đã định hình một số đối tượng tình cảm rõ nét nên thường quấn lấy
những người đó. Phản ứng này cũng lặp lại tương tự khi trẻ gặp lại một kinh
nghiệm không dễ chịu như nhìn thấy bác sĩ, nhìn hấy cốc thuốc, kim tiêm...
- Cùng với việc giao tiếp với người lớn, ở trẻ dần hình thành nhu cầu hoạt
động với các đồ vật và vì vậy người lớn đã trở thành một “chiếc cầu nối” giúp



+Từ 3-6 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ thích hóng chuyện. Biểu lộ cảm xúc với
khuôn mặt, giọng nói, cử chỉ của người giao tiếp cùng trẻ. Trẻ thích thú với
đồ vật chuyển động, có màu sắc và chuyển động.
+Từ 6 - 12 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự thích giao tiếp bằng âm thanh, cử chỉ
với người giao tiếp cùng. Trẻ biểu lộ các cảm xúc với người xung quanh. Trẻ
thích chơi với các đồ chơi chuyển động, có màu sắc sặc sỡ và phát ra âm
thanh.
+Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự thích thú giao tiếp bằng cử chỉ, lời
nói với những người gần gũi. Trẻ cảm nhận và biểu lộ cảm xúc vui, buồn, sợ
hãi của mình với người xung quanh. Trẻ thích chơi với đồ chơi, có đồ chơi
yêu thích và quan sát một số đối tượng thú vị xung quanh (con vật, đồ vật).
+Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự thích thú giao tiếp bằng cử chỉ, lời
nói với người khác. Trẻ nhận biết được trạng thái cảm xúc vui, buồn, sợ hãi.
Trẻ biểu lộ các cảm xúc này qua nét mặt, cử chỉ. Trẻ biểu lộ sự thân thiện với
các đối tượng quen thuộc (con vật, đồ vật, cây cỏ...).
- Trẻ thể hiện cảm xúc qua các hoạt động mang tính nghệ thuật: Những cảm
xúc thẩm mĩ là cơ sở để phát triển thành tình cảm thẩm mĩ. Trẻ được tiếp xúc
với những hoạt động, những đổi tượng mang tính nghệ thuật từ sớm Sẽ làm
nảy sinh ở trẻ sự yêu thích cái đẹp, húng thu với những hoạt động tạo ra cái
đẹp.
+Từ 3-6 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cảm xúc tích cực khi nghe hát, nghe các âm
thanh (nghe, cười, khua tay chân).
+Từ 6-12 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cảm xúc tích cực khi nghe hát, nghe các
âm thanh (nhún nhảy, vỗ tay, reo cười...).
+Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ thích nghe hát và vận động theo nhạc. Thích
xem tranh ảnh, thích vẽ.
+Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biết hát và vận động theo vài bài hát, bản nhạc.
Trẻ thích xem tranh, ảnh, xếp hình, tô, vẽ (cầm bút di màu, vẽ nguệch ngoạc).

bản thân mà không đồng nhất mình với người khác như trước nữa. Ví dụ, khi
muốn mẹ bế, trẻ đã biết nói “mẹ bế con” thay vì nói rằng “mẹ bế nó” như
trước đây. Việc biết được tên của mình gắn với bản thân mình và tách đuợc
mình khỏi người khác là mốc rất quan trọng. Bởi ý thức Về bản thân sẽ khiến
trẻ muốn hành động để phân biệt mình, do vậy các hoạt động sẽ mang tính
độc lập nhiều hơn. Cũng trong thời gian này, trẻ tiếp tục hiểu Về cơ thể mình,
quan tâm đến từng bộ phân cơ thể và đến giới tính.
- Ở trẻ nhà trẻ đã xuất hiện khả năng đánh giá. Trẻ đánh giá người khác và tự
đánh giá mình dù sự đánh giá của trẻ vẫn chủ yếu dựa theo nhận xét của
người lớn. Nhận xét của trẻ chủ yếu quy về “ngoan”, “hư”, “xấu”, “đẹp” và
trẻ dựa vào thái độ của người lớn để phân biệt. Khi làm điều gì đó khiến
người lớn vui Vẻ hài lòng thì đó là ngoan và trẻ sẽ cố gắng làm nhiều lần để
được khen ngợi. Nhờ vậy trẻ có thể được rèn luyện các thói quen tốt, bỏ dần
cái xấu. Tuy nhiên, khả năng tự điều chỉnh hành vi của trẻ còn rất hạn chế.
Trẻ gặp khó khăn khi phải kiềm chế những mong muốn của mình và phải làm
những việc mà trẻ không hứng thú. Với đặc điểm này, đòi hỏi người lớn phải
kiên nhẫn và sát sao với trẻ.
- Đến cuối tuổi nhà trẻ, chuẩn bị bước sang tuổi mẫu giáo, trẻ gặp phải
“khủng hoảng tuổi lên 3”. Giai đoạn này trẻ phân biệt mình với người lớn. Trẻ
tự cảm nhận Về sự “trưởng thành” của mình, do đó chúng muốn làm những
việc như người lớn. Nhu cầu tự khẳng định trẻ thành động lực mạnh mẽ thúc
đẩy trẻ hoạt động. Đây là dấu hiệu của sự trưởng thành đáng để khích lệ. Tuy
nhiên với trẻ lên 3 nhu cầu độc lập, tự khẳng định lại có phần thái quá khi trẻ
bướng bĩnh, ngang ngạnh và muốn “thâu tóm” mọi thú xung quanh. Do vậy,
trẻ có những biểu hiện ích kỷ và không vâng lời, chống đối lại: trẻ thường nói
“của con chứ”, “để con tự làm”... và nếu người lớn có làm giúp thì trẻ sẵn
sàng phá đi để làm lại. Đây là giai đoạn nhạy cảm và dễ gây căng thẳng trong
quan hệ giữa trẻ với mọi người xung quanh. Người chăm sóc và giáo dục trẻ
cần nắm được đặc điểm này và có biện pháp giáo dục phù hợp bởi nếu không
7

cảm.
+Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ chào khi được nhắc nhở. Trẻ bắt chước một vài
hành vi xã hội vẫn thường thấy (bế búp bê, nghe điện thoại...). Trẻ làm theo
một số yêu cầu đơn giản của người lớn.
+Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biết chào, biết cảm ơn, biết thêm từ “ạ” khi nói
với người lớn. Biết thực hiện một số hành vi xã hội đơn giản qua trò chơi giả
bộ. Trẻ chơi thân thiện cạnh trẻ khác. Trẻ thực hiện một số yêu cầu của người
lớn.
b.Đặc điểm phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội của trẻ lứa tuổi mẫu giáo
bé (3-4 tuổi) và những mục tiêu cần đạt:
*Về tình cảm:
- Trẻ mẫu giáo bé (3 - 4 tuổi) rất dễ xúc cảm và rất nhạy cảm. xúc cảm của
trẻ nảy sinh nhanh chóng và mất đi cũng dễ dàng do đó tình cảm của trẻ chưa
8


ổn định và chưa bền vững. Mọi hành động của trẻ đều bị chi phối bởi tình
cảm.
- Tình cảm đạo đúc và thẩm mỹ đuợc nảy sinh, phát triển mạnh và luôn luôn
gắn quyện với nhau. Trẻ bất đầu rung động trước cái đẹp và yêu thích cái đẹp,
hứng thú tham gia các hoạt động nghệ thuật như múa, hát, đọc thơ, kể
chuyện, tạo hình. Trẻ bước đầu nhận biết đuợc các hành vi đạo đức đơn giản
trong mối quan hệ giữa người với người: tốt/xấu, đúng/sai.
*Như vậy các mục tiêu cơ bản cần đạt trong giáo dục tình cảm cho trẻ mẫu
giáo bé là:
- Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm với con người, sự vật hiện tượng
xung quanh: Cụ thể là trẻ nhận ra các cảm xúc vui, buồn, sợ hãi, tức giận qua
nét mặt giọng nói hoặc qua những hình ảnh trên tranh. Trẻ biết biểu lộ cám
xúc vui, buồn, sợ hãi, tức giận.
- Cảm nhận và thể hiện cảm xúc truớc Vẻ đẹp của thiên nhiên cuộc sống và

những quy tắc nhất định phải tuân theo; ở mỗi địa điểm đều có những quy
định riêng không thể không thực hiện.
- Trẻ mẫu giáo bé đã có thể tiếp thu kinh nghiệm quan hệ tình cảm xã hội ở
người lớn, cảm nhận đuợc sự quan tâm và chăm sóc của họ. Việc giáo dục
mọi quan hệ thân ái với mọi người xung quanh và tình cảm thân ái đã có thể
bắt đầu hình thành ở lứa tuổi mẫu giáo. Trẻ đã thể hiện một số kỹ năng xã hội:
chờ đến lượt, chia sẻ và quan tâm đến những người khác, tuy nhiên vẫn hay
xảy ra những xung đột giữa trẻ với nhau.
- Ở lứa tuổi này, trẻ ít phụ thuộc hơn vào người khác. Trẻ có thể tự chơi
trong một khoảng thời gian dài hơn... Trẻ muốn khẳng định mình, mong
muốn đạt tới tính tự lực. vì vậy, nguởi lớn cần phải nuôi dưỡng lòng mong
muốn độc lập, đáp ứng những nhu cầu tự lực và làm phong phú những hoạt
động của trẻ một cách phù hợp.
* Như vậy dựa trên những đặc điểm có liên quan tới kỹ năng xã hội của trẻ ở
lứa tuổi mẫu giáo bé, có thể xác định các mục tiêu cơ bản cần đạt trong giáo
dục kỹ năng xã hội cho trẻ là:
- Thể hiện ý thức về bản thân: Trẻ nói được tên, tuổi, giới tính của bản thân;
nói được điều bé thích, không thích.
- Thể hiện sự tự tin, tự lực: Trẻ mạnh dạn tham gia vào các hoạt động. Trẻ
cố gắng thực hiện công việc được giao.
- Thực hiện hành vi và quy tắc ứng xử xã hội: Trẻ thực hiện được một số
quy định ở lớp và gia đình (sau khi chơi biết xếp, cất đồ chơi; không tranh
giành đồ chơi; vâng lời người lớn). Trẻ biết chào hỏi, cám ơn, xin lỗi khi
được nhắc nhở; chú ý nghe khi người khác nói với mình; cùng chơi với các
bạn trong các trò chơi theo nhóm nhỏ.
c.Đặc điểm phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội của trẻ lứa tuổi mẫu giáo
nhỡ (4-5 tuổi) và những mục tiêu cần đạt:
*Về tình cảm:
- Trẻ mẫu giáo nhỡ, khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển hơn nên quan hệ
của trẻ với những người xung quanh được mở rộng một cách đáng kể. Do đó,

vui sướng, vỗ tay, dùng những từ gợi cảm để thể hiện cảm nhận). Trẻ thích
các hoạt động mang tính nghệ thuật (thích nghe, thích xem, bắt đầu có một số
vận động hòa theo...).
*Về kỹ năng xã hội:
- vào tuổi này, thế giới nội tâm của trẻ đã bắt đầu phong phú nên cá tính của
trẻ bộc lộ rõ rệt. Mỗi đứa trẻ một Vẻ riêng, do đó trẻ bất đầu có khuynh
hướng tìm cho mình những người bạn thân, hợp ý nhau để cùng chơi. Những
đôi bạn hoặc nhóm bạn như thế gắn bó khá tốt và tlhường biết vì nhau: nằm
ngủ cạnh nhau, ăn cạnh nhau, bênh vực khi có bạn bắt nạt, chia sẻ cùng chơi.
Thông thường trong nhóm trẻ sẽ có một vài trẻ nổi bật hẳn đuợc các bạn yêu
mến, luôn thích chơi cùng, luôn nghe theo các ý kiến song cũng có những
cháu bị các bạn không ưa và thường tẩy chay khỏi mọi nhóm hoạt động, cả
hai đối tượng trẻ này đều dẽ rơi vào những vấn đề không hay có thể lệch lạc
trong sự phát triển tâm lí và giáo viên nên chú ý để có những can thiệp phù
hợp.
- Trong “xã hội trẻ em” cũng có những dư luận chung. Các dư luận này có
thể bắt nguồn từ nhận xét của người lớn hoặc do chính trẻ nhận xét lẫn nhau.
Các dư luận này ảnh hường khá lớn đối với sự lĩnh hội các chuẩn mực hành
vi đạo đức của trẻ và ảnh hưởng tới nhân cách của từng trẻ. Nếu với các cháu
ở độ tuổi nhỏ hơn, ý kiến của bạn này không ảnh hưởng gì tới bạn khác thì trẻ
mẫu giáo nhỡ đã biết nghe ý kiến của các bạn và phục tùng theo số đông ngay
cả khi ý kiến đó trái với kiến thức và kinh nghiệm trẻ đã có. Tính a dua này sẽ
dần mất đi nếu trẻ đuợc người lớn dạy bảo và cho trẻ rèn luyện tính tự tin.
- Lúc này, những động cơ đã xuất hiện trước đây như muốn được khẳng
định, muốn được sống và làm việc như người lớn, muốn nhận thức sự vật và
11


hiện tượng xung quanh đều được phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt những động
cơ đạo đức, thể hiện thái độ của trẻ với những người khác có một ý nghĩa hết

trước những điều mới lạ mà mình chưa biết rõ và có nhu cầu tìm hiểu Về
chúng. Trẻ không dễ dàng chấp nhận các câu trả lời qua quýt hoặc lảng tránh.
Đây là những đặc điểm dáng quý mà người lớn chúng ta cần trân trọng và
khai thác để giúp trẻ phát triển tốt hơn.
* Như vậy các mục tiêu cơ bản cần đạt trong giáo dục tình cảm cho trẻ mẫu
giáo lớn là:
- Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm vói con người, sự vật, hiện tượng
xung quanh: Trẻ nhận biết đuợc các cảm xúc vui, buồn, sợ hãi, tức giận, ngạc
12


nhiên, xấu hổ... Qua nét mặt giọng nói, cử chỉ hoặc qua những hình ảnh trên
tranh, trẻ biết biểu lộ cảm xúc vui, buồn, sợ hãi, túc giận, ngạc nhiên, xấu
hổ...
- Cảm nhận và thể hiện cảm xúc truớc Vẻ đẹp của thiên nhiên cuộc sống và
các hoạt động mang tính nghệ thuật: Trẻ thể hiện sự cảm nhận của mình truớc
Vẻ đẹp hoặc trước các hoạt động nghệ thuật (chú ý lắng nghe / nhìn ngắm,
vui sướng, vỗ tay, dùng những từ gợi cảm để thể hiện cảm nhận). Trẻ thích
các hoạt động mang tính nghệ thuật (thích nghe, thích xem, bắt đầu có một số
vận động hoà theo...) và thể hiện tình cảm trong các hoạt động mang tính
nghệ thuật mà trẻ thực hiện.
- Trẻ thể hiện những tình cảm trí tuệ tích cực: Trẻ thể hiện niềm vui, sự
ham thích đuợc tìm hiểu các sự vật hiện tượng, kiên trì khi thực hiện các
nhiệm vụ nhận thức, có thái độ trân trọng các kết quả đạt được.
*Về kỹ năng xã hội:
- Sự chuyển tiếp sang tuổi mẫu giáo lớn liên quan đến sự thay đổi vị thế Về
tâm lí của trẻ. Trẻ bất đầu cảm nhận mình là người lớn nhất trong tất cả các
trẻ ở trường mầm non.
- Khả năng kiềm chế của trẻ ở độ tuổi này tốt hơn so trước. Do vậy, trẻ có
thể phục tùng các mục đích, nhiệm vụ, yêu cầu của ngựời lớn, song các nhiệm

điểm giống và khác bạn (dáng Vẻ bên ngoài, giới tính, sở thích và khả năng).
Biết vị trí của mình trong gia đình. Biết vâng lời, giúp đỡ người lớn những
việc vừa sức.
- Thể hiện sự tự tin, tự lực: Cụ thể là trẻ tự làm một số việc đơn giản hằng
ngày (vệ sinh cá nhân, trực nhật, chơi...). Trẻ cố gắng tự hoàn thành công việc
được giao.
- Hành vi và quy tắc ứng xử xã hội: Trẻ thực hiện đuợc một số quy định ở
lớp, gia đình và nơi công cộng (sau khi chơi biết xếp, cất đồ chơi, không gây
ồn ào nơi công cộng, vâng lời người lớn, muốn đi chơi phải xin phép). Trẻ
biết chào hỏi, cảm ơn, Xin lỗi, chào hỏi lễ phép, chú ý nghe khi cô, bạn nói
với minh, không ngắt lời người khác; biết chữ đến luợt. Biết lắng nghe ý kiến,
trao đổi, thoả thuận, chia Sẻ kinh nghiệm với bạn.
1.3. Câu hói tự kiểm tra hoạt động 1
*Hoạt động 2. Xây dựng nội dung và xác định phương pháp giáo dục trẻ
mầm non để đạt mục tiêu
1.Mục tiêu
- Học viên nắm được cơ sở xác định nội dung, xây dựng được các nội dung
cần giáo dục trẻ ở mỗi độ tuổi.
- Học viên lựa chọn được phuơng pháp giáo dục phù hợp để triển khai các
nội dung nhằm đạt mục tiêu giáo dục.
Cơ sở xây dựng nội dung:
+Chương trình giáo dục mầm non
(tham khảo cuốn Chương trình giáo
dục mầm non).
+Đặc điểm phát triển và mục tiêu cần
đạt cho từng độ tuổi(tham khảo phần 1.2
các tài liệu gợi ý, quan sát thực tế ở các
nhóm trẻ)

Nội dung giáo dục cụ

quanh (con vật, đồ vật).
+ Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ sự
thích thú giao tiếp bằng cử chỉ, lời nói với
người khác. Trẻ nhận biết được trạng thái
cảm xúc vui, buồn, sợ hãi. Trẻ biểu lộ các
cảm xúc này qua nét mặt, cử chỉ. Trẻ biểu
lộ sự thân thiện với các đối tượng quen
thuộc (con vật, đồ vật, cây cỏ...).
- Trẻ thể hiện cảm xúc qua các hoạt
động mang tính nghệ thuật
+ Từ 3 - 6 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cảm
xúc tích cực khi nghe hát nghe các âm
thanh (nghe, cưòi, khua tay chân).
+ Từ 6 - 12 tháng tuổi: Trẻ biểu lộ cảm
xúc tích cực khi nghe hát nghe các âm
thanh (nhún nhảy, vỗ tay, reo cười...).
+ Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ thích nghe
hát và vận động theo nhac. Thích xem
tranh ảnh, thích vẽ.
+ Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biết hát và
vận động theo vài bài hát, bản nhac. Trẻ
thích xem tranh ảnh, xếp hình, tô vẽ
nghuệch ngoạc.
Mục tiêu giáo dục tình cảm

Nội dung giáo dục
Nhận biết và thể hiện một số trạng
thái cảm xúc

+ Từ 3 - 12 tháng tuổi: Tập biểu

Mẫu giáo vớị- con người, sự vật hiện tượng xung
bé
quanh: Trẻ nhận ra các cảm xúc vui,
buồn, sợ hãi, tức giận qua nét mặt, giọng
nói hoặc qua những hình ảnh trên tranh.
Trẻ biết biểu lộ cảm xúc vui, buồn, sợ
hãi, tức giận.
-Cảm nhận và thể hiện cảm xúc trước vẻ
đẹp của thiên nhiên cuộc sống và các hoạt
động mang tính nghệ thuật: Trẻ thể hiện
sự cảm nhận của mình truớc Vẻ đẹp hoặc
trước các hoạt động nghệ thuật (lắng
nghe/ nhìn ngắm, vui sướng, vỗ tay, nói
những từ thể hiện cám nhận). Trẻ thích
các hoạt động mang tính nghệ thuật (thích
nghe, thích xem, thích hát đọc thơ, vẽ...).

Mẫu giáo -Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm
nhỡ
với- con nguời, sự vật hiện tượng xung
quanh: Trẻ nhận biết được các cảm xúc
vui, buồn, sợ hãi, túc giận, ngạc nhiên
qua nét mặt, giọng nói, cử chỉ hoặc qua
những hình ảnh trên tranh. Trẻ biết biểu
lộ cảm xúc vui, buồn, sợ hãi, tức giận.
Cảm nhận và thể hiện cảm xúc trước vẻ
đẹp của thiên nhiên cuộc sống và các
hoạt động mang tính nghệ thuật: Trẻ thể
hiện sự cảm nhận của mình truớc Vẻ đẹp
hoặc trước các hoạt động nghệ thuật (chú

+Nhận biết một số trạng thái cảm
xúc: Vui, buồn, sợ hãi, tức giận, ngạc
nhiên.
+Biểu lộ trạng thái cảm xúc qua cử
chỉ, giọng nói, nét mặt.

Cảm nhận và thể hiện cảm xức
trước vẻ đẹp của thiên nhiên cuộc
sống và các hoạt động mang tính
nghệ thuật:
+Quan tâm đến các cánh đẹp xung
quanh.
+Tham gia vào các hoạt động mang
tính nghệ thuật phù hợp.
+Biểu lộ các cảm xúc tích cực trước
Vẻ đẹp của cảnh vật các âm thanh dễ
chịu, các hoạt động mang tính nghệ
thuật.
Mẫu giáo Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình cảm -Nhận biết và thể hiện cảm xúc, tình
lớn
với- con người, sự vật hiện tượng xung cảm với- con người, sự vật hiện
quanh: Tre nhận biết được các cảm xúc

16


vui, buồn, 5 sợ hãi, tức giận, ngac nhiên,
xấu hổ... qua nét mặt giọng nói, cử chỉ
hoặc qua những hình ảnh trên tranh. Trẻ
biết biểu lộ cảm xúc vui, buồn, sợ hãi, tức

các tình huống giao tiếp khác nhau.
+Mối quan hệ giữa hành vi của trẻ
với cảm xúc của người khác.
-Cảm nhận và thể hiện cảm xúc
trước vẻ đẹp của thiên nhiên của quê
hương, đất nước và các hoạt động
mang tính nghệ thuật; lòng kính yêu
lãnh tụ:
+Quan tâm đến các cảnh đẹp xung
quanh các di tích lịch sử một số lễ
hội của quê hương đất nước.
+Tham gia vào các hoạt động mang
tính nghệ thuật phù hợp.
+Biểu lộ các cảm xúc tích cực trước
Vẻ đẹp của cảnh vật các âm thanh dễ
chịu, các hoạt động mang tính nghệ
thuật.
+Lòng kính yêu Bác Hồ, các anh
hùng dân tộc.
- Biểu hiện cảm xúc tích cực trước
các đối tượng và hoạt động nhận
thức:
+Thể hiện niềm vui, sự ham thích
khi được tìm hiểu các sự vật, hiện
tượng xung quanh.
+Kiên trì thục hiện nhiệm vụ được
giao.
+ Trân trọng kết quả đạt được

b.Về nội dung giáo dục kỹ năng xã hội:

xúc cảm tích cực.
+ Từ 6 - 12 tháng tuổi: Trẻ bắt chước
một vài hành vi đơn giản thể hiện tình
cảm
+ Từ 12 - 24 tháng tuổi: Trẻ chào khi
được nhắc nhở. Trẻ bắt chước một vài
hành vi xã hội vẫn thường thấy (bế búp
bê, nghe điện thoại...). Trẻ làm theo một
số yêu cầu đơn giản của người lớn.
+ Từ 24 - 36 tháng tuổi: Trẻ biết chào,
biết cảm ơn, biết thêm từ “ạ”, “dạ” khi
nói với nguởi lớn. Biết thực hiện một số
hành vi xã hội đơn giản qua trò chơi giả
bộ. Trẻ chơi thân thiện cạnh trẻ khác.
Trẻ thực hiện một số yêu cầu của người
lớn.

+Từ 24 - 36 tháng tuổi: Nhận biết
tên gọi, một số đặc điểm bên ngoài
bản thân; Nhận biết một số đồ dùng,
đồ chơi yêu thích của mình.
-Mối- quan hệ tích cực với con
nguời và sự vật gần gũi:
+3 - 1 2 tháng tuổi: Giao tiếp với
người khác bằng âm thanh, hành
động, chơi với đồ chơi, đồ vật.
+12-24 tháng tuổi: Giao tiếp với cô
và bạn; tập sử dụng đồ dùng, đồ
chơi, quan tâm đến các vật nuôi.
+24- 36 tháng tuổi: Giao tiếp với

xếp, cất đồ chơi, không tranh giành đồ
chơi, vâng lởi người lớn). Trẻ biết chào
hỏi, cám ơn, Xin lỗi khi được nhắc nhờ,
chú ý nghe khi người khác nói với
mình, cùng chơi với các bạn trong các
trò chơi theo nhóm nhỏ.

18

một số hành vi văn hoá trong giao
tiếp: chào khi gặp và khi tạm biệt,
cám ơn, nói từ “ạ”, “dạ”, “vâng ạ”.
Thực hiện một số quy định đơn giản
trong sinh hoạt ở nhóm, lớp (xếp
hàng chờ đến lượt, cất đồ vào nơi
quy định).
-Ý thức về bản thân:
+Tên, tuổi, giới tính.
+Những điều bé thích, không thích.
-Hành vi và quy tắc ứng xử xã hội:
+Biết được một số quy định ở lớp và
ở gia đình.
+Cử chỉ, lời nói lễ phép.
+Chờ đến lượt
+Yêu mến bố, mẹ, anh chị em trong
gia đình.
+Chơi hoà thuận với các bạn.
+Nhận biết hành vi “đúng – sai”,
“tốt – xấu”.
-Quan tâm đến môi trường sống

hiện hoạt động chung.

Mâu
giáo
lớn

Mục tiêu giáo dục kỹ năng xã hội
-Thể hiện sự tự tin,tự lực: Trẻ tự làm
một số việc đơn giản hằng ngày (vệ sinh
cá nhân, trực nhật chơi...). Trẻ cố gắng
tự hoàn thành công việc được giao.
Hành vi và quy tắc ứng xử xã hội:
Trẻ thực hiện được một sổ quy định ở
lớp, gia đình và nơi công cộng (sau khi
chơi biết xếp, cẩt đồ chơi, không ồn ào
nơi công cộng, vâng lời người lớn,
muốn đi chơi phải xin phép). Trẻ biết
chào hỏi, cảm ơn, Xin lỗi, chào hỏi 1ễ
phép; chú ý nghe khi cô, bạn nói với
mình; không ngắt lời người khác; biết
chờ đến lượt; biết lắng nghe ý kiến, trao
đổi, thoả thuận chia sẽ kinh nghiệm với
bạn

+Sở thích, khả năng của bản thân.
- Hành vi và quy tắc ứng xử xã hội:
+Biết được một số quy định ở lớp và
ở gia đình và nơi công cộng.
+Lắng nghe ý kiến của người khác,
sử dụng cử chỉ, lời nói 1ễ phép.

+Tiết kiệm các nguồn vật liệu, nhiên
liệu.
+Giữ gìn vệ sinh môi trường.
+Bảo vệ, chăm sóc con vật và cây
cối.

2.2. Xác định phương pháp giáo dục

- HV nêu những phuơng pháp giáo dục phù hợp với việc triển khai các
nội dung nêu trên (Học viên liệt kê ra nháp).
19


- Hướng dẫn cách xác định phương pháp giáo dục đạt hiệu quả;
- Từ các phương pháp đã liệt kê, học viên trả lời các câu hỏi sau:
Sau đây là một số phương pháp giáo dục cụ thể:
a. Giao lưu tình cảm tiếp xúc gần gũi:
*Mục đích
- Phương pháp này nhằm tạo ra sự tin tưởng, gắn bó giữa trẻ với những
người xung quanh. Tăng cường sụ phát triển của các giác quan. Góp phần tích
cực phát triển các kỹ năng xã hội.
*Cách thực hiện
- Luôn để ý tới trẻ, tạo nhiều thời gian nhất có thể cho việc giao lưu với trẻ.
Giao lưu trọn vẹn đuợc hiểu là một quá trình gồm cả những thông tin bằng lời
nói, những cử chỉ điệu bộ thể hiện cảm xúc, ánh mắt, nét mặt của người giao
lưu cùng trẻ. Với trẻ nhỏ những âm thanh ngôn ngữ tuy không mang giá trị
nhiều Về mặt ngữ nghĩa song sự kết hợp giữa âm thanh, điệu bộ, đặc biệt là
nét mặt và ánh mắt sẽ khiến trẻ cảm nhận được tình cảm, thái độ của người
cùng giao tiếp, trẻ sẽ có phản ứng hưởng ứng lại. Khi trẻ lớn hơn thì những
cuộc trò chuyện hướng vào một nội dung cụ thể (việc trẻ đang làm, một đối

- Giáo viên cần chuẩn bị trước Về cuộc trò chuyện với trẻ: Xác định mục
đích, những nội dung trò chuyện với trẻ, những lời dẫn dắt và cách dẫn dắt
(bằng một tình huống/ một đoạn truyện ngắn/ một đoạn phim...), những đoạn
trao đổi (lường trước các tình huống phản ứng của trẻ), chú ý tới cách dẫn dắt
bởi đây là điểm mấu chốt lôi cuốn hứng thú và sự chú ý của trẻ, giúp trẻ tiếp
thu tốt hay không tốt các nội dung tiếp sau và phải duy trì tốt húng thú của trẻ
trong toàn bộ quá trình nói chuyện. Cách đặt câu hỏi, cách dùng câu từ và
thời gian trò chuyện phải phù hợp với đặc điểm nhận thức và khả năng tập
trung của trẻ. Hầu như khó có trẻ nào dù là trẻ mẫu giáo lớn có thể kiên nhẫn
ngồi nghe một cuộc diễn thuyết chạy dài khoảng 15 - 20 phút. Độ phức tạp
của các câu kể, câu hỏi cần tuỳ thuộc vào đối tượng trò chuyện. Sự thay đổi
linh hoạt các hình thức trò chuyện (kết hợp sử dung các vật dụng trực quan,
kết hợp các hành động thể hiện,...) sẽ làm tăng hứng thú, tăng độ tập trung và
tăng hiệu quả ghi nhớ các nội dung được đề cập.
c. Sử dụng tình huống:
*Mục đích:
- Hình thành cho trẻ kỹ năng giải quyết những tình huống thường gặp trong
cuộc sống hằng ngày. Trẻ có sự gắn kết giữa những nội dung được dạy với
thực tế cuộc sống; dần nhận thức được sự cần thiết của các hoạt động học tập
và rèn luyện.
*Cách thực hiện:
- Các tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống hằng ngày, tuy nhiên loại
tình huống này không “sẵn có” làm ảnh hưởng tới tính chủ động của giáo
viên. Hơn nữa các tình huống khá đa dạng, thường ít khi lặp lại nguyên xi, do
vậy nó đòi hỏi ở giáo viên phải bao quát lớp xát sao, đặc biệt cần tinh ý để
phát hiện ra các tình huống có vấn đề, có thể tận dụng để giáo dục trẻ. Ngay
cả khi đã phát hiện ra tình huống có vấn để thì tùy từng giáo viên mà cách xử
lí các tình huống đó vào mục đích giáo dục cũng rất khác nhau. Điều này phụ
thuộc vào kinh nghiệm sư phạm, văn hoá cá nhân của giáo viên.
21

*Một số dạng trò chơi có thể tổ chúc cho trẻ:
Trò chơi học tập: Là những trò chơi thuộc nhóm trò chơi có luật được sử
dụng để ôn luyện lại một số kiến thức, kỹ năng nhất định nhằm mục đích phát
triển hoạt động trí tuệ và nhận thức.
- Có nhiều cách phân loại trò chơi học tập. Các nhà sư phạm Liên Xô đã
chia trò chơi học tập theo tính chất sử đụng đồ chơi và tài liệu học tập, cụ thể
có các nhóm như sau:
22


+Trò chơi với vật thật: Trẻ sử dụng các vật thật như đồ dùng, đồ chơi, quả,
hoa... Những trò chơi này không chỉ củng cổ kiến thúc mà còn góp phần rèn
luyện các giác quan qua việc tiếp xúc trục tiếp với vật thật.
+Trò chơi với tranh ảnh, mô hình.
+Trò chơi dùng lời nói: Loại trò chơi này có thể áp dụng cho nhiều nội
dung khác nhau. Các trò chơi phổ biến như: đúng - sai, kể đủ các vật, bắt
chước tiếng kêu, hướng dẫn viên, ai là nhà thông thái...
- Ngoài ra, trò chơi học tập còn có thể chia thành các nhóm dựa trên mục
đích cơ bản mà trò chơi hướng tới:
+Trò chơi củng cố sự nhận biết các đối tượng cụ thể trong đó nội dung và
các hành động chơi hướng vào việc củng cố một biểu tượng cụ thể nào đó. Ví
dụ, xếp tranh theo thứ tự, miêu tả đối tượng để mọi người đoán...
+Trò chơi củng cố sự nhận biết và phân biệt các đối tượng: Nội dung và các
hành động chơi được hướng vào việc củng cố hai hay nhiều đối tượng và
phân biệt chúng theo các dấu hiệu, đặc điểm rõ nét.
+Những trò chơi luyện khả năng phân nhóm đối tượng: Những trò chơi này
giúp trẻ củng cố nhận biết Về những đặc điểm chung của các đối tượng và
phân nhóm chúng theo những dấu hiệu khác nhau.
Trò chơi “khoa học”: Là những trò chơi mang tính khám phá, thử nghiệm
nhằm cung cấp cho trẻ những tri thức tiền khoa học, khuyến khích và nuôi

- Nhà giáo dục N.C.Crupxkaia đã đánh giá cao vai trò của giáo dục lao
động. Đó vừa là nội dung, vừa là phương tiện để giáo dục con người. Hoạt
động lao động tạo cho trẻ nhiều cơ hội được hoạt động phục vụ bản thân, giúp
đỡ người khác, tạo ra sản phẩm nào đó. Từ đó trẻ cảm nhận được ý nghĩa của
lao động và có tình cảm tích cực với hoạt động lao động. Tham gia hoạt động
này, trẻ phải vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã có hoặc
đang hình thành vào giải quyết công việc cụ thể. Qua đó trẻ còn thu được
thêm những kiến thức mới, học được những cách thức hành động mới.
- Hoạt động lao động có thể được tổ chức trong lớp hoặc ở không gian bên
ngoài lớp học. Khi tổ chức cho trẻ tham gia lao động, giáo viên tiến hành theo
các bước sau:
+ Lập kế hoạch gồm các ý:
*Mục đích của hoạt động.
*Nội dung hoạt động lao động.
*Địa điểm tiến hành.
*Các phương tiện hỗ trợ.
*Cách tiến hành.
+Trò chuyện với trẻ về hoạt động mà trẻ sắp tham gia, trò chuyện phải khơi
gợi ở trẻ sự thích thú, tự nguyện để thực hiện. Trẻ hiểu nhiệm vụ và chủ động
lên kế hoạch để giải quyết nhiệm vụ, cụ thể là bao gồm các ý sau:
• công việc trẻ sẽ thực hiện.
• Ý nghĩa cửa những việc làm (với trẻ bé, việc hiểu ý nghĩa hay không
không quan trọng bằng việc gợi hứng thú để trẻ tham gia vào công việc).
24


Trẻ có sẵn sàng để tham gia không.
• Để giải quyết công việc theo trẻ cần phải làm những gì, cần chuẩn bị
những gì. Trẻ mẫu giáo nhỡ và lớn cần hiểu và giải thích được tại sao phải
làm như vậy.

giáo viên có thể sử dụng bất cứ khi nào miễn sao phải đúng lúc và hợp lí. Sự
đúng lúc và hợp lí được thể hiện như sau: Khen thưởng, khích lệ trẻ khi trẻ đi
đúng hướng, hành động đúng và đạt kết quả tốt; nhiều khi chỉ cần trẻ có
những tiến bộ hơn trước giáo viên cũng nên khen ngợi cháu. Khi khen trẻ,
giáo viên nên khen truớc cả lớp để bản thân trẻ cảm thấy tự hào đồng thời các
25