Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam
Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng v n (Th y Ph m H u C

ng)

Vi t B c – T H u

VI T B C (PH N 2)
Giáo viên: PH M H U C
NG
TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng Vi t B c (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C: Môn Ng v n
(Th y Ph m H u C

ng) t i website Hocmai.vn.

I. TR NG TÂM KI N TH C VÀ PH M VI RA
:
1. Hoàn c nh sáng tác, nh ng bi u hi n c a tính dân t c trong n i dung và hình th c c a bài th .
2. Giá tr , ý ngh a c a l i x ng hô “mình-ta”, hình th c đ i đáp dân gian và th th l c bát trong bài th .
3. C m nh n đ c các đo n th tiêu bi u.
4. N i nh “nh ng hoa cùng ng i và v đ p c a b c tranh t bình qua b n mùa đ c đáo.
5. Nét n đ nh và bi n đ i trong n i dung và hình th c c a th T H u, c ng nh phong cách ngh thu t c a
nhà th .
6. Phong v dân gian trong bài th Vi t B c (Có th so sánh v i T ng t c a Nguy n Bính)
7. Tình c m đ i v i đ t n c và nhân dân, ân tình ân ngh a v i Cách m ng và kháng chi n trong bài th (Có
th so sánh v i Bên kia sông u ng c a Hoàng C m, t n c c a Nguy n ình Thi, Ti ng hát con tàu c a
Ch Lan Viên, trích đo n t n c trong M t đ ng khát v ng c a Nguy n Khoa i m…)
8. Th th l c bát trong Vi t B c c a T H u (Có th so sánh v i T ng t c a Nguy n Bính)
II. KI N TH C C B N:
o n th : “Mình đi có nh nh ng ngày…Tân Trào, H ng Thái, mái đình, cây đa”

Khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN - C: Môn Ng v n (Th y Ph m H u C

ng)

Vi t B c – T H u

nhiên VB “m a ngu n su i l , nh ng mây cùng mù” , câu th đã đ c t đ c c nh thiên nhiên hoang s ,
th i ti t kh c nghi t n i núi r ng VB, tuy khung c nh có chút m đ m nh ng v n mang đ m ch t tr tình,
th m ng, phóng khoáng và hùng v . Ngoài vi c ph i đ i m t v i s kh c nghi t,khó kh n c a thiên nhiên,
“mình và ta” còn ph i đ i di n v i cu c s ng thi u th n,đ y gian kh “mi ng c m ch m mu i”. Hình nh
hoán d “m i thù n ng vai”, g i liên t ng đ n “m i thù” sâu n ng c a nhân dân đ i v i nh ng k c p
n c, nh ng k đan tâm bán n c ta cho gi c.
ng th còn là l i nh c nh kín đáo c a ng i l i v m t
th i r t đ i t hào, “mình và ta” đã cùng sát cánh bên nhau, cùng nhau tiêu đi t k thù chung, giành l i đ c
l p t do và đem đ n cho nhân dân cu c s ng h nh phúc, m no. Ng thu t ti u đ i k t h p v i cách ng t
nh p 2/2/2 - 4/4 đ u đ n khi n cho câu th tr nên nh p nhàng, cân đ i, l i th càng thêm tha thi t.
Ti p m ch c m xúc, v n là nh ng l i h i c a VB nh ng n ch a trong v n th l i là l i b c b ch tâm s c a
ng i l i, bày t tình c m l u luy n v i cán b v xuôi:
Mình v , r ng núi nh ai
Trám bùi đ r ng, m ng mai đ già”
T H u đã s d ng bi n pháp hoán d “r ng núi nh ai” – “r ng núi” chính là hình nh ng i l i, còn đ i
t “ai” là ch ng i cán b v xuôi – nh m nh m m nh tình c m th m thi t và n i nh da di t c a nhân dân
VB đ i v i nh ng ng i kháng chi n, v i ng và chính ph …Thiên nhiên và con ng i VB nh cán b v
xuôi nhi u đ n m c “trám bùi đ r ng, m ng mai đ già” – “trám bùi và m ng mai” là hai món n th ng
nh t c a b đ i, c a cán b kháng chi n; đ ng th i c ng là “đ c s n” c a thiên nhiên VB. “Mình v ” khi n
núi r ng VB b ng tr nên tr ng v ng, bu n bã đ n l th ng, ngay c khi “trám bùi – m ng mai” mà c ng
không ai thu hái. Ng i l i đã b c l tình c m c a mình th t chân thành và tha thi t.
Nhân dân VB v n ti p t c h i, nh ng đo n th này l i h i đ c nh n m nh h n, th hi n c th và rõ ràng
h n: “Cán B v xuôi có nh c nh v t VB, con ng i VB, nh nh ng n m tháng cùng nhau kháng chi n
hay không ?”

Vi t B c – T H u

hi u theo ngh a r ng, “mình” là VB – đ i t nhân x ng ngôi th hai – thì câu th mang hàm ý: Cán b v
xuôi, v Hà N i không bi t cán b có còn nh đ n nhân dân VB, nh đ n ng i l i không?”. ngh a h p
h n, “mình” chính là cán b v xuôi – đ i t nhân x ng ngôi th nh t – khi n cho câu th đ c hi u theo
m t ngh a khác: Cán b v xuôi, cán b có nh chính mình hay không? Có còn nh đ n quá kh c a b n
thân, nh nh ng n m tháng chi n đ u gian kh vì lí t ng cao đ p,vì đ c l p t do c a dân t c hay không?”.
V i cách hi u th hai này, ng i l i đã đ t ra m t v n đ có tính th i s , s r ng m i ng i s ng quên
trên chi n th ng, quên đi quá kh hào hùng c a mình, th m chí s ph n b i l i lí t ng cao đ p c a b n
thân. Nhà th T H u đã hình dung tr c đ c di n bi n tâm lý c a con ng i sau chi n th ng, đây qu là
câu th mang tính tr u t ng và tri t lý sâu s c.
Tân Trào, H ng Thái, mái đình, cây đa.”
câu th cu i trong kh ba, ng i l i nh c đ n hai đ a danh n i ti ng g n li n v i hai s ki n quan tr ng
đã t ng di n ra VB. a đi m th nh t: s ki n “cây đa Tân Trào” (12/1944), đây là n i đ i VN tuyên
truy n gi i phóng quân làm l xu t phát, lúc đ u ch v i m y ch c thành viên nh ng sau đó tr thành đ i
quân VN- l c l ng ch ch t đã làm nên chi n th ng ngày hôm nay. CÒn đ a đi m th hai là t i đình “H ng
Thái” n i Bác đã ch trì cu c h p (8/1945) quy t đ nh làm cu c CMT8; chính nh quy t đ nh sáng su t này
mà cu c kháng chi n ch ng Pháp đã thành công vang d i,có th giành l i đ c l p t do cho n c nhà. T
H u l ng hai đ a danh l ch s vào trong câu th nh m nh n m nh câu h i c a ng i l i, đ ng th i còn là
l i nh c nh nh nhàng: Không bi t r ng cán b v xuôi có còn nh r ng VB chính là cái nôi c a CM, là
ngu n nuôi d ng Cách M ng hay không? Và li u r ng cán b v xuôi có còn th y chung, g n bó v i VB
nh x a không hay là đã thay lòng đ i d ?”
Ch v i 12 câu th trong kh 3 c a bài VB, T H u đã đ a ta vào th gi i c a hoài ni m và k ni m, vào
m t th gi i êm ái,ng t ngào, du d ng c a tình ngh a Cách M ng. Cái hay nh t trong kh th chính là Tó
H u đã s d ng r t khéo léo và đ c s c hai c m t đ i l p “mình đi – mình v ”.Thông th ng, đi và v là
ch hai h ng trái ng c nhau, nh ng trong kh th này thì “mình đi – mình v ” đ u ch m t h ng là v
xuôi,v Hà N i.V i l i đi p c u trúc k t h p nh p th 2/2/2 - 4/4 đ u đ n, khi n cho âm đi u th tr nên
nh p nhàng, cân x ng gi ng nh nh p chao c a võng đong đ a, r t phù h p v i phong cách th tr tình –
chính tr c a T H u.
Gi ng th tâm tình ng t ngào tha thi t và ngh thu t bi u hi n giàu tính dân t c” c a T H u đã góp ph n

trong trái tim ng i đ c. G n n a th k nay, nh ng n i ni m ân tình ân ngh a c a con ng i trong Vi t B c
v n không nguôi đánh đ ng, xáo tr n tâm h n đ c gi . Nh ng, cu c ti n đ a trong Vi t B c còn khu y
đ ng, đánh th c bi t bao nh ng cu c ti n đ a khác đã t ng đ m sâu trong hàng ngàn n m v n hoá, đã t ng
thao th c trong bao áng c thi. Nó g i nh l i đôi m t nhoè l và cái dáng ng n ng c a thi tiên Lý B ch
trong Hoàng H c lâu t ng M nh H o Nhiên chi Qu ng L ng. Nó c ng làm s ng d y nh ng n i ni m c a
ng i chinh ph khi ti n ch ng ra tr n (Chinh ph ngâm), n i ni m c a Thuý Ki u “đã mòn con m t
ph ng tr i đ m đ m” khi t bi t Thúc Sinh, T H i… Và còn bi t bao nh ng cu c chia tay, nh ng l n
t ng bi t khác đã đi vào v n ch ng, s sách nh cu c t ng bi t c a Thái t Yên an đ i v i Kinh Kha,
cu c t ng bi t “không đ a qua sông” c a Thâm Tâm (T ng bi t hành) và c l n chia tay v i b n c a Hàn
M c T : “Ng i đi m t n a h n tôi m t / M t n a h n tôi b ng d i kh ”… d ng nh c ng đ c ph c
sinh. Ch có đi u, t t c nh ng cu c chia ly y đ u là nh ng l n chia ly cá nhơn, đ n đ c, v i nh ng
c m nh n đ y m t mát, b t h nh c a con ng i và bao gi c ng đ c nhìn, đ c c m, đ c th hi n
t phía ng i l i. V n là dáng d p cu c chia ly muôn thu vƠ v nh h ng, nh ng nh m t ngo i l
đ c đáo, Vi t B c là cu c chia tay t p th đ u tiên và duy nh t trong v n h c, đ ng th i c ng lƠ cu c
chia ly đ u tiên đ c nhìn t c hai phía k - ng i đi. Nh ng n i ni m c a m t ng i nh ng ch cho
n i ni m c a t p th đ i v i t p th , c a ng i mi n ng c đ i v i mi n xuôi và ng c l i; c a nhân dân
mi n núi đ i v i Trung ng ng, Chính ph và ng c l i. Vì đ c nhìn t c hai phía k
ng i đi, nên
Vi t B c đ c k t c u b ng th hát đ i đáp r t dân t c và tình t , có ng i h i và k đáp, có b n kho n c a
k l n l i h n c c a ng i v xuôi. Nh ng câu h i nhi u khi c nh xoáy vào tâm h n ng i đ c:
“Mình v mình có nh ta
M i l m n m y thi t tha m n n ng?
Mình v , mình có nh không
Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n…?”
Câu h i y nh đã gói g n t t ng ch đ o c a toàn Vi t B c, là cái x ng s ng, cái c t y u t ch c c u
trúc c a c bài th . Hai câu h i, m t câu h i v th i gian, m t câu h i v không gian, h i v m t th i gian,
m t câu h i v không gian, h i v m t th i cách m ng. Không có gì có th t n t i ngoài th i gian và không
gian. Ch khi nh c v th i gian, v không gian, thì n i nh v Vi t B c m i th c s đ đ y, tr n v n và
sâu s c. L i đáp l i c a k v xuôi chính là m t ni m hoài ni m l n, m t n i nh day d t khôn nguôi v cái
th i gian và không gian y. Ng i v xuôi kh ng đ nh n i nh c a mình trong c hai ph m vi th i gian và

l n ng i đi đ u sâu n ng nh nhau! Thay cho c m giác m t mát, b t h nh, tr u n ng đau
bu n trong nh ng cu c chia ly truy n th ng là m t tình c m s t son, chung thu , m t ni m tin t ng l c
quan, réo r t ni m vui. i u này có v ngh ch lý, có s hoà h p, đ đ y c a tình c m? Nh ng ch ngh ch lý
y l i là ch h n ng i c a T H u, nó làm nên cu c bi t ly đ c đáo c a riêng ông, b ng cách c m nh n,
gi ng đi u và s th hi n mà ch mình ông có.
D u là m t cu c bi t ly khác hoàn toàn truy n th ng, d u là cu c giã t trong c m nh n c a h n th C ng
s n, nhi u ni m vui, chan hoà, réo r t… nh ng không vì th mà Vi t B c đ n đi u. Nh ng l i h i đáp đ c
đ t ra phong phú và tinh t h n nhi u. Có câu h i v ng vào quá kh , vào m i l m n m y, nh ng c ng có
câu h i vang xa mãi v phía t ng lai nh m t ni m day d t không th nào quên:
“Mình v thành th xa xôi
Nhà cao còn th y núi đ i n a ch ng?
Ph đông còn nh b n làng
Sáng đèn còn nh m nh tr ng gi a r ng?”
Nh ng l i h i y đ t ra qu th t là đúng lúc, đúng quy lu t tâm lý. Làm sao có th không lo l ng, day d t
tr c nguy c “ph đông, nhà cao, đèn sáng” có th làm phai nh t tình c m con ng i, có th bào mòn ký
c v m t th i nh c nh n kh i “chia c s n lùi”, “bát c m s n a”. ý ni m v th i gian t ng lai, v s
cách tr “
ng xa ngh n i sau này mà kinh” đã làm cho ni m day d t càng thêm sâu s c. H nh phúc đ
đ y c a hi n t i và t ng lai có th làm cho ng i ta lãng quên quá kh , lãng quên nh ng gì đã t ng tr i
nghi m. Nh ng trong th gi i c a s hài hoà cân x ng này, “nhà cao ch ng khu t non xanh”. Quy lu t tình
c m này c ng có vè ngh ch lý. Thông th ng, ng i ta th ng t gian kh , khó kh n mà ngh đ n h nh
phúc đ đ y, sung s ng; t mi n núi, nông thôn mà m
c v thành th . N i nh c a con ng i trong Vi t
B c, vì th là n i nh ng c ngu n n i nh c i ngu n. Vi t B c tr thành linh h n, thành c i r c a dân t c,
c a cách m ng. Cái ma l c tha thi t, quy n luy n c a ch t th trong Vi t B c đâu ch nh p th , nh c
đi u, nh ng câu h i kh i sâu vào k ni m, mà còn n i nh c i ngu n, s c đánh đ ng v c i r . Không
ph i ng u nhiên, trong Vi t B c, bên c nh nh ng dòng th trên, còn có hàng lo t câu th nh c g i l i tình
c m c i ngu n:
- “Mình đi mình l i nh mình
Ngu n bao nhiêu n c, ngh a tình b y nhiêu”.

xúc và gi ng đi u ch quan. S c h p d n, quy n r c a Vi t B c còn to ra t nh ng l i th h t s c đa di n,
phong phú, tinh t . Nh ng cu c chia ly x a nay, hình nh nh ng ni m lo âu, ph p ph ng bao gi c ng cành
h t cho ng i l i, còn ng i ra đi sao mà thanh th n và d ng d ng đ n th ! Nh ng, s d ng d ng thanh
th n y nh đã giã t k ra đi trong Vi t B c, khi c t lên câu h i v n l i không ph i là không đáng quý:
“Ta v , mình có nh ta?”
Ng i v xuôi nh c ng th y rõ ý th c đ i tho i v i truy n th ng, nên t khu bi t và đ i l p mình v i bao
nhiêu con ng i khác, đ t kh ng đ nh n i nh c a mình. Cho nên nh ng câu h i “Ai v ai có nh không?”
l p đi l p l i nh m t đi p khúc, v a đ t o th t ng ph n cho l i kh ng đ nh “Ta v ta nh …” l i v a t o
thành nh ng b n kho n, day d t, không ch dành cho ng i l i mà nh dành cho t t c m i ng i. N i
nh c i ngu n vì th càng tr nên vang v ng h n bao gi h t. Nó đánh đ ng cõi lòng c a bi t bao ki p
ng i, bao th h , bao k yêu th . Và c nh ng câu h i c a ng i l i, c ng đâu ph i ch dành cho k v
xuôi, mà còn h i vào s tr ng v ng nay mai c a lòng mình, h i r ng h i núi, h i ng i l i:
“Mình v r ng núi nh ai
Trám bùi đ r ng, m ng mai đ già”.
S ra đi y nh hút l y h n c a t t c nh ng gì l i, làm cho chung tr nên gn n ng , tr ng v ng, vô ngh a.
Và, bên c nh n i lo v s lãng quên quá kh , lãng quên Vi t B c, lãng quên ng i l i, còn có n i lo c a bi
k ch t đánh m t mình, t quên mình: “Mình đi, mình có nh mình”. Anh đi, anh có nh b n thân anh
không. Chao i! Nh ng lo âu và ph p ph ng c a ki p ng i đây c xoáy vào tâm can ng i ta, làm cho
không trái tim nào có th d ng d ng, có th b qua. Vi t B c, do v y là m t bài th lòng h i lòng, lòng t
d n lòng, là m t “Bài ca không quên”, nói theo cách nói c a nhà th - nh c s Ph m Minh Tu n.
S c s ng c a Vi t B c, chính là s c s ng c a nh ng k ni m, c a h i c. Vi t B c đâu ch là m t đ a danh,
m t vùng quên trên b n đ T qu c, m t n i mình đã s ng. V i T H u, nó đã hoá thân thành s s ng ngay
trong tâm h n, trong cõi lòng nhà th . Vi t B c là nh ng ngày “đ ng cay ng t bùi”, là “s m khuya b p l a”,
là “ngày tháng c quan”, là “ti ng mõ r ng chi u”, là “chày đêm”, là “ngày xuân”, “ngày h ”, “r ng thu”…
nói cách khác là m i th i đi m th i gian trong “m i l m n m y”. Vi t B c còn là “đ u núi”, “l ng
n ng”, là “r ng núi, b tre”, “ngòi Thia, sông áy, su i Lê”, là “r ng xanh”, “đèo cao n ng ánh”, là c
“chi n khu”… N i nh c n cào kh p th i gian, không gian. M i đ a danh, m i th i đi m, m i ph m vi
không gian đ u hoá thân thành n i nh , đ u làm cho n i nh s ng d y, có da, có th t, có linh h n. Có n i
nh v âm thanh, c âm thanh t nhiên l n âm thanh c a s s ng con ng i: ti ng ve hoà l n đan xen cùng
ti ng hát; ti ng chày đêm quy n ti ng mõ r ng chi u, ti ng quân đi r m r p… Có n i nh v m t dáng hình,

(Ti ng hát con tàu)
Nói cách khác, m i k v xuôi, đ u mang trong tâm h n mình, tâm trí mình m t Vi t B c, m t Vi t B c đã
t ng chia ng t s bùi. C k v xuôi, c ng i l i đ u chung m t Vi t B c, đ u coi Vi t B c là c a chính
mình. Chi n khu kháng chi n, c i ngu n dân t c, vì th , đã tr thành b t t , đã s ng m t cu c s ng v nh
h ng. Không ph i ng u nhiên mà ph n cu i c a Vi t B c, nh ng t ng ch ý ni m v m t th i gian v nh
vi n nh “đ i đ i”, “ngàn n m”, “dài lâu” r i l i “ngàn n m”, “đ i đ i” c láy đi láy l i nh m t đi p khúc.
Nó làm cho Vi t B c tr thành ti ng lòng muôn đ i, thành m i ân tình ân ngh a thu chung, v ng b n, v nh
vi n…
Ch v i Vi t B c, l n đ u tiên trong l ch s v n h c dân t c m i có lòng đ ng c m c a con ng i trong
cu c ti n đ a, m t lòng đ ng c m t c hai phía, h t s c hài hoà, tr n v n, nh p nhàng. C nh ng câu
h i, nh ng l i đáp, nh ng cách dùng t ng hình nh, c cách nh c g i k ni m quá kh … đ u gõ m nh vào
lòng đ ng c m y.
Vi t B c, do v y, v a k th a truy n th ng dân gian, truy n th ng s sách và v n h c, l i v a đ i tho i v i
truy n th ng y, qu th c, là m t khúc ca bi t ly đ c đáo, m t “bài ca không quên” c a con ng i, là nh ng
gì không th xói mòn c a c i ngu n dân t c Vi t Nam.

Giáo viên: Ph m H u C ng
Ngu n :
Hocmai.vn

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

- Trang | 7 -


Hocmai.vn – Website h c tr c tuy n s 1 t i Vi t Nam

5 L I ÍCH C A H C TR C TUY N



(l p 10, 11, 12). T p trung
vào m t s ki n th c tr ng
tâm c a kì thi THPT qu c gia.

T ng đài t v n: 1900 58-58-12

Là các khóa h c trang b toàn
di n ki n th c theo c u trúc c a
kì thi THPT qu c gia. Phù h p
v i h c sinh c n ôn luy n bài
b n.

Là các khóa h c t p trung vào
rèn ph ng pháp, luy n k
n ng tr c kì thi THPT qu c
gia cho các h c sinh đã tr i
qua quá trình ôn luy n t ng
th .

Là nhóm các khóa h c t ng
ôn nh m t i u đi m s d a
trên h c l c t i th i đi m
tr c kì thi THPT qu c gia
1, 2 tháng.

-