VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN THANH

CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 62 38 01 04

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016


Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
VIỆN NGÔN NGỮ ỌC XÁC HỘI V
NAM
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TS. VÕ KHÁNH VINH

Phản biện 1: PGS.TS. Trần Đình Nhã
Phản biện 2: PGS.TS. Cao Thị Oanh
Phản biện 3: PGS.TS. Trần Hữu Tráng

Luận án được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện,
họp tại Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã

làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định đây chính là những
đối tượng có nguy cơ phạm tội cao, là nguồn “bổ sung” cho tội
phạm nói chung trong đó có các tội phạm xâm phạm sở hữu.
Theo số liệu thống kê, từ năm 2011 đến năm 2015, trên địa
bàn Thành phố Hồ Chí Minh xảy ra 30344 vụ án xâm phạm sở
hữu. Cụ thể, năm 2011 xảy ra 6057 vụ, năm 2012 xảy ra 6098 vụ,
năm 2013 xảy ra 6138 vụ, năm 2014 xảy ra 6301 vụ, năm 2015
xảy ra 5750 vụ. Như vậy, số vụ án xâm phạm sở hữu qua các năm
tăng giảm không theo quy luật mà chủ yếu là tăng lên, chỉ cá biệt
trong năm 2015 số vụ án xâm phạm sở hữu giảm đáng kể so với
năm 2014 (với 551 vụ). Thực tế này phần nào đã phản ánh tính
chất manh động, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt của người phạm tội và
cả những yếu tố thuộc về người bị hại như sự nhẹ dạ cả tin, sự lơi
lỏng, sơ hở trong quá trình quản lý, chiếm giữ và sử dụng tài sản đã
1


tạo điều kiện thuận lợi để người phạm tội thực hiện hành vi phạm
tội xâm phạm quyền sở hữu tài sản. Mặc dù trong thời gian qua, đã
có rất nhiều hoạt động phòng ngừa, đấu tranh được triển khai
trong thực tế của các cơ quan bảo vệ pháp luật, nhưng tội phạm
xâm phạm sở hữu vẫn đang hiện hữu và là mối lo ngại lớn của
toàn xã hội, đòi hỏi sự quan tâm của các ngành, các cấp tại Thành
phố Hồ Chí Minh.
Trong thời gian qua, dưới góc độ khoa học Luật hình sự, đã
có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về các chế định tài
sản và quyền sở hữu cũng như những vấn đề pháp lý và thực tiễn
đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm sở hữu với mục tiêu
làm sáng tỏ các quy định của pháp luật nhằm nâng cao nhận thức
về mặt lý luận cũng như năng lực thực tiễn của các chủ thể trong

hiệu pháp lý đặc trưng của các tội phạm cụ thể thuộc chương các
tội xâm phạm sở hữu, tiến hành phân biệt các tội phạm cụ thể
thuộc chương này. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam
đối với các tội xâm phạm sở hữu. Đồng thời, nghiên cứu quy định
của pháp luật hình sự một số nước trên thế giới về các tội xâm
phạm sở hữu nhằm so sánh, đối chiếu với quy định của pháp luật
hình sự Việt Nam ở khía cạnh hình thức pháp lý, kỹ thuật lập
pháp, cơ sở và nội dung của từng quy phạm pháp luật;
+ Đánh giá khách quan, toàn diện, đầy đủ thực trạng áp dụng
quy định của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm sở hữu tại
Thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá kết quả đạt được, hạn chế,
thiếu sót và nguyên nhân của hạn chế, thiếu sót.

3


3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu của luận án: Là những vấn đề lý
luận và quy định của pháp luật hình sự cũng như thực tiễn áp dụng
quy định của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm sở hữu tại
Thành phố Hồ Chí Minh.
- Phạm vi nghiên cứu của luận án:
+ Phạm vi nội dung: Trong phạm vi nội dung nghiên cứu
luận án, tác giả tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và pháp lý
về các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam.
Đồng thời, tiến hành đánh giá một cách khách quan, toàn diện,
đầy đủ thực trạng áp dụng quy định của pháp luật hình sự về các
tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh, phát hiện
những vấn đề đặt ra và từ đó đề xuất những phương hướng và giải
pháp cụ thể cho việc nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của

+ Phương pháp điều tra điển hình.
5. Những đóng góp mới của luận án
Có thể khẳng định, luận án là một trong những công trình
nghiên cứu chuyên khảo dưới góc độ Luật hình sự và tố tụng hình
sự, có sự tiếp thu tri thức của các công trình khoa học đã được
công bố trước đây về các tội xâm phạm sở hữu, đi sâu phân tích,
luận giải một cách có hệ thống và khoa học về những khía cạnh
khác nhau có liên quan đến lý luận và thực tiễn định áp dụng quy
định của pháp luật hình sự về các tội xâm phạm sở hữu tại Thành
phố Hồ Chí Minh. Vì thế những đóng góp mới của luận án được
thể hiện ở kết quả của việc giải quyết các nhiệm vụ của luận án.

5


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án có ý nghĩa lý luận và thực tiễn
trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tội
phạm xâm phạm sở hữu nói riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Về
mặt lý luận, luận án cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho hoạt
động lập pháp, hành pháp và đặc biệt trong lĩnh vực định tội danh và
quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố
Hồ Chí Minh của Tòa án nhân dân các cấp.
Về mặt thực tiễn, luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho
cán bộ nghiên cứu về xây dựng pháp luật, cán bộ hoạt động thực tiễn,
tổ chức thực hiện và áp dụng pháp luật. Đồng thời, đây còn là tài liệu
bổ ích cho việc nghiên cứu giảng dạy môn học Luật hình sự, Luật tố
tụng hình sự, Luật thi hành án hình sự, Tội phạm học, Khoa học Điều
tra hình sự trong các học viện, trường đại học đào tạo về Luật.
7. Cấu trúc của luận án

những công trình khoa học của các nhà nghiên cứu nước ngoài về
các tội xâm phạm sở hữu.
1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
Trong thời gian qua, tác giả nhận thấy liên quan đến đề tài
luận án đã có một số công trình nghiên cứu của các nhà khoa học,
các tác giả đề cập đến dưới những khía cạnh và góc độ khác nhau.
Nhưng dưới góc độ một công trình nghiên cứu khoa học thì chưa
có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn
diện và mang tính hệ thống tất cả các vấn đề về tội phạm xâm
phạm sở hữu từ thực tiễn một địa bàn cụ thể như Thành phố Hồ
Chí Minh nhằm đánh giá thực trạng tội phạm, hoạt động định tội
danh và quyết định hình phạt cũng như nội dung và hình thức của
7


các điều luật cụ thể về các tội xâm phạm sở hữu, từ đó đề xuất
giải pháp góp phần hoàn thiện về mặt kỹ thuật lập pháp và nâng
cao hiệu quả áp dụng pháp luật.
1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
Căn cứ vào mục đích nghiên cứu, qua khảo sát về tình hình
nghiên cứu tác giả thấy một số vấn đề sau đây cần phải đặt ra để
thực hiện trong đề tài Luận án: Những vấn đề lý luận và pháp lý
về các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam;
Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật hình sự Việt
Nam về các tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh; Đề
xuất một số giải pháp, kiến nghị góp phần hoàn thiện các quy
định của pháp luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm sở hữu
và nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự về
các tội xâm phạm sở hữu tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Kết luận chƣơng 1


9


Chƣơng 2
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ
VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU THEO PHÁP LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM
2.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của các tội xâm phạm
sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam

2.1.1. Khái niệm các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật
hình sự Việt Nam
Trước hết về mặt nhận thức phải thống nhất ở việc khái niệm
các tội xâm phạm sở hữu cũng bao gồm những dấu hiệu chung
của khái niệm tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 8 BLHS
năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Theo đó, các tội xâm
phạm sở hữu là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy
định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và
đạt độ tuổi Luật hình sự quy định thực hiện một cách cố ý hoặc vô
ý xâm phạm đến quan hệ sở hữu được BLHS quy định.
2.1.2. Dấu hiệu pháp lý của các tội xâm phạm sở hữu theo
pháp luật hình sự Việt Nam
Về mặt lý luận, cấu thành tội phạm được hiểu là tổng hợp
những dấu hiệu pháp lý đặc trưng cho từng loại tội phạm cụ thể
được quy định trong BLHS. Cũng giống như loại tội phạm khác,
tội xâm phạm sở hữu có bốn yếu tố cấu thành tội phạm đó là:
khách thể của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm, mặt chủ
quan của tội phạm, chủ thể của tội phạm. Trong mục này, tác giả
phân tích làm sáng tỏ nội dung của 4 yếu tố cấu thành tội phạm

pháp so sánh pháp luật nhằm hệ thống hóa những vấn đề lý luận
về các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam, trên
cơ sở tiếp thu hệ thống tri thức và phương pháp tiếp cận khoa học
của các công trình đề cập đến các tội xâm phạm sở hữu, trong
chương 2 của luận án tác giả đã tiến hành nghiên cứu, kiến giải
làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về các tội xâm phạm sở hữu
theo pháp luật hình sự Việt Nam, cụ thể:

11


Nghiêu cứu vài nét về lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam đối
với các tội xâm phạm sở hữu, qua đó thấy rằng, pháp luật hình sự
Việt Nam từ năm 1945 đến nay luôn có các quy định liên quan
đến các tội xâm phạm sở hữu từ những sắc lệnh, sắc luật, dụ số,
pháp lệnh cho đến việc pháp điển hóa thành những quy định của
BLHS thể hiện rõ chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước trong
công tác đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này;
Tìm hiểu, kiến giải những vấn đề khoa học có liên quan đến
chế độ sở hữu, tài sản và quyền sở hữu với tư cách là những chế
định pháp luật, tạo cơ sở cho việc phân tích toàn diện, đầy đủ dấu
hiệu pháp lý đặc trưng của các tội xâm phạm sở hữu, đưa ra những
định hướng và căn cứ cơ bản cho việc nhận biết, phân biệt các tội
phạm này trong thực tiễn hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân các
cấp góp phần nâng cao ý thức pháp luật, tăng cường pháp chế xã
hội chủ nghĩa trên tinh thần thượng tôn pháp luật;
Khái lược quy định đối với các tội xâm phạm sở hữu trong
pháp luật hình sự một số quốc gia trên thế giới, việc làm này theo lẽ
tự nhiên đã hàm chứa những ý nghĩa thiết thực cho việc tiếp thu,
lĩnh hội và đề xuất các mô hình góp phần hoàn thiện pháp luật hình

định xâm phạm đến quan hệ xã hội được Luật hình sự xác lập và
bảo vệ, đó là quyền sở hữu về tài sản bao gồm các quyền năng
chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản. Vì vậy về mặt nhận thức,
hoạt động này được tiến hành trên nền tảng lý luận và pháp lý
13


chung của hoạt động định tội danh có xem xét đến yếu tố riêng
biệt của nhóm các tội xâm phạm sở hữu quy định tại chương XVI
của BLHS năm 2015.
Định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu là một quá
trình nhận thức lôgíc, bởi vậy để thực hiện đúng đắn quá trình này
đòi hỏi phải có các tiền đề, điều kiện, cơ sở phương pháp luận,
biện pháp lôgíc và kỹ thuật pháp lý. Hơn nữa, định tội danh đối
với các tội xâm phạm sở hữu là một hoạt động do cán bộ pháp luật
tiến hành (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Hội Thẩm),
họ là người được trang bị những kiến thức nhất định về thế giới
quan, có kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm. Trong quá trình
định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu, tư duy của họ bắt
nguồn từ việc sử dụng các biện pháp kỹ thuật pháp lý và phát triển
theo những quy luật nhất định. Điều đó có nghĩa rằng, định tội
danh là sự đánh giá một tội phạm về mặt pháp lý, trên cơ sở
những tài liệu đã thu thập được trong quá trình điều tra, truy tố và
xét xử.
Định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu cũng có nghĩa
là một trong những hình thức hoạt động về mặt pháp lý. Bởi vì,
định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu là sự đánh giá về
mặt pháp lý đối với các hành vi nguy hiểm cho xã hội mà người
có thẩm quyền đang xem xét, xác định hành vi đó được quy định
ở điều nào tại chương XVI của BLHS. Hay, định tội danh đối với

Minh
Quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu là việc
Tòa án lựa chọn loại hình phạt phù hợp (bao gồm hình phạt chính
và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức hình phạt cụ thể được
quy định trong BLHS để áp dụng cho người phạm tội xâm phạm
15


sở hữu. Quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu
đúng pháp luật, công bằng là tiền đề cho việc đạt được mục đích
của hình phạt.
Do vậy, quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu
là một trong những giai đoạn rất quan trọng, một trong những nội
dung của quá trình áp dụng pháp luật hình sự do Thẩm phán và Hội
thẩm tiến hành đối với người thực hiện tội phạm theo một trình tự
nhất định. Ngoài ra, nó còn là một dạng hoạt động pháp lý tố tụng
hình sự, bởi vì để quyết định hình phạt, Tòa án phải dựa vào kết
quả của các giai đoạn tố tụng hình sự khác, như kết quả hoạt động
điều tra, truy tố và kết quả hoạt động của mình ở giai đoạn xét xử
để tuyên một bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Để quyết định hình phạt đối với người phạm tội xâm phạm sở
hữu dù họ thực hiện một tội phạm hay thực hiện nhiều tội phạm
đúng pháp luật, công bằng và hợp lý, khi áp dụng các chế tài Luật
hình sự, Tòa án phải tuân theo một số nguyên tắc nhất định. Các
nguyên tắc đó được gọi là các nguyên tắc quyết định hình phạt.
Đây là những tư tưởng chỉ đạo, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình
Tòa án áp dụng những quy phạm pháp luật hình sự để quyết định
hình phạt đối với người phạm tội xâm phạm sở hữu. Các nguyên
tắc quyết định hình phạt là một trong những nội dung quan trọng
của chế định quyết định hình phạt, cần phải được nhận thức một

ở tất cả các tội thuộc chương này với mức phạt tù thấp nhất là 03
tháng, mức cao nhất là 20 năm. Hình phạt cảnh cáo được quy định
đối với 02 tội. Hình phạt cải tạo không giam giữ được quy định đối
với 9 tội (đây là các tội được quy định từ Điều 172 đến Điều 180
BLHS). Hình phạt tiền chỉ được quy định là hình phạt chính đối
với 03 tội. Ngoài hình phạt chính, hình phạt bổ sung được quy định
17


tại các tội thuộc chương các tội xâm phạm sở hữu trừ tội chiếm giữ
trái phép tài sản và tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản.
Thực tiễn quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở
hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh
được tác giả phân tích, đánh giá thông qua các loại hình phạt cụ
thể được áp dụng đối với người phạm tội cũng như thực trạng
triển khai áp dụng các nguyên tắc và các căn cứ quyết định hình
phạt. Để tìm hiểu thực tiễn quyết định hình phạt đối với các tội
xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Thành phố
Hồ Chí Minh, tác giả đã tiến hành nghiên cứu Báo cáo tham luận
về công tác xét xử các vụ án hình sự, phân tích điển hình 500 bản
án hình sự liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu của Tòa án
nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Mặc dù việc nghiên cứu này
có thể chưa thực sự toàn diện, sâu sắc và đầy đủ về thực tiễn quyết
định hình phạt đối với các tội xâm phạm sở hữu nhưng thông qua
đó tác giả xin mạnh dạn nêu lên một số nhận định bước đầu được
thể hiện trên các phương diện gồm kết quả đạt được, hạn chế,
thiếu sót và nguyên nhân.
Kết luận chƣơng 3
Trên cơ sở những vấn đề lý luận và pháp luật về các tội
xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam đã được phân

hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh
bao gồm:
Thứ nhất, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ
của các chủ thể định tội danh;
Thứ hai, giáo dục ý thức chính trị, bản lĩnh và đạo đức nghề
nghiệp cho các chủ thể định tội danh;
Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giải thích, hướng
dẫn, thực hiện và tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật
hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm sở hữu;
Thứ tư, nâng cao hiệu quả mối quan hệ phối hợp giữa các cơ
quan tiến hành tố tụng trong điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự
về các tội xâm phạm sở hữu.
4.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt
đối với các tội xâm phạm sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam
tại Thành phố Hồ Chí Minh
Trên cơ sở những kết quả đạt được, hạn chế, thiếu sót cũng
như nguyên nhân, trong mục này tác giả đề xuất các nhóm giải
20


pháp nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt đối với các tội xâm phạm
sở hữu theo pháp luật hình sự Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh
bao gồm:
Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với
hoạt động của các cơ quan tư pháp, trong đó có hoạt động xét xử
của Tòa án nhân dân, nâng cao bản lĩnh chính trị của đội ngũ
Thẩm phán;
Thứ hai, nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật hình sự trong
hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân phải gắn liền với việc xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và

pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trên tinh thần
thượng tôn pháp luật; Khái lược quy định đối với các tội xâm
phạm sở hữu trong pháp luật hình sự một số quốc gia trên thế giới
nhằm tiếp thu, lĩnh hội và đề xuất các mô hình góp phần hoàn
thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong thời gian sắp tới.
Luận án đã tiến hành kiến giải làm sáng tỏ nội hàm khái niệm
định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu. Đồng thời, chỉ ra
những đặc điểm, hình thức và giai đoạn của hoạt động định tội
danh đối với các tội xâm phạm sở hữu, làm sáng tỏ căn cứ pháp lý
và định tội danh trong một số trường hợp cụ thể. Đặc biệt, bằng
việc khảo sát thực tiễn, thống kế số liệu, trưng cầu ý kiến chuyên
22