TIỂU LUẬN
MÔN : TÂM LÍ HỌC BÁO CHÍ
ĐỂ TÀI: XÂY DỰNG MỘT ĐỀ ÁN SẢN PHẨM BÁO CHÍ TIẾP
CẬN TỐT CÔNG CHÚNG Ở GÓC ĐỘ TIẾP NHẬN

Hà Nội, tháng 10/2014

1


ĐỀ ÁN TÁI CẤU TRÚC CHUYÊN MỤC” CHUYỂN ĐỘNG HỌC
ĐƯỜNG” CỦA BÁO THẾ GIỚI HỌC ĐƯỜNG
PHẦN 1. MÔ TẢ ĐỀ ÁN :

I.

GIỚI THIỆU ĐỀ ÁN:

Dựa trên quá trình nghiên cứu chuyên mục “ Chuyển động học đường” của báo
Thế giới học đường và thông qua quá trình phân tích nhu cầu tiếp nhận của công
chúng đối với tác phẩm báo chí.
Nhóm đối tượng công chúng mục tiêu của báo là giới trẻ độ tuổi từ 15 đến 25 tuổi.
Đây là nhóm công chúng có nhiều biến động trong tâm lí cũng như trong hành
động do đó cần rất cần có được sự định hướng.
Đề án tái cấu trúc bao gồm ba nội dung :
1.

Đưa ra những thay đổi về mặt nội dung cho chuyên mục : “Chuyển động học
đường”.

2. Đưa ra những thay đổi về mặt hình thức của chuyên mục.


Xuất phát từ hiện trạng thực tế, qua nghiên cứu nhận thấy chuyên mục chưa thực
sự mang lại hứng thú cho người đọc. Những bài viết nội dung còn mang tính đơn
giản, chưa thực sự đi sâu vào những vấn đề nóng trong thế giới của giới trẻ. Những
bài viết đề cập đến thì chưa có sự phân tích sâu sắc nhằm định hướng cho độc giả.
Do đó khả năng đáp ứng được nhu cầu thông tin của chuyên mục đối với nhóm đối
tượng công chúng chưa thực sự hiệu quả.
Về hình thức chuyên mục cũng còn nhiều hạn chế trong cách trình bày.
Đề án này đưa ra nhằm cải thiện cả về mặt nội dung và hình thức đối với chuyên
mục dựa trên việc phân tích tâm lý tiếp nhận của nhóm công chúng đối với tờ báo.

3


III.

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG, NHU CẦU:

Về phía công chúng tiếp nhận:
Thứ nhất nói về đặc điểm nhóm công chúng:
Theo niên giám thống kê năm 2007, có 1.928.436 thanh niên đang học tập tại các
trường Đại học và Cao đẳng trên cả nước, và 621.115 thanh niên là học sinh các
trường Trung học chuyên nghiệp trong cả nước. Đây được coi là đội quân dự bị
quan trọng của nước nhà. Do đó, đội quân này cần được trang bị những kiến thức
cũng như những định hướng đúng đắn trong cách suy nghĩ và hành động hướng tới
những mục tiêu rõ ràng và thiết thực.
Thứ hai là đặc điểm tâm sinh lí và thể chất của nhóm công chúng:
Đây là nhóm công chúng chứa nhiều sức trẻ, trẻ trong cả cách suy nghĩ và hành
động. Ở độ tuổi trên dưới 20, với sự khéo léo và mạnh mẽ của mình, họ có thể
tham gia vào rất nhiều hoạt động với hiệu quả cao. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm

“khủng hoảng nhất thời” khó tránh khỏi. Trong giai đoạn này, hầu hết các em đều
tự cho mình khả năng tự xử lí các tình huống và những mối quan hệ phức tạp xoay
quanh đời sống của mình theo cảm tính. Những nhìn nhận và đánh giá của các em
về những vấn đề trong cuộc sống đôi khi có sự sai lệch. Vì luôn thích khẳng định
cái “Tôi” mới lớn của mình, nên ít khi các em tham khảo, hỏi ý kiến từ những
người thân cận với mình nhất như ba mẹ, thầy cô. Thêm nữa, lứa tuổi này, khả
năng tò mò, muốn tìm hiểu và thu thập thông tin có liên quan thiết thực tới mình là
rất lớn.
Thứ tư, đặc điểm tâm lí tiếp nhận một sản phẩm báo chí của nhóm đối tượng này:
5


Đây là lứa tuổi teen, trẻ trung, năng động...do đó nó đặt ra những yêu cầu khá cao
về mặt nội dung và hình thức đối với một tác phẩm báo chí:

• Về mặt nội dung:
Nó xuất phát từ đặc điểm tâm lí lứa tuổi, nên nội dung cần phải đáp ứng được
những nhu cầu thông tin mà các em cần ( ví dụ như các vấn đề xoay quanh việc
học tập, trường lớp, tình yêu học trò...). Cần nhận thấy rằng đối với nhóm công
chúng này, việc hình thành nhân cách đang trong giai đoạn hoàn thiện và định hình
rõ nét. Đặc biệt, cần quan tâm tới việc hình thành hệ thống thái độ và những định
hướng giá trị của nhóm công chúng đối với các vấn đề xã hội nói chung và vấn đề
liên quan tới lợi ích của nhóm nói riêng. Từ đó hình thành thế giới quan, nhân sinh
quan, niềm tin và lý tưởng.
+ Trong giai đoạn này, việc nhận thức những vấn đề chính trị- xã hội của giới trẻ
diễn ra với tốc độ nhanh, cường độ mạnh, hình thành những cảm xúc có phân cực
rõ ràng. Nhanh nhạy với những tác động của bên ngoài , có khả năng thẩm định và
tự điều chỉnh, thích ứng cao nếu có sự định hướng đúng đắn.
+ Đây cũng là nhóm công chúng mà việc hình thành những chuẩn mực giá trị xã
hội , nhân cách bản thân không bắt nguồn từ sự nhận thức một cách bị động theo

• Về mặt hình thức:
Lứa tuổi này thích những thứ màu mè, bắt mắt...Vì vậy, trình bày một sản phẩm
báo chí cho đối tượng này cũng cần có sự chú ý tới màu sắc, hình ảnh, hình vẽ...
sao cho đáp ứng được những nhu cầu xem của đối tượng, từ việc chú ý xem , nhóm
đối tượng này mới tiến tới nhu cầu đọc. Không giống như những nhóm đối tuổi
7


khác trong xã hội, nhóm đối tượng này có yêu cầu và hình thức cao hơn nhiều. Họ
chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ bởi những nền văn hóa Phương Tây,từ cách ăn mặc,
cách phối đồ, cách lựa chọn màu sắc.... Chính vì thế, trước hết, cần tạo ra hứng thú
đầu tiên đối với nhóm đối tượng công chúng đối với tác phẩm báo chí của mình
bằng việc chỉn chu về mặt hình thức. Từ việc thấy đẹp, bắt mắt, họ sẽ chú ý, sẽ đọc
và dần đi đến tiếp cận tác phẩm của báo.
Xuất phát từ thực tế khách quan ấy, đặt ra cho xã hội nói chung và những người
làm báo dành cho đối tượng thanh thiếu niên nói riêng những vấn đề cần được giải
quyết : Đó là cần phải có sự nghiên cứu, quan tâm và định hướng đối với nhóm đối
tượng này thông qua những sản phẩm báo chí một cách đúng đắn.
Về phía những người làm báo :
Thực trạng nêu trên chỉ là một góc nhỏ với một nhóm đối tượng công chúng nhỏ
trong xã hội hiện nay. Đối với các tòa soạn báo nói chung và chuyên mục dành cho
đối tượng cụ thể nói riêng, cần phải có sự nghiên cứu kĩ lưỡng đối tượng công
chúng mà mình muốn hướng tới.
Người làm báo phải xác định được vấn đề mình đưa ra có đáp ứng được nhu cầu,
thị hiếu của đa số công chúng hay không? Vấn đề mình đưa ra sẽ có những tác
động như thế nào đến công chúng và dư luận xã hội? Phải lường trước được những
phản ứng từ phía công chúng đối với vấn đề mà mình đã đề cập đến trong tác phẩm
của mình.
Người làm báo cần nắm bắt được tâm lí chung của công chúng trong những giai
đoạn lứa tuổi cụ thể, từ đó xác định được tâm lí tiếp nhận của công chúng đối với



Việc hiểu biết và phân tích tâm lí tiếp nhận của đối tượng công chúng là một trong
những yếu tố đóng vai trò quan trọng đối với việc thành công của một tác phẩm
báo chí.

10


IV.

Ý TƯỞNG, ĐỀ XUẤT:

Chuyên mục “Chuyển động học đường” của báo Thế giới học đường:
Các báo dành riêng cho đối tượng là học sinh,sinh viên cũng chiếm một số lượng
không hề nhỏ như báo Hoa Học Trò, Mực Tím, Sinh viên Việt Nam, Thế giới học
đường... Các báo đều đề cập tới những vấn đề xoay quanh cuộc sống trường lớp,
tâm lí lứa tuổi, đời sống tình cảm của đối tượng học sinh sinh viên. Thông qua
những bài viết dưới dạng các tản văn, các bài phóng sự ngắn, hoặc bài phản ánh
nhằm tác động tới cách nhìn nhận của giới trẻ để mang tính giáo dục, nêu gương....
Thế giới học đường là một tờ báo tuần, đối tượng công chúng hướng đến là học
sinh, sinh viên trong độ tuổi từ 12 đến 22 tuổi.
Tạp chí Thế giới học đường là cơ quan ngôn luận của Trung ương Hội khuyến học,
là nơi thể hiện tiếng nói của tầng lớp học sinh, sinh viên.
Nội dung chính của báo đề cập tới các vấn đề liên quan tới giáo dục, học sinh sinh
viên như: những thông tin liên quan tới giáo dục thi cử, môi trường học đường,
những tấm gương học sinh, sinh viên tiêu biểu trong thời đại mới, tôn vinh các cá
nhân có thành tích trên tất cả các lĩnh vực, cung cấp các kiến thức về học tập thi
cử, sứ Tạp chí Thế giới học đường gồm 60 trang với nhiều chuyên trang, chuyên
mục.

qua các phương tiện truyền thông đại chỉ ở mức thỉnh thoảng chứ không thường
xuyên, liên tục. Vậy vấn đề đặt ra là phải chăng các báo dành cho tuổi teen chưa

12


thực sự đáp ứng được nhu cầu thông tin, chưa có sự tác động mạnh mẽ đến tâm lí
tiếp nhận của đối tượng này?
Khảo sát trên mục “Chuyển động học đường” của Thế giới học đường, có thể thấy
rằng, bản thân chuyên mục đã đưa được những vấn đề xoay quanh đời sống của
giới trẻ hiện nay( trường lớp, những mối quan hệ bên ngoài cuộc sống). Như vậy
về mặt thông tin để đáp ứng nhu cầu của nhóm đối tượng công chúng cần đã phần
nào đáp ứng được. Tuy nhiên về mặt nội dung những bài viết hầu hết chỉ mang
tính đánh giá chủ quan, chưa có sự phân tích sâu sắc, chưa có những ý kiến đánh
giá của các chuyên gia tâm lí đối với những vấn đề cần sự tư vấn hơn là mang tính
giáo dục. Hình ảnh chủ yếu là hình ảnh minh họa cho bài viết ( trừ box phỏng vấn).
Về mặt hình thức chưa có sự chau chuốt trong phần dàn trang trình bày báo. Như
vậy, nhóm đối tượng mà báo hướng tới sẽ giảm hứng thú đối với chuyên mục cũng
như tờ báo, quá trình truyền tải thông tin không thành công.
Ý tưởng, đề xuất:
Dựa trên những điểm đã thấy ở trên tôi mạn phép xin được đưa ra ý tưởng nhằm tái
cấu trúc lại về mặt nội dung cũng như hình thức của chuyên mục “Chuyển động
học đường” của báo Thế giới học đường.
Đối tượng đề xuất: Ban biên tập của báo, các phóng viên viết bài, người thiết kế
trang báo...
Nội dung đề xuất: Thay đổi về nội dung bài viết trong chuyên mục, thay đổi hình
thức trình bày trên trang báo, thêm mục cần thiết....

13


nhiều góc độ khác nhau để nhóm đối tượng có những nhìn nhận đánh giá
đúng mức về những vấn đề được đề cập tới trong bài viết, hoặc những
vấn đề đang diễn ra trong hiện tại mà nhóm công chúng này chưa tìm ra
được hướng giải quyết thỏa đáng....
- Đối với lứa tuổi này, việc áp đặt để giáo dục là một cách gây ra những
kết quả trái chiều, vì vậy , việc đưa ra định hướng một cách khéo léo sẽ
mang lại những kết quả tích cực hơn là giáo dục cưỡng chế. Không phải
bất cứ vấn đề nào giới trẻ cũng dễ dàng thừa nhận mình đang có sự nhìn
nhận sai về nó. Bài viết luôn ở mức định hướng cho công chúng, chỉ rõ
như thế nào là đúng, thế nào là sai...
• Thông điệp của bài viết trong chuyên mục:
- Thông điệp cần có sự rõ ràng, không mơ hồ về nghĩa và tránh gây hiểu
lầm đối với độc giả. Như đã nói ở trên, đối với nhóm đối tượng là giới trẻ
hiện nay, cần có sự định hướng khéo léo hơn là mang tính giáo dục
cưỡng chế. Bởi, nhóm công chúng có đặc điểm là khả năng tiếp nhận
thông tin nhạy bén, có thẩm định và điều chỉnh, khả năng thích ứng cao
nếu có sự định hướng đúng đắn. Thông điệp rõ ràng và mang tính định

16


hướng mở chắc chắn sẽ tạo được cảm giác dễ chịu hơn khi công chúng
tiếp nhận tác phẩm.
• Góc độ và mức độ đọc:
- Thông thường đối với bất kì tác phẩm báo chí khi công chúng tiếp nhận
đều trải qua ba mức độ đọc : Đọc lướt, đọc hiểu, và đọc sâu. Do vậy , một
tác phẩm viết mà không có những đoạn nhấn, đoạn cao trào sẽ gây nhàm
chán cho độc giả, đặc biệt đối tượng lại là những độc giả trẻ. Để nhóm
độc giả có thể chú tâm theo dõi đọc hết được tác phẩm báo chí cũng
không hề là việc đơn giản. Vấn đề lại liên quan tới việc đặt tit bài, khả

nhu cầu thông tin của công chúng sẽ là rất cao.
• Thể loại ngôn ngữ:
- Báo dành cho giới trẻ nên chuyên mục cũng dùng những ngôn ngữ mang
tính teen hóa. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc quá lạm dụng ngôn ngữ
teen hóa nhiều quá sẽ gây nhiều phản cảm đối với công chúng tiếp nhận.
Làm giảm tính trang trọng của một bài báo khi đề cập tới những vấn đề
dành cho giới trẻ nhưng lại có ý nghĩa đối với xã hội. Khi nào dùng và
khi nào không nên dùng cũng là vấn đề cần được bàn đến. Ví dụ không
phải lúc nào trong bài viết tác giả cũng có thể thoải mái gọi bố mẹ là các
papa, mama... hoặc trong những bài viết nêu gương một bạn học sinh có
hoàn cảnh đặc biệt nhưng có sự cố gắng trong học tập gây xúc động thì
không thể gọi bạn ấy là cô nàng hay anh chàng được. Việc lạm dụng
ngôn ngữ không chỉ gây ra phản cảm mà đôi khi còn làm giảm khả năng
tác động của bài báo đến đối tượng công chúng mà báo hướng tới.

18


• Kĩ thuật viết:
- Các bài viết trên chuyên mục “ Chuyển động học đường” hầu hết đều do
CTV của báo tham gia vào quá trình khai thác, xử lí thông tin và viết bài
nên việc phân tích vấn đề còn nhiều hạn chế. Việc phỏng vấn những cơ
quan có thẩm quyền hoặc chuyên gia tâm lí cũng không phải là việc dễ
dàng vì những CTV chưa có thẻ nhà báo. Vấn đề này cần được đặt ra đối
với BBT của tờ báo để có hướng giúp đỡ giải quyết thích hợp.
- Đối với nhóm đối tượng công chúng là học sinh, sinh viên, một đặc điểm
tâm lí dễ nhận thấy đó là dễ dàng tiếp nhận khi nó có gì đó hấp dẫn... Do
vậy yếu tố mà họ quan tâm tới trong bài viết chủ yếu là những yếu tố
mang tính mô tả, hấp dẫn vì nhóm đối tượng này có khả năng tưởng
tượng cao hơn so với nhóm đối tượng công chúng khác. Trong khi truyền

và tít bài không có sự liên quan gì tới nhau. Vấn đề này xuất phát từ việc
người viết bài cố ý để câu view cho báo mình, hoặc do những phóng viên
không có đủ năng lực chọn tit cho bài viết của mình. Nếu như anh đặt tít
giật gân chỉ để mục đích câu khách, chắc chắn lần sau, công chúng không
còn chú ý tới tác phẩm của anh nữa. Họ có thể bị lừa đến 1,2, 3 hoặc 5
lần. Nhưng chắc chắn tác phẩm của anh sẽ bị công chúng tẩy chay, tờ báo
cũng sẽ không giữ được sự tin tưởng trong lòng độc giả. Đặc biệt , với
nhóm đối tượng là giới trẻ, họ có nhiều thứ hấp dẫn và dễ bị thu hút hơn,
có nhiều trang báo, nhiều tờ báo dành cho họ hấp dẫn hơn và họ được tôn
trọng thì không có lí do gì họ phải đọc báo của anh nữa. Vấn đề này
không chỉ liên quan tới việc có thành công hay không khi lôi kéo độc giả
về phía mình mà còn liên quan tới đạo đức nghề báo. Những chiêu trò
giật gân câu khách hiện nay, suy cho cùng cũng chỉ là những trò câu
20


khách rẻ tiền khi báo chí không đủ sức để lôi kéo công chúng về phía
mình, nó cho thấy một nền báo chí yếu kém và lỏng lẻo khi nhan nhản
xuất hiện những tờ báo lá cải, đưa tin sai sự thật một cách tràn lan không
có định hướng, không có sự kiểm duyệt của các cơ quan chức năng.
- Phần sapo của bài viết cũng đóng một vai trò quan trọng, nó như con
đường dẫn vào độc giả vào tác phẩm. Cần có những sự cải biến mới lạ
trong cách dẫn sapo. Thay vì cách viết truyền thống là tóm tắt khái quát
chi tiết nổi bật của nội dung tác phẩm, anh có thể lựa chọn cho mình cách
viết khác như việc trích dẫn lời nói có ý nghĩa của một nhân vật nào đó
trong bài, hoặc có thể đưa vào chi tiết miêu tả hoặc đánh giá của nhân vật
đối với sự việc được để cập tới trong bài viết. Nhóm đối tượng công
chúng là học sinh, sinh viên thường có tâm lí ưa thích những gì là phá
cách, là mới lạ. Thay đổi một chút trong cách viết bài cũng là cách để giữ
chân độc giả lâu hơn với tác phẩm của mình. Mới lạ thì họ mới tò mò và

những vấn đề mang tính nhạy cảm và có ý nghĩa xã hội (ví dụ như liên quan tới
vấn đề đổi mới trong giáo dục, chuẩn mực thầy trò, chuẩn mực nhà giáo...). Đây
không chỉ mang lại tính khách quan cho bài báo, mà còn giúp cho vấn đề được
nhìn nhận một cách thấu đáo ,sâu sắc, từ đó mới đưa ra những định hướng đúng
đắn đối với nhóm đối tượng công chúng trước những vấn đề, sự kiện mà họ đang
quan tâm hoặc đang cần được giải quyết thấu đáo.

22


Về hình thức của chuyên mục:

23


• Trình bày trang:
- Màu sắc cần có sự bắt mắt, không quá chói vì dễ gây nhức mắt, màu sắc
nên có sự ôn hòa( nền vàng nhạt, trắng....chữ đen). Đây là yếu tố không
thể thiếu trước tiên nhằm tác động đến thị giác của nhóm công chúng.
Nhìn từ góc độ tâm lí, như đã phân tích ở phần đầu, nhóm công chúng
này có đặc điểm dễ bị tác động bởi các yếu tố thị giác. Khi đã tác động
mạnh đến yếu tố thị giác, họ sẽ tò mò và dần đi đến tiếp cận với tác
phẩm. Phần sapo nên lồng vào trong những khung ngộ nghĩnh, gây chú ý
tới độc giả.
• Hình ảnh:
- Hình ảnh nên đưa những hình ảnh mang tính báo chí để tăng tính chân
thực cho bài báo. Sẽ rất khó chịu nếu độc giả đọc báo mà hình ảnh đưa ra
trong bài chủ yếu là hình ảnh lấy từ internet, không có nguồn cụ thể. Điều
này không những giảm sự chân thực của bài báo mà vi phạm tính chân
thực trong quá trình sáng tạo báo chí. Cần phải nói đến chất lượng ảnh

diễn viên, ca sĩ, nhóm nhạc...trong nước cũng như trên thế giới. Nắm bắt
được xu hướng ấy, báo cũng sử dụng nhiều hình ảnh của những sao nhằm
thu hút đến đối tượng công chúng. Tuy nhiên , nhiều khi có sự lạm dụng,
không phải bài viết nào cũng đưa hình một anh ngôi sao Hàn Quốc đang
cười toe toét lên mặt báo được. Việc đưa những hình ảnh cũng cần phải
có sự cân nhắc kĩ lưỡng , cũng giống như việc đưa một hình ảnh mang

25