MỞ ĐẦU

S

ự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với báo chí là
vấn đề có tính nguyên tắc của báo chí cách mạng; sự lãnh đạo của
Đảng, sự quản lý của Nhà nước là điều kiện để báo chí hoạt động

đúng mục đích và có hiệu quả, đó vừa là yêu cầu khách quan, vừa là đòi
hỏi tự thân của nền báo chí nước ta.
Hai mươi năm song hành cùng sự nghiệp đổi mới của đất nước, báo
chí nước ta đã có bước phát triển mạnh mẽ, vượt bậc chưa từng có. Bên
cạnh những thành tựu là cơ bản, nhưng đời sống và hoạt động báo chí của
ta như Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Nghị quyết Trung ương
5 (khoá X) của Đảng đã chỉ rõ, còn nhiều yếu kém, hạn chế, đó là xu hướng
xa rời khuynh hướng chính trị, xa rời tôn chỉ, mục đích; còn đăng tải nhiều
thông tin lộ lọt bí mật nhà nước, không có lợi về chính trị và đối ngoại.
Thông tin sai sự thật, giật gân, câu khách, ít tác dụng giáo dục còn chiếm tỷ
lệ đáng kể; thông tin về những thành tựu, nhân tố mới chưa trở thành mối
quan tâm thường xuyên của báo chí; trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công
dân, đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận nhà báo bị suy giảm. Một số cơ
quan xuất bản và phát hành chạy theo lợi nhuận nên đã bị tư nhân chi phối,
tình trạng bán giấy phép dưới nhiều hình thức có chiều hướng tăng; đã phát
hành không ít sách có nội dung yếu kém, thậm chí sai trái. Cơ chế hoạt
động và luật pháp báo chí còn nhiều mặt trì trệ, lúng túng, hạn chế khả
năng phát triển lành mạnh của báo chí….
Trong giai đoạn mới của cách mạng, vai trò lãnh đạo của Đảng, sự
quản lý của Nhà nước đối với hoạt động báo chí càng trở nên quan trọng và
cấp thiết nhằm đưa hoạt động báo chí phục vụ ngày càng tốt hơn và hiệu
quả hơn, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đổi mới và đẩy mạnh sự
nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá hội nhập sâu rộng nền kinh tế thế giới

cực, yếu kém, mặt trái xã hội; xem nhẹ việc phát hiện, biểu dương nhân tố
mới, điển hình tiên tiến, người tốt, việc tốt, phong trào thi đua yêu nước...
Đã xuất hiện trên một số tờ báo, tạp chí những ý kiến, bài viết vô
tình hay cố ý đi chệch định hướng chính trị, hoài nghi, phê phán chủ nghĩa
Mác – Lênnin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tán thành hoặc cổ vũ quan điểm đa
nguyên chính trị, đa đảng đối lập; mở diễn đàn bàn thảo, tranh luận nhiều
vấn đề nhạy cảm không có lợi về chính trị . Báo Tuổi trẻ từng công khai
đăng tải thông tin “Chủ tịch Hồ Chí Minh có vợ?”, hay cho đăng tải kết
3


quả điều tra xã hội học về uy tín các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước
làm cho công chúng phân tâm, hoài nghi...
Một số tờ báo làm “nóng “ các vấn đề kinh tế - xã hội của đất nước,
của các địa phương một cách thiếu ý thức, thậm chí vô trách nhiệm chỉ vì
mục đích câu khách, để bán được nhiều báo gây bức xúc trong dư luận,
thậm chí là ảnh hưởng tiêu cực đến đường lối đối ngoại của Đảng ta.
Chẳng hạn, cách đây vài tháng, sự kiện Trung Quốc tuyên bố thành lập
quận Tam Sa, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam
đã thổi bùng dư luận phản đối của người Việt trong và ngoài nước. Trong
bối cảnh hiện nay, nếu không hiểu biết sâu sắc, đúng bản chất của quan hệ
đối ngoại giữa ta và Trung Quốc, nếu báo chí chạy theo dư luận, mà đưa
tin thổi bùng lên các vụ chống đối, biểu tình, chắc chắn lợi bất cập hại.
Nền báo chí nào cũng vì lợi ích quốc gia, do đó, sự giao lưu, hợp tác quốc
tế càng rộng rãi thì báo chí càng phải rất thận trọng và khôn ngoan trong
việc khơi nguồn dư luận.
Nhiều cơ quan báo chí khi thể hiện không chú ý cân nhắc liều lượng,
mức độ, thời điểm, hình thức trình bày, tiêu đề bài viết, cân nhắc kỹ mặt
lợi hại của mỗi thông tin. Tình trạng phóng viên viết bài, đưa tin nhưng
không nắm chắc vấn đề, sự việc dẫn đến viết ẩu, viết sai, thậm chí có

dẫn đến chất lượng, hiệu quả tuyên truyền không cao, tôn chỉ mục đích
của báo chí bị ảnh hưởng.
Công tác chỉ đạo, quản lý báo chí còn nhiều hạn chế, việc xây dựng
và thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển báo chí, rà soát, sắp xếp, thu
gọn đầu mối… còn bị động, lúng túng, thiếu tính khoa học, thiếu tầm
nhìn lâu dài. Kết luận chung về yếu kém, khuyết điểm của báo chí.
Những yếu kém, khuyết điểm đó trên thực tế thường tập trung ở một số ít
báo, tạp chí nhưng lặp đi lặp lại kéo dài, không được xử lý dứt điểm nên
gây tác hại lớn, nếu không khắc phục kịp thời sẽ là nguy cơ tiềm ẩn gây
mất ổn định chính trị - xã hội của đất nước, không thể xem thường.
Một số biểu hiện yếu kém khác của báo chí cũng được chỉ ra như
lợi dung những sơ hở trong công tác quản lý đã xuất hiện khuynh hướng
5


tư nhân hoá báo chí, tư nhân núp bóng Nhà nước để ra báo, kinh doanh,
dịch vụ truyền thông ngày càng tăng. Một số báo, đài phát thanh - truyền
hình, tạp chí có vị trí quan trọng nhưng chậm đổi mới, chưa vươn lên đủ
sức làm chủ, chi phối thông tin.
Trong 3 năm 2005 và 2007, Bộ Văn hoá - Thông tin, Bộ Thông tin Truyền thông đã đề nghị kiểm điểm, nhắc nhở, phê bình đối với trên 290
trường hợp; xử phạt vi phạm hành chính đối với 109 lượt cơ quan báo chí
với tổng số tiền phạt trên 800 triệu đồng; thu hồi 13 thẻ nhà báo; đình bản
tạm thời 08 cơ quan báo chí; thu hồi giấy phép hoạt động 01 tạp chí, 01 ấn
phẩm phụ; thu hồi 05 số báo của 5 ấn phẩm báo chí; tiếp nhận và giải
quyết 716 đơn thư khiếu nại, tố cáo , phản ánh về những thông tin không
chính xác trên báo chí do các cá nhân, tổ chức trong cả nước gửi đến liên
quan đến 512 vụ việc...
Đã có khá nhiều cơ quan báo chí và nhà báo thông tin sai sự thật, thể
hiện chủ yếu ở mảng bài viết về các vụ án. Nhiều trường hợp đưa thông tin
sai sự thật nhưng khi bị phát hiện, bị khiếu nại không được cải chính hoặc

thẩm mỹ của báo. Đây là xu hướng đáng báo động trong hoạt động báo chí.
Những câu chuyện phòng the tục tĩu, tự nhiên chủ nghĩa, những hình ảnh
hở hang, khêu gợi những câu chuyện về đồng bóng, bói toán, gọi hồn... có
nơi, có lúc rộ lên làm xôn xao dư luận. Thực chất, đó là một kiểu lừa phỉnh
công chúng, để bán báo, đăng tải quảng cáo. Riêng trong năm 2006, Bộ
Văn hóa - Thông tin đã phải tiến hành xử lý nghiêm khắc đối với 29 trường
hợp đăng thông tin vi phạm, trong đó có 02 cơ quan báo chí bị đình bản
tạm thời vì đưa thông tin và hình ảnh phản văn hóa trên báo chí. Năm 2008,
Bộ Thông tin - Truyền thông cũng ra quyết định xử phạt nhiều tờ báo, thậm
chí thu hồi thẻ nhà báo của 7 phóng viên được xem là “gạo cội” vì những
hành vi vi phạm Luật báo chí, Tổng biên tập, phó tổng biên tập của tờ Đại
đoàn kết bị kỷ luật, thuyên chuyển công tác vì những vi phạm trong hoạt
động nghề nghiệp…
Một số quan báo chí thực hiện chưa nghiêm túc định hướng thông
tin; thực hiện không đúng tôn chỉ, mục đích đã đợc quy định trong giấy
7


phép do Bộ Văn hóa - Thông tin cấp; chấp hành không đầy đủ, không đúng
các quy định của pháp luật về báo chí. Dạng vi phạm này có chiều hướng
ngày càng gia tăng và chủ yếu xảy ra ở các số phụ, số cuối tuần, cuối tháng,
số chuyên đề. Một số cơ quan chủ quản xin ra báo, tạp chí rồi phó mặc cho
cơ quan báo chí. Đã xảy ra trường hợp cơ quan báo chí "bán cái", để tư
nhân "núp bóng" hoặc thao túng. Đây cũng là một trong những vấn đề
"nóng" cần có sự điều chỉnh trong quá trình quản lý hoạt động báo chí, đặt
ra nhiều vấn đề cần phải sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Luật Báo chí trong
thời gian tới.
Lãnh đạo một số cơ quan báo chí không thực hiện đúng các quy định
của Luật Báo chí, không chấp hành nghiêm túc sự chỉ đạo và định hướng
thông tin đã được phổ biến trong các cuộc giao ban, cho đăng tải các thông

hình thức trình bày, in ấn theo hướng từng bước hiện đại hoá, quan tâm
hàng đầu tới chất lượng và hiệu quả.
Ba là, tăng cường "pháp trị" trong quản lý báo chí - truyền thông. Ở đây
ý nói đến việc chỉ đạo, lãnh đạo, nắm giữ hoạt động báo chí - truyền thông
thông qua các công cụ luật pháp. Điều này hoàn toàn không có nghĩa giảm
nhẹ sự chỉ đạo chính trị thường xuyên với hoạt động báo chí - truyền thông.
Các công cụ pháp lý không thể thay thế chỉ đạo chính trị, nhưng là công cụ
chủ yếu, cơ bản của lãnh đạo chính trị đối với báo chí - truyền thông trong
bối cảnh mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực ngôn luận.
Tăng cường công cụ này cũng là tăng cường sự lãnh đạo chính trị đối
với hoạt động truyền thông. Các quy định pháp lý đối với hoạt động báo
chí - truyền thông càng đầy đủ, chi tiết, thì càng có tác dụng khuyến khích
hoạt động hữu ích, đồng thời ngăn ngừa các sai phạm của hoạt động báo
chí- truyền thông. Cả khi cần chấn chỉnh sai sót thì cũng thuận tiện và hiệu
quả hơn vì đã có các quy định pháp lý cụ thể, chi tiết để vận dụng. Hoàn
chỉnh các quy định luật pháp không những mang lại thuận lợi cho người
quản lý, mà còn thuận lợi cho bản thân hoạt động bị quản lý, bởi có sự
minh bạch trong xử lý các vấn đề của hoạt động đó. Khi đó sự chỉ đạo báo
9


chí sẽ chủ động hơn, chủ yếu là định hướng, cung cấp thông tin, phát huy
năng lực sáng tạo của báo chí
Bốn là, tăng cường thực lực của toàn bộ nền báo chí - truyền thông
nói chung, đặc biệt là thực lực của các đơn vị báo chí đầu đàn, để truyền
thông nhà nước nhất định đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin, nhất định chi
phối được dư luận. Quy hoạch và xây dựng hệ thống thông tin đại chúng
cân đối, đồng bộ, hợp lý. Vấn đề này thực hiện còn chậm do tư tưởng cục
bộ, bản vị, thiếu kiên quyết của một số địa phương và ngành chủ quản,
thiếu một cơ chế thống nhất để giải quyết hàng loạt vấn đề tiếp theo khi

Bẩy là, cơ quan quản lý Nhà nước cần phải thường xuyên kiểm tra,
giám sát các cơ quan báo chí thực hiện Luật báo chí và Luật xuất bản, phải
làm tham mưu cho cấp uỷ Đảng chính quyền về những vấn đề mới nảy sinh
để có biện pháp xử lý kịp thời, phải kiên quyết xử lý các trường hợp vi
phạm quy định về thông tin, xa rời tôn chỉ mục đích của các cơ quan báo
chí. Cơ quan chủ quản báo chí cần nâng cao trách nhiệm quản lý của mình.
Nâng cao ý thức trách nhiệm và vai trò của người làm báo và của mỗi cơ
quan báo chí trong việc thực hiện đường lối thông tin báo chí của Đảng.
Ngày 2/10/2008, Cục Quản lý phát thanh, truyền hình và thông tin điện
tử (PT-TH-TTĐT) thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông (TT-TT) đã chính
thức ra mắt tại Hà Nội với nhiệm vụ chính là tập trung quản lý nội dung
thông tin trên các phương tiện này, đặc biệt là internet, giúp Bộ xây dựng
các văn bản quy phạm pháp luật quản lý thông tin trên internet, trong đó có
quy chế về hoạt động blog, trò chơi trực tuyến; quy hoạch hệ thống PT-TH
các địa phương trong cả nước, quy chế về liên kết trong hoạt động PT-TH
và các lĩnh vực liên quan.
Tám là, Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng,
tuyển chọn đội ngũ phóng viên, biên tập viên, lãnh đạo báo chí. Trao
quyền tự chủ cho các trường, các cơ sở đào tạo đội ngũ cán bộ, phóng
viên; tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo; tổ chức thi tuyển
sinh viên phải có năng khiếu, có tố chất làm báo, tránh lãng phí; cho ra lò
những phóng viên có phẩm chất và lập trường chính trị vững vàng, trình
11


độ nghiẹp vụ giỏi. Lâu nay lĩnh vực vô cùng quan trọng này chúng ta
buông. Khắp nơi đào tạo báo chí, đầu vào rất tùy tiện. Tuyển chọn thế nào,
nhất là phóng viên thường trú, các cộng tác viên thường xuyên. Việc tuyển
dụng thiếu chặt chẽ. Có tình trạng vừa bị thải hồi ở báo này, thì báo khác
nhận ngay, tác chiến ngay. Nhiều địa phương rất mệt mỏi đối với hoạt


13


KẾT LUẬN
Trong thời đại của chúng ta, báo chí là một hiện tượng đặc biệt phổ
biến, tác động' từng ngày từng giờ vào xã hội, quan hệ tới từng địa phương,
từng tổ chức, từng thành viên của xã hội. Với những ưu thế của mình báo
chí đảm bảo thông tin cho nhân dân tất cả các vấn đề của đời sống xã hội
trong nước và thế giới với một phạm vi rộng lớn, tham gia vào việc hình
thành dư luận xã hội, xây dựng thế giới quan và thái độ sống của từng
người dân. Dưới ảnh hưởng của cách mạng khoa học kỹ thuật và công
nghệ, đời sống vật chất tinh thần của xã hội đã có những bước phát triển to
lớn và nhanh chóng. Trong điều kiện ấy, quy mô, phạm vi, hình thức hoạt
động của báo chí ngày càng mở rộng. Nó thu hút sự chú ý của đại bộ phận
dân chúng và trở thành một phương tiện thật sự có sức mạnh. Không có
một lực lượng chính trị, một tổ chức xã hội nào lại không sử dụng báo chí
như một phương tiện sắc bén để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của mình.
Trong những năm qua khi đất nước ta thực hiện đổi mới, xây dựng
nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa, hệ thống báo chí
của nước ta đã phát triển hết sức mạnh mẽ cả về số lượng và quy mô, nội
dung và hình thức. Trong cơ chế thị trường, nhiều tờ báo đã tỏ rõ sự nhạy
bén, kịp thời, nắm vững định hướng của Đảng, bám sát thực tiễn cuộc sống,
phản ánh sinh động sự phát triển và đi lên của đất nước. Trước tác động
nhiều mặt của cơ chế thị trường, nhiều cơ quan báo chí đã tỏ rõ bản lĩnh
chính trị vững vàng, thông tin có định hướng để giữ dòng thông tin chủ lưu
lành mạnh trong xã hội, xứng đáng là tiếng nói của Đảng, nhà nước, của
các tổ chức chính trị xã hội và là diễn đàn của nhân dân. Tuy vậy, do tác
động và chi phối của những mặt trái của cơ chế thị trường cũng đã có
không ít tờ báo đã xa rời tôn chỉ mục đích của mình, chạy theo xu hướng

và sự sáng tạo của báo chí. Hai là: Xác định rõ và nâng cao trách nhiệm
của cơ quan chủ quản và tổng biên tập các cơ quan báo chí. Ba là: Xây
dựng đội ngũ nhà báo vững mạnh về mọi mặt, kiên định về chính trị, tinh
thông về nghiệp vụ, có đạo đức nghê nghiệp tronng sáng, có ý thức về trách
nhiệm xã hội và nghĩ vụ công dân của mình.
15


Chủ quan báo chí, tổng biên tập và các nhà báo chính là những chủ
thể và là những nhân tố quan trọng nhất trong hệ thống báo chí. Có thể ví
đó là kiềng ba chân tạo nên sức mạnh và sự vững chãi của nền báo chí
cách mạng nước ta. Nếu các cơ quan chủ quản, tổng biên tâp và các nhà
báo cùng hiểu rõ vai trò và nâng cao trách nhiệm của mình thì những chi
phối, tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường đối với hoạt động báo chí
và người làm báo chắc chắn sẽ bị ngăn chặn, đẩy lùi. Khi đó báo chí nước
ta sẽ phát triển ngày một lành mạnh, thực sự trở thành vũ khí sắc bén trên
mặt trận tư tưởng của Đảng và xứng đáng với sự tin cậy trông đợi của nhân
dân.

16


TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH
1. Ban Tuyên giáo Trung ương: Tài liệu nghiên cứu các nghị quyết
Hội nghị trung ương 5, khoá X. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2007.
2. Ban Tuyên giáo Trung ương: Tài liệu hỏi đáp các nghị quyết Hội
nghị trung ương 5, khoá X. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2007.
3. Ban Bí thư Trung ương Đảng, Về tăng cường sự lãnh đạo và quản
lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí - xuất bản,
Chỉ thị 08-CT/TW ngày 31/3/1992