ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------------------

HOÀNG THỊ THU PHƢƠNG

QUẢN LÝ DU LỊCH
TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------------------

HOÀNG THỊ THU PHƢƠNG

QUẢN LÝ DU LỊCH
TẠI KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG
Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ VĂN CHIẾN
XÁC NHẬN CỦA

giúp đỡ tác giả thu nhập số liệu cũng nhƣ những tài liệu nghiên cứu cần thiết liên
quan đến đề tài.
Xin cảm ơn bố mẹ và gia đình đã luôn ở bên cạnh, cổ vũ và động viên tôi
những lúc khó khăn để hoàn thành tốt luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn.


MỤC LỤC
Danh sách các từ viết tắt .............................................................................................i
Danh sách bảng biểu .................................................................................................. ii
Danh sách sơ đồ ........................................................................................................ iii
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH .................................................................................... 5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. .....................................................................5
1.2. Lý luận chung về du lịch và quản lý du lịch. ...................................................9
1.2.1. Một số khái niệm về du lịch và quản lý nhà nước về du lịch. ..................9
1.2.2. Điều kiện để phát triển du lịch ................. Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Quản lý nhà nước đối với khu di tích lịch sử.Error!

Bookmark

not

defined.
1.2.4. Kinh nghiệm quản lý du lịch của một số nước trên thế giới và một số địa
phương ở Việt Nam. ............................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU LUẬN VĂNError!

Bookmark

3.3. Thực trạng công tác quản lý du lịch tại Di tích lịch sử Đền Hùng ........ Error!
Bookmark not defined.
3.3.1. Quản lý khu di tích lịch sử Đền Hùng qua các thời kỳError! Bookmark
not defined.
3.3.2. Thực trạng quản lý Khu di tích lịch sử Đền Hùng hiện nay ........... Error!
Bookmark not defined.
3.3.3. Thực hiện Quản lý các hoạt động kinh doanh du lịchError! Bookmark
not defined.
3.4. Một số kết quả và hạn chế ............................. Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Một số kết quả .......................................... Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Một số hạn chế .......................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ DU LỊCH TẠI
KHU DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG .................... Error! Bookmark not defined.
4.1. Quan điểm, mục tiêu ...................................... Error! Bookmark not defined.
4.2. Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử
Đền Hùng .............................................................. Error! Bookmark not defined.
4.2.1.Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách ....... Error! Bookmark not defined.
4.2.2. Nhóm giải pháp về huy động vốn đầu tư .. Error! Bookmark not defined.
4.2.3. Nhóm giải pháp về phát triển nguồn nhân lựcError!

Bookmark

not

defined.
4.2.4. Nhóm giải pháp về ứng dụng khoa học công nghệError! Bookmark not
defined.
4.2.5. Nhóm giải pháp về tổ chức quản lý. ......... Error! Bookmark not defined.
4.2.6. Nhóm giải pháp về xúc tiến quảng bá. ..... Error! Bookmark not defined.


Dịch vụ du lịch

4

GTGT

Giá trị gia tăng

5

KH - CN

Khoa học và công nghệ

6

LHQ

Liên hiệp quốc

7

TƢ

Trung ƣơng

8

UBND



2

Bảng 2.2

Kết quả điều tra về kết cấu nghề nghiệp của khách du lịch

34

3

Bảng 2.3

Kết quả điều tra kết cấu nơi đến của khách du lịch

35

4

Bảng 3.1

Nguồn nhân lực tại Khu DTLS Đền Hùng

49

5

Bảng 3.2

Số lƣợng khách và nguồn thu tại Đền Hùng


Thống kê cơ sở dữ liệu

62

10

Bảng 3.7

Kết quả đáp ứng nhu cầu dịch vụ của khách hàng

63

Kết quả điều tra về kết cấu tuổi và giới tính của
khách du lịch

ii

33


DANH SÁCH SƠ ĐỒ

STT
1

Sơ đồ
Sơ đồ 3.1

Nội dung

còn tồn tại và lƣu giữ nhiều di tích có giá trị nhân văn sâu sắc nhƣ: Khu di tích lịch
sử Đền Hùng, với tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng ở Phú Thọ đƣợc UNESCO
vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012; Hát Xoan,
đƣợc UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần
phải bảo vệ khẩn cấp năm 2011...
Trong những năm gần đây, lƣợng khách tham quan và lƣu trú đến với Phú
Thọ có mức tăng trƣởng cao, số lƣợng các doanh nghiệp du lịch ngày càng phát
triển, doanh thu du lịch trên địa bàn tỉnh cũng tăng lên đáng kể… Tuy vậy, du lịch

1


Phú Thọ vẫn chƣa phát triển tƣơng xứng với các điều kiện và tiềm năng vốn có, sự
phát triển nhìn chung còn mang tính tự phát, manh mún. Trƣớc xu thế hội nhập
quốc tế mạnh mẽ của đất nƣớc cũng nhƣ thực tiễn của ngành du lịch tỉnh Phú Thọ,
đòi hỏi phải phát triển mạnh mẽ và chuyên nghiệp các sản phẩm dịch vụ du lịch
nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trƣờng du lịch trong và ngoài nƣớc.
Để đáp ứng các nhu cầu trên cần phải xây dựng các khu du lịch với nhiều loại hình
đa dạng, phong phú phục vụ khách tham quan du lịch là hết sức cần thiết.
Đền Hùng là di tích lịch sử đặc biệt cấp quốc gia, nơi thờ tự các Vua Hùng
đã có công dựng nƣớc. Tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, hàng năm đón tiếp hàng
triệu lƣợt đồng bào, du khách trong và ngoài nƣớc về thăm viếng, tri ân công đức
các Vua Hùng. Là một trung tâm du lịch văn hóa lớn của cả nƣớc, Khu di tích lịch
sử đặc biệt Đền Hùng không chỉ thu hút đƣợc lƣợng khách du lịch lớn mà còn nhận
đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà kinh tế và nhà quản lý. "Giáo trình
kinh tế du lịch" tác giả GS.TS Nguyễn Văn Đính và TS Trần Thị Minh Hòa, Trƣờng
Đại Học Kinh tế Quốc dân (2006); "Phát triển và quản lý nhà nƣớc về kinh tế dịch
vụ" tác giả Bùi Tiến Quý (2005)... là những ví dụ tiêu biểu. Tuy nhiên, những công
trình nghiên cứu nêu trên có đề cập tới vấn đề du lịch và phát triển hoạt động du
lịch nói chung hoặc đề cập trên một khía cạnh cụ thể nào đó của Đền Hùng mà chƣa

Quản lý du lịch là gì? Tại sao phải quản lý du lịch tại khu di tích lịch sử Đền
Hùng? Tình hình quản lý du lịch trong thời gian qua nhƣ thế nào và những yếu tố
nào ảnh hƣởng đến việc quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng? Hoàn
thiện quản lý du lịch thời gian tới cần thực hiện những giải pháp nào?
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu đề tài là công tác quản lý du lịch của Ban lãnh đạo Khu
di tích trên địa bàn đặt trong tổng thể vấn đề quản lý du lịch.
Chủ thể quản lý là Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Đây là đơn vị sự nghiệp có
thu trực thuộc UBND tỉnh Phú Thọ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Các hoạt động quản lý du lịch của tỉnh nhằm phát triển du
lịch trên địa bàn Khu di tích lịch sử Đền Hùng tỉnh Phú Thọ.

3


- Về thời gian: sử dụng các số liệu thống kê và tài liệu nghiên cứu trong phạm
vi 4 năm, từ năm 2011-2014 và đề ra các giải pháp trong thời gian tới.
- Nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu chiến lƣợc, quy hoạch quản lý du
lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng; Pháp luật có liên quan đến hoạt động du lịch;
các chính sách quản lý du lịch; Điều kiện để quản lý du lịch; Xây dựng cơ sở hạ
tầng cho quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng tỉnh Phú Thọ.
5. Những đóng góp của luận văn
- Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận, thực tiễn về công tác quản lý
du lịch của Ban lãnh đạo tại khu di tích lịch sử Đền Hùng.
- Đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý du lịch tại Khu di tích lịch sử Đền
Hùng, chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế và nguyên nhân, góp phần cung cấp
cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện công tác quản lý du lịch trên địa bàn Khu di tích.
- Đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý du lịch, nâng

XV – XIX. Khu di tích Đền Hùng ở thế kỷ XX. Đền Hùng là tiêu điểm, là cơ sở vật
chất chủ yếu để thể hiện, biểu đạt loại hình và hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần
đặc sắc và độc đáo ấy. Ngày nay chúng ta thấy chủ đề, và cả các cấu trúc thờ Hùng
Vƣơng đang có ở nhiều nơi trên toàn đất nƣớc, nhƣng Đền Hùng (Phú thọ) luôn
đƣợc coi là nơi duy nhất thờ phụng Vua Hùng của cả nƣớc, trong cả một quá trình
lịch sử lâu dài.
Nhiều tác giả (2005), “Lễ hội truyền thống vùng Đất tổ”, Sở văn hóa thông tin
Phú Thọ, Hội văn nghệ dân gian. Mảnh đất Phú thọ là nơi sinh tụ và phát triển của
dân tộc Việt Nam. Qua hàng ngàn năm lịch sử đã chứa đựng những di sản văn hóa
vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú và quý giá, đã phản ánh khá chân thực
cuộc sống vƣơn lên khắc phục đấu tranh kiên cƣờng chống giặc ngoại xâm của ông
cha ta bảo vệ bờ cõi, giang sơn, gấm vóc cho dân tộc Việt Nam hôm nay. Các hoạt
động lễ hội các trò diễn dân gian gắn kết chặt chẽ với tâm linh tín ngƣỡng dân gian

5


của các thế hệ cƣ dân Lạc Việt đối với các bậc tiền bối đã có công “khai thiên, lập
địa” mở làng, lập nƣớc.
Dƣơng Văn Sáu (2004), “Lễ hội Việt Nam trong sự phát triển du lịch”, đã
nghiên cứu tổng quan về lễ hội Việt Nam, các loại hình lễ hội trong sự phát triển du
lịch (cụ thể nhƣ đặc điểm, tính chất, các hoạt động diễn ra và tác động của lễ hội
đến du lịch). Trong đó tác giả cũng lấy lễ hội Đền Hùng và một số lễ hội trên địa
bàn tỉnh Phú Thọ làm đối tƣợng nghiên cứu.
Luận văn “Bảo tồn và phát huy di sản lễ hội để phát triển du lịch ở Phú Thọ
hiện nay”. Phú Thọ là vùng đất Tổ giàu truyền thống lịch sử văn hóa, là trung tâm
sinh tụ của ngƣời việt cổ, nơi ra đời của nhà nƣớc Văn Lang và kinh đô Văn Lang,
kinh đô đầu tiên của nƣớc Việt Nam. Hiện nay, tỉnh Phú thọ có đậm đặc các di tích
của ngƣời Việt cổ và di tích thời Hùng Vƣơng dựng nƣớc với hàng trăm lễ hội
truyền thống và kho tàng văn hóa dân gian phong phú. Từ sự đặc sắc của lễ hội

hóa dân gian của ông cha để lại. Tham khảo cuốn sách này để tác giả luận văn hiểu
thêm về từng ngôi đền và mỗi câu chuyện truyền thuyết lại gắn với những ngôi đền
tại Khu di tích. Nhƣng cuốn sách không nên lên đƣợc vấn đề quản lý du lịch tại đây.
Báo tin tức (2015), “Tích cực quản lý, tổ chức lễ hội Đền Hùng”. Trong bài
báo này ông Lƣu Quang Huy, Giám đốc Khu di tích lịch sử Đền Hùng cho biết,
hiện nay tình trạng cờ bạc, đốt đồ mã, thắp hƣơng bừa bãi, gài giắt tiền, đổi tiền
mệnh giá nhỏ ăn chênh lệch mất vệ sinh môi trƣờng tại khu di tích hầu nhƣ không
xảy ra. Đối với những du khách trót mang nhiều vàng, mã đến lễ hội, Ban quản lý
vận động ngƣời dân cất giữ hoặc đem đốt nơi quy định, không mang lên các đền
làm lễ. Qua bài báo thấy đƣợc ban quản lý khu di tích lịch sử Đền Hùng đã phối hợp
với các ngành công an, quản lý thị trƣờng, thanh tra văn hóa, thanh tra ngân hàng
tiến hành các đợt kiểm tra đột xuất ở các địa điểm trƣớc kia thƣờng diễn ra dịch vụ
đổi tiền lẻ hƣởng chênh lệch. Trong bài báo này cũng nêu đƣợc việc quản lý của
chính quyền trong việc bảo vệ di sản, để việc bảo tồn Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng
Vƣơng trở thành hình mẫu trong công tác quản lý, phát huy giá trị di sản văn hóa
truyền thống. Bài báo chƣa nêu lên đƣợc bộ máy tổ chức của Ban quản lý để duy trì
tốt các hoạt động diễn ra trong dịp lễ hội.

7


Nguyễn Thu Hƣơng, “Khó, nhưng sẽ kiên quyết”. Bài báo đón mừng sự kiện
“Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng” đƣợc Unesco vinh danh là di sản văn hóa phi
vật thể đại diện của nhân loại và lễ Giỗ tổ Hùng Vƣơng. Nhằm hƣớng đến một lễ hội
kiểu mẫu, lãnh đạo tỉnh tăng cƣờng, huy động mọi nguồn lực quy chuẩn trong khâu
tổ chức trên tất cả các lĩnh vực bảo đảm an ninh, trật tự vệ sinh. Vấn đề vệ sinh cũng
đƣợc đặc biệt chú trọng. Hiện tỉnh đã bố trí 150 ngƣời thƣờng xuyên don dẹp vệ sinh.
Ban quản lý Khu di tích Đền Hùng đã tập huấn cho các hƣớng dẫn viên, thuyết minh
viên nâng cao kĩ năng, trình độ nghiệp vụ, đồng thời từng bƣớc đào tạo bổ sung lực
lƣợng. Đội ngũ hƣớng dẫn viên làm tất cả các ngày trong tuần, có bàn đón tiếp các

Ban thƣờng vụ Tỉnh Phú Thọ. Báo cáo số 100/BC – UBND ngày 11/10/2011
về kết quả thực hiện Nghị quyết số 01- NQ/TU ngày 01 tháng 01 năm 2006
của Ban thường vụ Tỉnh ủy Phú Thọ về phát triển du lịch tỉnh Phú Thọ giai
đoạn 2006 – 2010, phương hướng nhiệm vụ phát triển du lịch giai đoạn 2011
– 2015.

2.

Cục thống kê tỉnh Phú Thọ, 2011, 2012, 2013. Niên giám thống kê tỉnh Phú
Thọ. Hà Nội: NXB Thống kê.

3.

Đảng bộ tỉnh Phú Thọ. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lần thứ
XVI,XVII nhiệm kỳ (2005 - 2010), (2010 - 2015). Phú Thọ.

4.

Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa, 2006. Giáo trình Kinh tế Du lịch.
Hà Nội: NXB Lao động xã hôi, Đại học Kinh tế Quốc dân.

5.

Nguyễn Thị Tuyết Hạnh, 2003. Khu di tích lịch sử Đền Hùng trong tiến trình
lịch sử của dân tộc. Luận án Tiến sĩ lịch sử, Trung tâm khoa học xã hội và
nhân văn quốc gia thuộc Bộ giáo dục và đào tạo.

6.

Bùi Quốc Huy, 2014. Quản lý của chính quyền tỉnh Phú Thọ nhằm phát triển

tỉnh Phú Thọ đến năm 2015.
14. Lê Thanh Thủy và Đinh Văn Đãn, 2012. Sản phẩm du lịch Phú Thọ, Tạp chí
Khoa học và Công nghệ của Trường Đại học Hùng Vương, số 2, trang 23.
15. Lê Thị Thu Thủy và cộng sự, 2014. Phát triển du lịch cội nguồn ở tỉnh Phú
Thọ: Thực trạng và giải pháp. Khoa kế toán và quản trị kinh doanh, trƣờng
Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
16. Nguyễn Tiệp, 2002. Giáo trình nguồn nhân lực. Hà Nội: NXB Lao động – Xã
hội, Trƣờng Đại học Lao động và Xã hội.
17. Lê Tƣợng và Phạm Hoàng Oanh, 2014. Đền Hùng di tích lịch sử văn hóa đặc
biệt quốc gia. Phú Thọ.
18. UBND tỉnh Phú Thọ, 2006. Phú Thọ tiềm năng phát triển kinh tế và cơ hội
đầu tư.
19.

UBND tỉnh Phú Thọ, 2006. Báo cáo tổng hợp quy hoạch điều chỉnh phát
triển du lịch tỉnh Phú Thọ, giai đoạn 2006 – 2010, định hướng đến năm 2020.

20.

UBND tỉnh Phú Thọ, Báo cáo Tổng kết Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền
Hùng các năm 2011,2012, 2013.

21. UBND tỉnh Phú Tho, 2012. Kế hoạch phát triển du lịch tỉnh Phú Thọ giai
đoạn 2012 – 2015.
22. Phùng Quốc Việt, 2012. Nghiên cứu, kết nối Du lịch Phú Thọ với các tuyến du
lịch Tây Bắc mở rộng. Phú Thọ: Trƣờng Đại học Hùng Vƣơng.

12