Ngày soạn: 07/12 Ngày giảng: 09/12/2008
Tiết 63 - Tiếng Việt
Luyện tập về cách
tránh hiện tượng trùng nghĩa
A. Phần chuẩn bị
I. Mục tiêu cần đạt
1. Kiến thức, kĩ năng tư duy
* Giúp học sinh HS:
- Nhận biết được hiện tượng trùng nghĩa.
- Biết cách tránh hiện tượng trùng nghĩa khi viết và nói tiếng Việt.
2. Tư tưởng- tình cảm
Có ý thức trong việc dùng từ, tránh hiện tượng trùng nghĩa
II. Phương tiện thực hiện
- SGK, SGV, tài liệu tham khảo, máy chiếu
- SGK, tài liệu tham khảo
III. Cách thức tiến hành
Thảo luận nhóm, thực hành
B. Tiến trình dạy học
* ổn định tổ chức (1 phút)
I. Kiểm tra bài cũ: (trong khi học bài mới)
II. Bài mới
* Giới thiệu bài mới
Thế nào là hiện tượng trùng nghĩa, làm thế nào để có thể tránh được hiện
tượng này? Đó là nội dung của bài luyện tập hôm nay....
Hoạt động của GV & HS Yêu cầu cần đạt
- Nghĩa của từ là gì?
- HS trả lời
- GV chiếu khái niệm, ví dụ
I. Lí thuyết (3 phút)
1. Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất,
hoạt động, quan hệ,…) mà từ biểu thị.

- Qua những ví dụ trên, em
hiểu thế nào là "nắng"?
"nắng": - ánh sáng trực tiếp từ mặt trời chiếu
xuống…
- Vậy khi nói đến "nắng", các
nhà văn đã dùng những từ ngữ
nào?
- ánh nắng, ánh mặt trời, ánh sáng mặt trời
- GV: Dựa vào nghĩa của từ "nắng" và cách dùng những từ ngữ ở những đoạn
văn trên em hãy chỉ ra hiện tượng trùng nghĩa ở ví dụ sau:
- GV chiếu ví dụ:
- HS chỉ ra hiện tượng trùng
nghĩa: "Ánh nắng mặt trời".
-VD: Ánh nắng mặt trời chói chang chiếu vào
cửa sổ.
- Tại sao sử dụng cụm "Ánh
nắng mặt trời" lại là trùng
nghĩa?
- Vì trong từ "nắng" hàm nghĩa "mặt trời"
không cần dùng từ "mặt trời" nữa.
- Vậy cụm từ "Ánh nắng mặt
trời" có thể được thay thế
bằng những từ ngữ nào?
- ánh nắng, ánh mặt trời, ánh sáng mặt trời
- Yêu cầu: hãy diễn đạt lại nội
dung của câu ("Ánh…") sao
cho không có sự trùng nghĩa.
- Ánh nắng chói chang chiếu vào cửa sổ.
- Ánh mặt trời chói chang chiếu vào cửa sổ.
- Ánh sáng mặt trời chói chang chiếu vào cửa

(8)- Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết
tôn trọng luật lệ của quốc gia/ nước bạn.
(9)- Vận động viên mang số /đeo 15 đang dẫn
đầu cuộc so tài.
(10)- Nguyên nhân cá chết hàng loạt là do
nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng gây ra.
 Nguyên nhân /gây ra/do
- Từ "do" là một quan hệ từ chuyên đứng trước vế chỉ nguyên nhân, vì vậy viết
"nguyên nhân…do…" là trùng nghĩa.
+ Nguyên nhân cá chết hàng loạt là nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng.
+ Cá chết hàng loạt là do nước hồ bị ô nhiễm nghiêm trọng.
- GV chốt:
+ Cách sửa thứ nhất: bỏ đi một từ trùng nghĩa, giữ lại một từ mà ta thấy phù
hợp hơn trong câu văn (Gia đình nạn nhân bí mật báo cho công an biết bức tối
hậu thư mà bọn bắt cóc con tin đã gửi tới - VD: Sân trường rợp bóng mát của
những cây cổ thụ - vd: Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết tôn trọng luật
lệ của nước bạn/ ).
+ Thay đổi (thêm, bớt) một vài từ (nếu thấy cần thiết) để câu văn rõ nghĩa hơn,
phù hợp hơn (VD: Trong giao lưu quốc tế, chúng ta phải biết tôn trọng luật lệ
của quốc gia khác. - Dư luận của số đông học sinh tán thành chủ trương lập lại
trật tự an toàn giao thông.).
- Qua pt ví dụ, em hãy cho
biết: thế nào là hiện tượng
trùng nghĩa?
- Là hiện tượng dùng hai từ ngữ mà từ ngữ
nọ đã chứa đựng nghĩa của từ ngữ kia.
* Lưu ý: Việc xác định chuẩn ngôn ngữ là một công việc không đơn giản. Với
hiện tượng trùng nghĩa, những trường hợp nêu ra trong bài luyện tập này được
coi là không hợp chuẩn, cần tránh. Nhưng cũng có những trường hợp khác,
hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã hội chấp nhận, được dùng phổ biến và

* Củng cố: Em hiểu thêm được những gì sau khi học xong bài này?
- Thế nào là trùng nghĩa, đó là hiện tượng dùng 2 từ ngữ mà từ ngữ nọ đã chứa
đựng nghĩa của từ ngữ kia.
- Có ý thức khi dùng từ, tránh hiện tượng trùng nghĩa.
- Nhưng cũng có những trường hợp khác, hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã
hội chấp nhận, được dùng phổ biến và được xem là hợp chuẩn, ví dụ: cây cổ
thụ, sông Cửu Long Giang,…ngày sinh nhật, đêm dạ hội, đường quốc lộ, (lên
đường thượng lộ bình an),….
- Mặc dầu biết một số hiện tượng trùng nghĩa vẫn được xã hội chấp nhận, được
dùng phổ biến và được xem là hợp chuẩn, chúng ta có nên dùng không, vì sao?
- Tuỳ HS
III. Hướng dẫn học bài và chuẩn bị bài (2 phút)
- Đọc lại phần nội dung bài học
- Đặt một số câu, có dùng hiện tượng trùng nghĩa sau đó sửa lại
- Trả lời câu hỏi trong HDHB.
- Chuẩn bị bài mới: Đọc lại toàn bộ tp đã học
- Làm đề cương ôn tập (hệ thống câu hỏi trong bài Ôn tập)
4
PHIẾU HỌC TẬP
Họ tên người trình bày:………………………………….
- Từ nào là từ trùng
nghĩa?
………………………………………………………….
- Vì sao từ đó là từ
trùng nghĩa?
…………………………………………………….........
………………………………………………………….
………………………………………………………….
- Có thể diễn đạt lại
bằng những cách nào