ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN HỒNG OANH

T×NH TIÕT “PH¹M TéI §èI VíI TRÎ EM”
TRONG PH¸P LUËT H×NH Sù VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN HỒNG OANH

T×NH TIÕT “PH¹M TéI §èI VíI TRÎ EM”
TRONG PH¸P LUËT H×NH Sù VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. NGUYỄN NGỌC CHÍ

HÀ NỘI - 2015


MỤC LỤC


LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚIError! Bookmark not def
1.3.1. Pháp luật hình sự Liên Bang Nga ...... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Pháp luật hình sự Trung Quốc ........... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Pháp luật hình sự Thụy Điển .............. Error! Bookmark not defined.

3


Chương 2: QUY ĐỊNH VỀ TÌNH TIẾT “PHẠM TỘI ĐỐI VỚI TRẺ
EM” TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC
TIỄN ÁP DỤNG ............................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

TÌNH TIẾT “PHẠM TỘI ĐỐI VỚI TRẺ EM” TRONG LUẬT
HÌNH SỰ VIỆT NAM ....................... Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Tình tiết “Phạm tội đối với trẻ em” trong PLHS Việt Nam trước
khi BLHS năm 1999 có hiệu lực ........ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Tình tiết “Phạm tội đối với trẻ em” trong PLHS Việt Nam theo
quy định của BLHS năm 1999 ........... Error! Bookmark not defined.
2.2.

THỰC TIỄN ÁP DỤNG TÌNH TIẾT “PHẠM TỘI ĐỐI VỚI
TRẺ EM” ............................................ Error! Bookmark not defined.

2.2.1. Số liệu về các vụ án có tình tiết “phạm tội đối với trẻ em”Error! Bookmark not
2.2.2. Một số vụ án điển hình ....................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3.


MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG TÌNH TIẾT
“PHẠM TỘI ĐỐI VỚI TRẺ EM” ..... Error! Bookmark not defined.

3.3.1. Một số giải pháp khác về hoàn thiện chính sách, pháp luậtError! Bookmark not
3.3.2. Một số giải pháp về tổ chức thực hiện Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 12

5


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời luôn dành tình cảm và sự quan tâm
đặc biệt đối với trẻ em, sự quan tâm của Người bắt nguồn từ tình yêu thương
trẻ em vô hạn, và hơn thế nữa, bắt nguồn từ tầm nhìn xa trông rộng của chiến
lược “vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”, “ngày
nay các cháu là nhi đồng, ngày mai các cháu là người chủ của nước nhà, của
thế giới”... Do chưa phát triển đầy đủ về thể chất và trí tuệ nên trẻ em có
những đặc điểm tâm sinh lý khá đặc thù, dễ bị tổn thương, cần được đặc biệt
quan tâm chăm sóc và bảo vệ.
Tuy nhiên, hiện nay tình trạng phạm tội đối với trẻ em diễn ra ngày
càng gia tăng về số vụ và mức độ nghiêm trọng, trong đó có các tội liên
quan đến tệ nạn xã hội (ma túy, mại dâm…), các tội xâm phạm về tình dục,
các tội xâm phạm về sức khỏe của trẻ em. Điều này đã gây bức xúc, nhức
nhối trong dư luận và để lại nhiều hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, vì phạm
tội đối với trẻ em có tính chất đặc biệt hơn so với các trường hợp phạm tội
thông thường khác ở chỗ đối tượng bị xâm hại là trẻ em - những người bị
hạn chế hoặc hoàn toàn không có khả năng, điều kiện tự vệ hoặc bảo vệ
mình. Hành vi xâm hại để lại hậu quả rất nặng nề, nó không chỉ gây tổn hại

trong thực tiễn nhằm đề ra những kiến nghị lập pháp và các giải pháp nâng
cao hiệu quả áp dụng các quy phạm pháp luật về tình tiết này trong giai đoạn
hiện nay là vấn đề mang tính cấp thiết. Đây là lý do chúng tôi quyết định chọn
đề tài “Tình tiết “Phạm tội đối với trẻ em” trong pháp luật hình sự Việt
Nam” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề phạm tội đối với trẻ em đã được một số nhà luật học quan
tâm nghiên cứu ở những mức độ khác nhau, từ những khía cạnh và phương
diện khác nhau.

7


Ở Việt Nam, từ khi BLHS năm 1999 ra đời, đã có nhiều công trình
nghiên cứu về tội phạm và các dấu hiệu trong CTTP của BLHS. Điều này
được thể hiện thông qua một số giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết nghiên
cứu như: GS. TSKH. Đào Trí Úc, Sách Luật hình sự Việt Nam (Quyển I)
Những vấn đề chung, NXB Khoa học xã hội được công bố năm 2000; PGS.
TSKH. Lê Văn Cảm, Sách chuyên khảo Sau đại học: Những vấn đề cơ bản
trong khoa học luật hình sự (Phần chung), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,
2005; GS.TS. Nguyễn Ngọc Hòa, Tội phạm và cấu thành tội phạm, NXB
Công an nhân dân, năm 2006; Tác giả Đinh Văn Quế, Bình luận những tình
tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam,
NXB Tổng hợp, thành phố Hồ Chí Minh, năm 2009…
Ngoài ra, một số tác giả cũng đã công bố những bài báo khoa học có đề
cập đến tội phạm và các tình tiết tăng nặng TNHS như: GS. TSKH. Đào Trí Úc,
Những đảm bảo cần thiết cho việc thi hành Bộ luật hình sự năm 1999, Tạp chí
Nhà nước và pháp luật số 01/2001; ThS. Lê Văn Luật- TAND huyện Hướng
Hóa, Quảng Trị, Bàn về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự "Phạm tội đối
với trẻ em", Tạp chí KHPL số 2(33)/2006; TS. Trịnh Tiến Việt- Khoa Luật, Đại

Trong phạm vi nghiên cứu, tác giả tập trung nghiên cứu tình tiết “Phạm tội
đối với trẻ em” khi tình tiết này được quy định tại Phần chung và tại một số
điều luật cụ thể tại Phần các tội phạm của BLHS hiện hành, kết hợp với việc
nghiên cứu, đánh giá tình hình áp dụng tình tiết này trong thực tiễn xét xử của
Tòa án các cấp và những nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế để từ đó
kiến nghị những giải pháp hoàn thiện các quy phạm của pháp luật thực định,
đồng thời nâng cao hiệu quả áp dụng tình tiết này trong thực tiễn.
Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng tình tiết “Phạm tội đối với trẻ
em” trong vòng 05 năm (2010 - 2014) trên phạm vi cả nước.
4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Đề tài nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ

9


nghĩa duy vật biện chứng của triết học Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về
Nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng
nhà nước pháp quyền, về chính sách hình sự, về vấn đề cải cách tư pháp được
thể hiện trong các Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính
trị về "Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới", Nghị
quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách
tư pháp đến năm 2020.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp
nghiên cứu cụ thể và đặc thù của khoa học luật hình sự như: Phương pháp
phân tích, tổng hợp; Phương pháp so sánh đối chiếu; Phương pháp thống kê,
điều tra, khảo sát thực tế; Phương pháp diễn dịch, phương pháp quy nạp để
tổng hợp các tri thức khoa học và luận chứng các vấn đề tương ứng được
nghiên cứu trong luận văn.
5. Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài
5.1. Mục đích nghiên cứu

định của PLHS Việt Nam hiện hành về tình tiết “Phạm tội đối với trẻ em”,
đồng thời nâng cao hiệu quả áp dụng tình tiết này trong thực tiễn.
6. Những đóng góp mới của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về lý luận và
thực tiễn, do đây là công trình nghiên cứu đầu tiên ở cấp độ một luận văn thạc
sĩ luật học về tình tiết “Phạm tội đối với trẻ em”, mà trong đó giải quyết nhiều
vấn đề quan trọng về lý luận và thực tiễn liên quan đến tình tiết này trong luật
hình sự Việt Nam. Những điểm mới cơ bản của luận văn là:
(1) Tổng hợp các quan điểm khoa học về tình tiết “Phạm tội đối với trẻ
em” để xây dựng nên một khái niệm đảm bảo tính chính xác và khoa học,
đồng thời chỉ ra các đặc điểm cơ bản của tình tiết này với tư cách là tình tiết
tăng nặng TNHS, tình tiết định tội, tình tiết định khung hình phạt;
(2) Nghiên cứu và chỉ ra những đặc điểm chủ yếu của quá trình hình

11


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I.

Tài liệu tiếng Việt

1.

Ban soạn thảo Bộ luật hình sự sửa đổi (2014), Dự thảo phần chung Bộ
luật hình sự (sửa đổi), Hà Nội.

2.



8.

Lê Cảm (chủ biên) (2005), Sách chuyên khảo sau đại học: Những vấn
đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

9.

Lê Cảm và Trịnh Quốc Toản (2004), Định tội danh, lý luận, hướng dẫn
mẫu, và 350 bài thực hành, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

10.

Lê Cảm và Trịnh Tiến Việt (2002), “Nhân thân người phạm tội: Một số
vấn đề lý luận cơ bản”, Tạp chí tòa án, (1).

12


11.

Lê Cảm, Đỗ Thị Phượng (2004), “Tư pháp hình sự đối với người chưa
thành niên những khía cạnh pháp lý hình sự, tố tụng hình sự, tội phạm
học và so sánh pháp luật”, Tạp chí tòa án, (20, 21).

12.

Lê Cảm (2010), “Những vấn đề chung về bảo vệ các quyền con người
bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự”, Bảo đảm quyền con

18.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày
02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm
2020, Hà Nội.

19.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 24/5
của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội.

20.

Đinh Bích Hà (dịch và giới thiệu) (2007), Bộ luật hình sự của nước
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, NXB Tư pháp, Hà Nội.

13


21.

Nguyễn Minh Hương (2014), Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em
trong luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật Đại
học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

22.

Nguyễn Văn Hương (2003), “Vấn đề “tình tiết hình sự” trong bộ luật
hình sự”, Tạp chí luật học, (2).


Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự, Hà Nội.

30.

Quốc hội (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự, Hà Nội.

31.

Quốc hội (1999), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.

32.

Quốc hội (1985), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.

33.

Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam, Hà Nội.

34.

Quốc hội (2004), Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Hà Nội.

35.

Quốc hội (2009), Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự,
Hà Nội.

36.


40.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Bộ luật hình sự Thụy Điển, NXB
Công an nhân dân, Hà Nội

41.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2011), Bộ luật hình sự Liên Bang Nga,
NXB Công an nhân dân, Hà Nội.

42.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam
tập 1, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.

43.

Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam
tập 2, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.

44.

Đào Trí Úc (2001), “Những đảm bảo cần thiết cho việc thi hành Bộ luật
hình sự năm 1999”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (1).

45.

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ công an,
Bộ tư pháp, Bộ lao động – thương binh và xã hội (2011), Thông tư liên


50.

Trương Quang Vinh (2004), “Đấu tranh phòng chống tội mua bán phụ
nữ và trẻ em ở nước ta trong giai đoạn hiện nay”, Tạp chí luật học (3).

II. Tài liệu tham khảo từ mạng internet
51.

/>Liệu pháp nào giảm thiểu tội phạm xâm hại trẻ em?.

52.

Hội
thảo chia sẻ kinh nghiệm, bàn giải pháp phòng, chống tội phạm mua
bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em.

53.

Tội giết con mới đẻ.

54.

/>_id=1754190&p_cateid=1751909&article_details=1&item_id=573587
1, Thực trạng về tình hình xét xử các vụ xâm hại trẻ em trong năm
2009-2010 của ngành Tòa án nhân dân.

55.

Một số vấn đề về


61.

/>
62.

/>
63.

/>nhandanboluathinhsusuadoi, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.

17