ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN NGỌC MINH

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC
NỘI DUNG PHÉP BIẾN HÌNH TRONG MẶT PHẲNG
HÌNH HỌC 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN NGỌC MINH

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC
NỘI DUNG PHÉP BIẾN HÌNH TRONG MẶT PHẲNG
HÌNH HỌC 11 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN TOÁN)
Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Lê Anh Vinh



i

Danh sách bảng

ii

Mở đầu

1

1 Cơ sở lí luận và thực tiễn dạy học nội dung “Phép biến hình trong
mặt phẳng”

7

1.1

Khái niệm cơ bản liên quan đến học tập hợp tác . . . . . . . . . . .

7

1.1.1

Học tập hợp tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

1.1.2


Các hình thức dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . . . . .

24

1.1.8

Nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm hợp tác . . . . . .

29

1.2

Tình huống dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30

1.3

Đặc điểm của dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

32

1.3.1

Những ưu điểm của dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . .

32

1.3.2



35

Thực trạng dạy học nội dung Phép biến hình trong mặt phẳng ở
trường Trung học phổ thông . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.5.1

Mục tiêu dạy học nội dung “Phép biến hình trong mặt phẳng”,
Hình học 11 ban cơ bản . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1.5.2

1.6

38

38

Thực trạng dạy học nội dung “phép biến hình trong mặt
phẳng” trong nhà trường THPT . . . . . . . . . . . . . . . .

39

Kết luận chương 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

41

2 Vận dụng dạy học hợp tác trong dạy học nội dung “Phép biến
hình trong mặt phẳng” - Hình học 11 - Trung học phổ thông



2.2

Các bước dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

49

2.3

Thiết kế một số tình huống dạy học hợp tác nội dung “Phép biến

2.1.4

hình trong mặt phẳng” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

51

2.3.1

Tình huống 1: Dạy học định nghĩa phép tịnh tiến . . . . . .

52

2.3.2

Tình huống 2: Dạy học cách xác định ảnh-tạo ảnh của một
hình qua phép tịnh tiến . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.3.3



73

2.4.2

Giáo án dạy bài: “Câu hỏi ôn tập chương I” . . . . . . . . . .

79

Kiểm tra - đánh giá trong dạy học hợp tác . . . . . . . . . . . . . .

85

2.5.1

Kiểm tra, đánh giá cá nhân trong nhóm . . . . . . . . . . . .

85

2.5.2

Kiểm tra, đánh giá kết quả chung của nhóm . . . . . . . . .

86

2.5.3

Kiểm tra, đánh giá hành vi hợp tác . . . . . . . . . . . . . .

88


93

3.4.1

Thực nghiệm sư phạm có đối chứng . . . . . . . . . . . . . .

93

3.4.2

Thực nghiệm sư phạm không đối chứng . . . . . . . . . . . .

93

3.5

Tiến hành thực nghiệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

94

3.6

Đánh giá kết quả thực nghiệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

94

3.6.1

Kết quả thực nghiệm sư phạm đối với tình huống dạy học .


1.2

Bảng mô tả cấu trúc nhiệm vụ nhóm . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23

1.5

Khái quát một số cấu trúc Kagan tiêu biểu. . . . . . . . . . . . . . .

29

1.6

Nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm . . . . . . . . . . . . . . .

30

3.1

Đặc điểm học lực của học sinh hai lớp tham gia thực nghiệm . . . .

93

3.18 Khung đánh giá điểm nhóm học tập. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109

v



học sinh khác trên thế giới, nhưng khi làm việc theo nhóm thì học sinh Việt
Nam thường có kết quả kém xa so với nhóm học sinh tương đương của các
nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Điều đó cho thấy khả năng hợp
tác của học sinh, sinh viên Việt Nam hiện khá yếu. Cùng với việc đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học của người học,
cần phải dạy cho học sinh cách hợp tác, bởi không những phát huy được tính
chủ động sáng tạo cho học sinh mà học tập hợp tác còn rèn luyện cho các em
nhiều kỹ năng sống rất cần thiết cho hiện tại cũng như tương lai. Nhưng làm
thế nào để tổ chức học tập hợp tác hiệu quả và hướng tới việc học sinh có thể
tự tổ chức học tập hiệu quả mà không đơn giản là ghép nhóm học sinh với
nhau để tiến hành quá trình dạy học, nó còn phụ thuộc vào từng môn học,
điều kiện học, đối tượng học sinh, tính chất bài học và năng lực sư phạm của
từng giáo viên. Bởi vậy, việc nghiên cứu và vận dụng tổ chức cho học sinh
học tập hợp tác trong quá trình dạy học môn Toán ở trường phổ thông luôn
là vấn đề mới mẻ và cần thiết.
Nội dung “Phép biến hình trong mặt phẳng” là một nội dung hay và khó,
được đưa vào phần đầu của chương trình Sách giáo khoa Hình học lớp 11.
Học sinh được học nhiều phép biến hình cụ thể và các khái niệm, tính chất
quan trọng để xây dựng những khái niệm rất cơ bản, quan trọng như là khái
niệm hai hình bằng nhau hay hai hình đồng dạng. Tuy nhiên, vì tính chất
trừu tượng và liên quan đến tư duy hàm, tư duy hình học động và việc sách
giáo khoa, sách bài tập chỉ trình bày một lượng vừa đủ kiến thức cơ bản,
nhiều khi còn có phần giản lược dẫn đến tình trạng nhiều giáo viên và học
sinh còn gặp khó khăn khi học tập nội dung này.
Vì tất cả các lý do trên, tôi lựa chọn đề tài “Vận dụng dạy học hợp tác trong
dạy học nội dung Phép biến hình trong mặt phẳng - Hình học 11 - Trung
2


học phổ thông”. Khi thực hiện đề tài này, người viết tin rằng sẽ tích luỹ được

[1] Trịnh Văn Biều (2011), “Dạy học hợp tác-một xu thế mới”, Tạp chí Khoa học
ĐHSP TPHCM (25).
[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện
chương trình, SGK môn Toán học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
[3] Nguyễn Hữu Châu (2005), Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá
trình dạy học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
[4] Vũ Cao Đàm (2014), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Giáo dục
Việt Nam, Hà Nội.
[5] Trần Văn Hạo (Tổng chủ biên), Nguyễn Mộng Hy (Chủ biên), Khu
Quốc Anh, Nguyễn Hà Thanh, Phan Văn Viện (2007), Hình học 11,
Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
[6] Nguyễn Bá Kim (2007), Phương pháp dạy học môn Toán, Nxb Đại học Sư
phạm Hà Nội.
[7] Hoàng Lê Minh (2014), Hợp tác trong dạy học môn Toán, Nxb Đại học Sư
phạm Hà Nội.
[8] Bùi Văn Nghị (2009), Vận dụng lí luận vào thực tiễn dạy học môn Toán ở
trường phổ thông, tập bài giảng cho học viên Cao học, Đại học Quốc gia Hà
Nội.

99


[9] Trần Thị Tuyết Oanh, Phạm Khắc Chúng, Phạm Viết Vượng,
Nguyễn Văn Diện, Lê Trường Định (2009), Giáo dục học tập 1, 2, Nxb
Đại học Sư phạm, Hà Nội.
[10] Hoàng Phê (1988), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
[11] Nguyễn Cảnh Toàn (Chủ biên), Nguyễn Kỳ, Lê Khánh Bằng, Vũ
Văn Tảo (2002), Học và dạy cách học, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội.
[12] Thái Duy Tuyên (2008), Phương pháp dạy học - truyền thống và đổi mới,
Nxb Giáo dục, Hà Nội.