ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------------BÙI THỊ NHUNG

NGƢỜI KỂ CHUYỆN TRONG TIỂU THUYẾT
NGUYỄN VIỆT HÀ
(Qua Cơ hội của Chúa và Khải huyền muộn)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lí luận văn học

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------------BÙI THỊ NHUNG

NGƢỜI KỂ CHUYỆN TRONG TIỂU THUYẾT
NGUYỄN VIỆT HÀ
(Qua Cơ hội của Chúa và Khải huyền muộn)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Lí luận văn học
Mã số: 60 22 01 20

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Đoàn Đức Phƣơng

Hà Nội - 2015


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tác giả xin

2.1. Ngôi kể của người kể chuyện................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Giới thuyết về ngôi kể ........................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Các loại hình của ngôi kể trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà ........ Error!
Bookmark not defined.
2.1.2.1. Kể chuyện theo ngôi thứ ba ............... Error! Bookmark not defined.
2.1.2.2. Kể chuyện theo ngôi thứ nhất ............ Error! Bookmark not defined.
2.2. Điểm nhìn trần thuật................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Giới thuyết về điểm nhìn....................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà................ Error!
Bookmark not defined.
1


CHƢƠNG 3: NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT ....... Error!
Bookmark not defined.
3.1. Ngôn ngữ trần thuật ................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Giới thuyết về ngôn ngữ trần thuật ....... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Đặc điểm ngôn ngữ trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà . Error!
Bookmark not defined.
3.1.2.1. Ngôn ngữ đậm chất đời thường ......... Error! Bookmark not defined.
3.1.2.2. Ngôn ngữ vay mượn .......................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2.3. Ngôn ngữ mang màu sắc tôn giáo ...... Error! Bookmark not defined.
3.2 . Giọng điệu trần thuật............................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Giới thuyết về giọng điệu trần thuật ..... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Các loại giọng điệu trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà . Error!
Bookmark not defined.
3.2.2.1. Giọng điệu giễu nhại .......................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2.2. Giọng điệu triết lý .............................. Error! Bookmark not defined.
3.2.2.3. Giọng điệu trữ tình ............................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ..................................................... Error! Bookmark not defined.


trần thuật điêu luyện, phá vỡ những khuôn mẫu trần thuật cũ, mở ra một
hướng mới trong nghệ thuật kể chuyện của tiểu thuyết.
Trong tác phẩm tự sự, người kể chuyện có một vai trò hết sức quan
trọng. Trước đây khái niệm này hầu như bị bỏ qua, người ta chỉ nghiên cứu
nhân vật, ngôn ngữ, cốt truyện, các biện pháp tu từ..., còn người kể chuyện
trong văn bản biến mất, gần như vô hình hoặc bị đồng nhất với tác giả. Những
năm gần đây, sự ý thức về chủ thể của văn học cùng với việc mở rộng tiếp thu
các thành tựu lý luận trên thế giới đã có những tác động mạnh mẽ đến ý thức
của những người nghiên cứu văn học. Người nghiên cứu không chỉ dừng lại ở
việc nghiên cứu nội dung, ý nghĩa của tác phẩm ra sao mà vai trò của người
kể chuyện cũng được quan tâm.Bởi cùng một câu chuyện, nếu được kể bởi
những hình tượng người kể chuyện khác nhau thì có thể hiệu quả nghệ thuật
mang lại sẽ khác nhau. Cách thức trần thuật của người kể không chỉ đơn
thuần là cách kể chuyện sao cho câu chuyện trở nên đậm đà, ý vị, mà đó còn
là cách thức để nhà văn lý giải sự vật hiện tượng một cách sâu sắc, hiệu quả
và thuyết phục. Diện mạo và phong cách trần thuật của người kể chuyện được
tạo nên từ sự kết hợp của các yếu tố như ngôi kể, điểm nhìn nghệ thuật, ngôn
ngữ kể chuyện và giọng điệu trần thuật.Vì vậy, khi khảo sát một hình tượng
người kể chuyện, chúng ta phải đi vào phân tích từng yếu tố này để rút ra một
cách nhìn nhận xác đáng và trọn vẹn về hình tượng.
Đối với tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà, sự đặc sắc của mỗi loại hình tượng
người kể chuyện đều gắn với những đặc trưng nhất định trong nghệ thuật sử
dụng các phương tiện trần thuật như: ngôn ngữ, giọng điệu kể chuyện, sự luân
phiên thay đổi ngôi kể và các điểm nhìn trần thuật. Cái hay của Nguyễn Việt
Hà là ở chỗ, anh đã thể hiện được tài năng biến hóa linh hoạt trong việc vận
dụng kết hợp các yếu tố tự sự để kiến tạo nên nhiều dạng người kể chuyện

4



thấy Nguyễn Việt Hà “khá am hiểu, có sự cảm nhận tinh tế, có cả sự vô tư
của một triết gia tiểu thuyết, vô tư theo cách hiểu rất bác học và cũng rất bình
dân của người Hà Nội”. Hoàng Ngọc Hiến đã đánh giá cao những đóng góp
của tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà đối với sự phát triển của tiểu thuyết Việt Nam
đương đại trên một số phương diện cơ bản như: Cơ hội của Chúa "thừa thãi
những câu hóm hỉnh, đùa giễu, về phương diện này có thể xem tác phẩm của
Nguyễn Việt Hà là một cái mốc" [29,tr. 18]. "Cơ hội của Chúa kết thúc bằng
mấy trang tiểu luận, mở ra những vấn đề rất sớm của nền văn minh nhân
loại" [29,tr. 35].
Cơ hội của Chúa cũng đã tạo nên một sự "ngỡ ngàng" đối với Tiến sĩ
văn học Đoàn Cầm Thi và điều đó được thể hiện qua bài viết: Cơ hội của
Chúa - Từ nhật ký đến hậu trường văn học. Đoàn Cầm Thi đã không ngần
ngại bộc lộ cảm xúc của mình khi đọc tác phẩm: "Xuất hiện đã năm năm, Cơ
hội của Chúa vẫn khiến tôi ngỡ ngàng bởi sự bề bộn của nó. Không chỉ ở độ
dày gần năm trăm trang, dù đó là một sự hiếm, khi truyện Việt Nam ngày
càng mòn, đa phần nhà văn Việt Nam ngày càng như hụt hơi. Không chỉ ở sự
phong phú của các chủ đề - tình yêu, tình bạn, tình anh em; các lĩnh vực - tôn
giáo, chính trị, kinh tế, văn hoá; các tầng lớp xã hội - thị dân, công chức,
lãnh đạo, trí thức, buôn lậu. Không chỉ ở chất ngổn ngang của dĩ vãng, hiện
tại tương lai. Không chỉ ở sự chồng chéo của những Hà Nội, Hải Phòng, Đồ
Sơn, Sài Gòn, Huế, Beclin, Dresden, Ba Lan, Tiệp"[67]. Bên cạnh việc đánh
giá về nội dung thì bài viết của Đoàn Cầm Thi cũng rất chú ý đến nghệ thuật
của cuốn tiểu thuyết. Theo chị, đây là “tiểu thuyết của những cái tôi”. Nguyễn
Việt Hà đã rất tài tình khi gạt người kể chuyện sang một bên và để các nhân
vật tự bộc lộ “cái tôi” của mình. Đồng thời dưới nhiều điểm nhìn khác nhau,
Nguyễn Việt Hà đã để các sự vật, các nhân vật được nhìn nhận ở nhiều góc độ
khác nhau khiến cho thế giới trong Cơ hội của Chúa hiện ra “không thuần
6



pha trộn tiếng mẹ đẻ với tiếng Anh không cần thiết và sai chính tả, văn phạm
một cách cẩu thả”. Và theo lời Nguyễn Thanh Sơn thì Nguyễn Việt Hà chỉ
“viết cho sướng ngòi bút, cho thỏa mãn ego của mình, Nguyễn Việt Hà không
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Đào Tuấn Ảnh, Lại Nguyên Ân, Nguyễn Thị Thanh (sưu tầm và biên

soạn, 2004), Văn học hậu hiện đại thế giới những vấn đề lý thuyết, Nxb Hội
Nhà văn, Trung tâm Văn hoá và Ngôn ngữ Đông – Tây, Hà Nội.
2.

Lại Nguyên Ân (2004), 150 thuật ngữ văn học, Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội.
3.

Lại Nguyên Ân (2004), "Một số vấn đề xung quanh phạm trù chủ

nghĩa hậu hiện đại", http://www.hopluu.net. truy cập vào 08:00 ngày
22/11/2015.
4.

Bakhtin (1992), Lí luận và thi pháp tiểu thuyết, (Phạm Vĩnh Cư dịch),

Trường viết văn Nguyễn Du, Hà Nội.
5.

Bakhtin (1993), Những vấn đề thi pháp Dostoievski (Trần Đình Sử


11.

Đinh Trí Dũng (2004), Nhân vật tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng, Nxb

Khoa học Xã hội, Hà Nội.
12.

Đặng Anh Đào (1995), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phương Tây hiện

đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
13.

Nguyễn Thị Anh Đào (2007), Những thể nghiệm tiểu thuyết của

Nguyễn Việt Hà qua hai cuốn “Cơ hội của Chúa” và “Khải huyền muộn”,
Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn, Đại học Sư phạm Hà Nội.
14.

Phan Cự Đệ (1974), Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại (tập1), Nxb Đại học

và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội.
15.

Phan Cự Đệ - chủ biên(2004), Văn học Việt Nam thế kỷ XX, Nxb Giáo

dục, Hà Nội.
16.

Nguyễn Đăng Điệp (biên soạn và giới thiệu, 2005), Tuyển tập Trần


Hà Nội.
23.

Nguyễn Hải Hà, Nguyễn Thị Bình (1995), Quan niệm nghệ thuật về

con người trong văn xuôi 1986 đến nay, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

9


24.

Nguyễn Việt Hà (2005), Khải huyền muộn (tiểu thuyết), Nxb Hội Nhà

văn, Hà Nội.
25.

Nguyễn Việt Hà (2013) (tái bản), Cơ hội của Chúa (tiểu thuyết), Nxb

Văn học, Hà Nội.
26.

Nguyễn Việt Hà, Không mong mình quá mới, http://vnexpres.net truy

cập vào 08:00 ngày 22/11/2015.
27.

Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên, 2007), Từ


34.

Nguyễn Chí Hoan (2005), "Khải huyền muộn” cuốn tiểu thuyết về

chính nó, http://www.vietnamnet.com.vn truy cập vào 08:00 ngày
22/11/2015.
35.

Thanh Huyền (2005), Cuốn tiểu thuyết về một cuốn tiểu thuyết đang

viết dở, có dáng dấp như một lời tự sự về tình hình sáng tạo của nhà
văn,http://www.evan.com.vn truy cập vào 08:00 ngày 22/11/2015.

10


36.

Ilin, I.P và Tzurganova, E.A (2003), Các khái niệm và thuật ngữ của

các trường phái nghiên cứu văn học ở Tây Âu và Hoa Kì thế kỉ XX, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội.
37.

Janh Manfred, Trần thuật học: nhập môn lí thuyết trần thuật học,

(Nguyễn Thị Như Trang dịch), tài liệu dưới dạng bản thảo.
38.

Khrapchenko KB (1978), Cá tính sáng tạo của nhà văn và sự phát triển


Nghiên cứu văn học(số 8), tr. 15-19.
45.

Ngô Tự Lập (2008), Văn chương như là quá trình dụng điển, Nxb Tri

thức, Hà Nội.
46.

Phong Lê (1997), Văn học trên hành trình của thế kỷ XX, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
47.

Nguyễn Văn Long, Lã Nhâm Thìn (đồng chủ biên - 2006), Văn học

Việt Nam sau 1975 những vấn đề nghiên cứu và giảng dạy, Nxb Giáo dục, Hà
Nội.

11


48.

Lotman, I.U (2004), Cấu trúc văn bản nghệ thuật, (Trần Ngọc Vương,

Trịnh Bá Đĩnh, Nguyễn Thu Thủy dịch), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
49.

Phương Lựu (chủ biên, 2002), Lí luận văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

Đoàn Cầm Thi (2004), "Cơ hội của Chúa”: từ nhật ký đến hậu trường

văn học", http://www.evan.vnexpress.net

truy

cập

vào

08:00

ngày

22/11/2015.
68.

Nguyễn Đình Thi (1964), Công việc của người viết tiểu thuyết, Nxb

Văn học, Hà Nội.
69.

Lê Ngọc Trà (1990), Lý luận văn học, Nxb trẻ, Hà Nội.

70.

Lê Ngọc Trà (2007), Văn chương, thẩm mỹ và văn hóa, Nxb Giáo dục,

Hà Nội.