TÌM HIỂU VỀ TRÍCH DẪN, TRÍCH NGUỒN

MỞ ĐẦU
Xã hội ngày càng phát triển thì những nhu cầu tất yếu của con người về vấn đề
nhằm nâng cao đời sống vật chất lẫn tinh thần cũng phát triển theo, kèm theo đó chính là
sự cập nhật nhanh chóng các nguồn tin qua các kênh thông tin, truyền thông. Một trong
những kênh thông tin quan trọng nhất, đó chính là báo chí. Có thể khẳng định, báo chí
ngoài chức năng cung cấp thông tin, truyền tải kịp thời những kiến thức bổ ích đến phục
vụ quần chúng nhân dân, còn giúp công chúng mở rộng tầm nhìn, mở rộng hiểu biết tiến
tới xây dựng một xã hội văn minh theo đúng nghĩa của nó; mang trong mình những tiềm
năng có ý nghĩa to lớn góp phần định hướng xã hội, cải tạo xã hội, là sợ dây kết nối con
người với con người. Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, hệ thống mạng xã
hội toàn cầu, báo mạng internet ra đời, phát triển không ngừng và đến giờ đã trở thành một
phần không thể thiếu trong đời sống tin thần của xã hội. Với tính chất cập nhật nhanh
chóng, nguồn thông tin đa dạng, góc nhìn đa chiều, tương tác tiện lợi, hình ảnh sống động,
tích hợp được nhiều ưu điểm của báo in và báo truyền hình. Báo mạng đang ngày càng
chiếm ưu thế trong thời buổi hiện nay. Một hình thức dễ thấy ở báo mạng chính là “trích
dẫn” và “trích nguồn” thông tin. Đây là một hình thức đem lại nhiều ưu điểm, tuy nhiên
cũng không ít những mặt bất cập.
Bài tiểu luận dưới đây sẽ tìm hiểu rõ hơn về “trích dẫn, trích nguồn”, thông qua việc thu
thập tài liệu và khảo sát cụ thể các bài báo. Do thời gian nghiên cứu và thu thập tài liệu có
hạn, kinh nghiệm thực tế còn hạn chế, vấn đề nghiên cứu còn mới mẻ, bước đầu làm quen
với môi trường Đại học và thực hiện tiểu luận nên bài viết chắc chắn không tránh khỏi
thiếu sót. Em rất mong sẽ nhận được nhiều ý kiến góp ý và sự chỉ dẫn để em có thể hoàn
thiện hơn các đề tài khác trong kỳ sau.

1


A. Lý thuyết
I.

Có 2 loại trích dẫn:
+ Trích dẫn trực tiếp (trích dẫn nguyên văn): trích nguyên văn lời của một ai đó.
Lời trích dẫn được đặt trong dấu ngoặc kép.
+ Trích dẫn gián tiếp (trích dẫn diễn giải): lời trích dẫn đã được biên tập lại cho trau
chuốt và phù hợp. Trong trường hợp này, trích dẫn không được đặt trong dấu ngoặc kép.

Các dấu ngoặc đánh dấu lời trích dẫn có nghĩa là tất cả những gì ở giữa là nguyên văn lời
nguồn tin nói. Đừng bao giờ thay đổi lời trích dẫn, cho dù bạn muốn làm cho những lời
này rõ nghĩa hơn. (Tuy nhiên, bạn vẫn có thể cắt bỏ những chữ ‘ậm ờ’ và những tiếng vô
nghĩa người ta thường dùng trong văn nói. Có một số phóng viên còn tin rằng, sửa văn
phạm của người nói cũng được). Nếu bạn dùng lời trích dẫn, hãy dùng nguyên văn. Nếu
không, chỉ nên dùng một phần lời nói đó. Hoặc viết lại ý của lời nói bằng chính lời của
bạn và không dùng các dấu ngoặc.
Những lời trích dẫn rất quan trọng vì chúng làm cho người đọc tin tưởng vào giá trị câu
chuyện. Chúng bổ sung dữ kiện ở đoạn đầu, nhấn manh thêm đến các điểm chính trong
câu chuyện. Qua những lời trích dẫn, độc giả có thể “nghe” trực tiếp từ nguồn tin nói về
tin đó. Họ cũng có thể hiểu thêm được về thái độ, tình cảm và tính tình của nguồn tin.
Những lời trích dẫn cũng làm cho câu chuyện thêm đa dạng và tăng nhịp độ câu chuyện.
Người đọc không chỉ đọc hết dòng nọ sang dòng kia về những thông tin trong câu chuyện.
Một bài báo không có lời trích dẫn thì sẽ rất nhàm chán.
Trích dẫn cho các bài báo thường bao gồm:

3


•

tên của các tờ báo in nghiêng

•

rồi.

III.

Vai trò của Trích dẫn, trích nguồn

Trích dẫn, trích nguồn có vai trò làm tăng giá trị bài viết nhờ có tham khảo, đối chiếu, so
sánh … với các nguồn tin khác, thể hiện rõ ràng nguồn gốc thông tin thu thập được, giúp
cho bài viết trở nên đáng tin cậy hơn. Nhất là trích dẫn trực tiếp, còn giúp cho bài báo trở
nên sinh động hơn, khẳng định rõ mục đích của bài viết, tạo sự mới mẻ và ý kiến tham
khảo cho độc giả.
Trích dẫn, trích nguồn còn giúp quá trình tìm kiếm và chọn lọc những thông tin có chất
lượng, cho phép người đọc bài viết của bạn có thể xác nhận tính đúng đắn của những
thông tin mà bạn trích dẫn đồng thời đọc thêm về những vấn đề/luận điểm cụ thể mà bạn
đã nêu ra; tránh xảy ra việc đạo văn, làm giảm sự nghi ngờ về vi phạm bản quyền , đảm
bảo rằng trích dẫn phải phù hợp với nội dung bài viết và trích nguồn phải đúng địa chỉ

4


chính xác của nguồn tin, để độc giả có thể dễ dàng kiểm chứng độ tin cậy cũng như tính
xác thực của tin.
IV.

Các lưu ý khi trích dẫn, trích nguồn

Trích nguồn
Xác định nguồn tin tốt
Luôn phải chắc chắn là bạn có các nguồn tin chính xác và khác quan hoặc các nguồn tin
trung lập, tuyệt đối không sử dụng nguồn tin không cơ sở, những nguồn tin vỉa hè, nguồn

khoa học, kỹ thuật đến y tế… Phóng viên nào xây dựng được cho mình óc tò mò và sự
hoài nghi sẽ tránh được các thiếu sót loại đó.
Vấn đề càng rõ hơn khi nguồn tin nói về một người thứ ba. Lúc đó, chắc chắn phóng viên
phải kiểm chứng ngay với nguồn tin mới xuất hiện này chứ không thể dựa vào phát biểu
của nguồn tin đầu tiên. Nếu để ý, chúng ta sẽ thấy rất nhiều mẩu đính chính trên báo là do
phóng viên lười, không chịu kiểm chứng nên đưa tin sai theo nguồn tin “chưa đáng tin
cậy” của mình.
Doanh nghiệp nào cũng thích mình là người đầu tiên làm ra sản phẩm này, cung ứng dịch
vụ nọ và họ cũng biết báo chí thích từ đầu tiên trong tin. Cần cảnh giác trước từ này. Chỉ
dùng khi đã kiểm chứng và tin chắc nó chính xác. Cũng cần cảnh giác trước các thông số
thị phần mà doanh nghiệp thường nêu là sản phẩm của họ đang chiếm giữ. Người phóng
viên nếu chuyên trách sâu lãnh vực mình theo dõi sẽ dễ dàng nhận ra những lời nói phóng
đại.
Nhận thông báo báo chí của một công ty vừa nhận chứng nhận ISO 9000, phóng viên biết
mười mươi là công ty này sai khi cho rằng họ là doanh nghiệp đầu tiên trong lãnh vực tin
học nhận giấy chứng nhận này. Đừng vì sự hấp dẫn của tin, đừng để tin có khả năng chọn
đăng làm bạn cố tình đưa chi tiết sai này vào tin.

6


Tương tự, khi chúng ta đi phỏng vấn người dân địa phương, một lão nông ít học, đừng cố
ý chứng tỏ mình biết ghi nhận thực tế phong phú bằng cách trích những câu phát biểu ngô
nghê, sai ngữ pháp, đầy từ địa phương vào tin. Làm vậy, người đọc sẽ bị phân tâm và chủ
đích tin sẽ bị sai lạc. Dĩ nhiên nếu bạn đang viết một phóng sự mà phương ngữ là chủ đề
chính thì đó là chuyện khác.
Ngay cả khi nói chuyện với các quan chức, các nghệ sĩ hay những nhân vật nổi tiếng khác,
phóng viên cũng không nên ghi lại nguyên văn những tiếng ề à, những câu thiếu chủ ngữ,
những chỗ “buột miệng” mà nói của nguồn tin. Nghệ thuật ghi lại cuộc phỏng vấn là làm
sao khi nguồn tin đọc bài trên báo có thể gật gù nói,” Đây không hẳn là những gì tôi nói

Khi nguồn tin dùng các thuật ngữ chuyên môn, đừng ngại ngắt lời họ và yêu cầu họ giải
thích bằng ngôn ngữ thông thường.
2. Tin không đơn thuần chỉ là những gì người ta nói mà còn là cách họ nói như thế nào.
Một tin thông thường nên có một trích dẫn vào đoạn thứ hai hoặc thứ ba để hỗ trợ cho
thông tin chính đã nêu ở phần mào đầu. Nhưng câu trích đó phải có thông tin mới chứ
không lặp lại thông tin đã nêu ở mào đầu.
3. Ngay cả khi lấy nguồn tin từ một tuyên bố của chính phủ thì vào khoảng đoạn 3 hoặc 4
vẫn cần dẫn nguyên một câu trong tuyên bố đó.
4. Lý tưởng nhất là các phát biểu là của một nhân chứng hoặc một nguồn tin có uy tín cho
phép phóng viên sử dụng tên của họ trong bài. Các chi tiết khác như tuổi, nghề nghiệp…

8


của họ cũng cần được đưa vào ở chỗ phù hợp. Ngoài ra cần thỏa thuận rõ với nguồn tin về
cách dẫn nguồn. Giả dụ nếu nguồn tin nói một câu rất hay nhưng họ không muốn bị nêu
tên, thì cần thỏa thuận rõ với họ về cách dẫn nguồn, chẳng hạn thương lượng với họ cách
dẫn nguồn như “một quan chức cấp cao của chính phủ nói”, hoặc “một người biết rõ về
thỏa thuận này nói”. Đây là một cách tốt để dẫn nguồn tin giấu tên.
5. Trích dẫn có thể sử dụng trong những vấn đề đang gây tranh cãi. Nói cách khác, với
việc đưa câu nói trực tiếp vào bài, ta có thể có những ngôn từ chính xác và tránh những
hiểu lầm về các ý kiến hoặc tuyên bố của người nói.
6. Khi không trích dẫn trực tiếp câu nói của nguồn tin mà viết gián tiếp thì không bao giờ
được tự đoán ý họ định nói gì, hoặc không bao giờ tự ý diễn giải ngôn từ hoặc suy nghĩ
của họ. Cần tuyệt đối chính xác khi miêu tả những điều họ nói.
7. Cần chọn lựa các câu trích dẫn rất cẩn thận và đừng sử dụng trích dẫn chỉ để bài viết có
trích dẫn.
8. Trích dẫn cần phải có ý nghĩa và phù hợp với mạch của bài viết. Không được thay đổi
câu trích và không bao giờ được phép tự bịa ra các câu trích. Tuy nhiên, có thể được phép
thay đổi một hoặc hai từ để làm câu đúng ngữ pháp – đặc biệt trong trường hợp người nói

chí.
Quy chế gồm 9 điều, quy định việc cung cấp thông tin cho báo chí và việc sử dụng thông
tin để đăng, phát trên báo chí, trong đó có việc thông tin về những vụ án, vụ việc tiêu cực
còn đang được điều tra hoặc chưa xét xử, chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

10


Cụ thể, cơ quan báo chí, tác giả bài báo phải viện dẫn nguồn tin được sử dụng để đăng,
phát trên báo chí. Khi viện dẫn nguồn tin phải thể hiện rõ nguồn tin do cá nhân, cơ quan,
tổ chức nào cung cấp hoặc thể hiện rõ là theo nguồn tin riêng của phóng viên, nguồn tin
riêng của cơ quan báo chí và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về xuất xứ và tính xác
thực của nguồn tin.
Phải đảm bảo tính nguyên vẹn, chính xác của thông tin
Đối với các vụ án đang được điều tra hoặc chưa xét xử và các vụ việc tiêu cực hoặc có dấu
hiệu vi phạm pháp luật nhưng chưa có kết luận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, báo
chí có quyền thông tin theo nguồn tài liệu của mình nhưng phải viện dẫn nguồn tin và chịu
trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin đã đăng, phát.
Cơ quan báo chí phải đảm bảo tính nguyên vẹn, chính xác của thông tin được cung cấp,
không được đăng, phát những thông tin về thân nhân và các mối quan hệ của cá nhân
trong các vụ án, vụ việc tiêu cực khi không có căn cứ cho rằng những thân nhân và các
mối quan hệ đó liên quan đến vụ án, vụ việc tiêu cực hoặc chưa có kết luận của cơ quan
nhà nước có thẩm quyền, làm ảnh hưởng xấu đến đời tư của công dân.
Cơ quan báo chí khai thác các văn kiện, tài liệu của tổ chức, tài liệu, thư riêng của cá nhân
có liên quan đến các vụ án đang được điều tra hoặc chưa xét xử, các vụ việc tiêu cực hoặc
có dấu hiệu vi phạm pháp luật đang chờ kết luận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền,
phải nêu rõ xuất xứ của các văn kiện, tài liệu thư riêng và phải chịu trách nhiệm trước
pháp luật về những nội dung thông tin đã đăng, phát.
Phải ghi rõ họ, tên thật hoặc bút danh của tác giả
Khi sử dụng tin, bài để đăng phát trên báo chí, cơ quan báo chí phải ghi rõ họ, tên thật

gây ra một số lỗi. Đó là tình trạng trích dẫn không có chú thích và lấy nguồn không ghi rõ
nguồn tin. Chính vì tình trạng không xác định rõ nguồn tin đã gây ra những sai lầm nhiều
khi rất nghiêm trọng. Ngoài ra còn xảy ra những trường hợp như phóng viên tự “bịa ra”
chú thích phỏng vấn, hay lấy trích dẫn, nguồn tin từ báo khác mà không ghi rõ. Khiến tính
trạng vi phạm bản quyền ngày càng nhiều hiện nay. Một số tờ báo không ghi nguồn trích
dẫn, nếu chăng có ghi thì chỉ viết tắt khiến độc giả không thể “luận” nổi nguồn đó từ báo
nào. Có nhiều trang tin được lập ra chỉ toàn đăng tin mang về từ các trang báo mạng khác.
Ví dụ như trang tin tức của diễn đàn “Mạng Việt Nam” có tên miền là www.news.go.vn.
Trang tin này một ngày đăng tải rất nhiều tin, bài từ những trang báo mạng có uy tín.
13


Nhưng điểm tích cực của nó chính là rất đảm bảo trong vấn đề bản quyền. Ngoài trích dẫn
tên tác giả, tên cơ quan chủ quản của bài báo, còn có một liên kết dẫn đến bài viết gốc.
Ngoài ra thì cũng có nhiều báo khác cũng có hoạt động tương tự.
Lại nói về chuyện bản quyền nguồn tin, độc giả vẫn còn nhớ vụ báo mạng VietNamNet
đăng tải tin”Công tử con ông chủ Vincom tỏ tình bằng chiêu độc”, trong đó đã đưa lên
đoạn clip và những lời bình luận về cậu Phạm Nhật Hoàng tỏ tình một “hot girl”. Ngay khi
tin được đăng, một số báo mạng đã đăng theo nguồn tin này. Nhưng sau đó, ông Phạm
Nhật Vượng đã liên lạc với văn cơ quan công an, nhờ truy tìm nguồn gốc thông tin và gửi
báo Vietnamnet yêu cầu cải chính, xin lỗi. Báo VietNamNet ngay lập tức đã xóa bài viết
và cho đăng bài cải chính, xin lỗi ông Phạm Nhật Vượng về thông tin đưa sai đồng thời
quy chụp các báo mạng khác đã đăng tải thông tin mà lỏng lẻo trong công tác kiểm duyệt.
Chính sự việc này đã làm bùng nổ những bức xúc từ các trang báo mạng khác, họ cho rằng
VietNamNet đã không thừa nhận trách nhiệm lại có hành vi đổi lỗi cho đồng nghiệp, họ
lên tiếng mong rằng báo VietNamNet sẽ có hành xử “đàng hoàng hơn”. Đấy chỉ là một
trường hợp về trích dẫn nguồn tin trên báo mạng.
Một bài báo mạng, chỉ cần một cái click chuột có thể gây ra tranh cãi, hậu quả nghiêm
trọng chính là sự mất lòng tin của độc giả, sự hoài nghi của công chúng về sự lỏng lẻo
trong công tác kiểm duyệt cũng như xác định nguồn tin. Nghiêm trọng hơn đó là đối tượng

Hạ Long vừa được công nhận là kỳ quan thiên nhiên thế giới, thay vì cần đưa ra
chương trình khuyến mại để tri ân với du khách nhiều hơn, thì ngược lại Quảng
Ninh lại tăng giá vé tham quan vịnh một cách bất hợp lý”, “Bà Huyền góp ý thêm:
Về lâu dài, Quảng Ninh nên đưa ra những gói du lịch khuyến mại, thậm chí miễn
phí tham quan trong những tháng hoặc những ngày ít khách để kích cầu du
lịch…”., “Ông Đào Mạnh Lượng, Chủ tịch Chi hội Du thuyền Hạ Long cũng bày
tỏ: Giá vé thấp thì việc tăng giá không có gì bàn cãi, song tăng giá ở mức nào và
thời điểm nào là hợp lý, đảm bảo sự hài hoà giữa lợi ích chung của người dân,
15


doanh nghiệp và nhà nước là điều rất đáng phải cân nhắc kỹ”. Những lời trích
dẫn này đã được biên tập lại cho phù hợp với nội dung bài báo cũng như phù hợp
với ngôn ngữ báo chí. Tuy nhiên bài báo vẫn chưa có câu trả lời chính thức từ phía
cơ quan chức năng nên vẫn còn cần bổ sung thêm ý kiến của những người trực
tiếp ra quyết định tăng giá để khán giả có thể đánh giá lý do một cách khách quan
hơn, đa chiều hơn.
Ngày 5/12, bài viết ”Bản kiểm điểm khiến phụ hyunh bàng hoàng”, nguồn VietNamNet,
tác giả Nguyễn Hiền được đăng tải trên Dân trí. Với hình thức ghi chú đầy đủ nguồn bài
viết, cơ quan chủ quản của tờ báo được trích nguồn cùng tác giả của bài báo được in đậm
ngay dưới bài viết cho thấy báo Dân trí cũng đã cố gắng thực hiện tốt việc trích nguồn.
Bài viết cũng đã sử dụng một số trích dẫn trích trực tiếp trong cuốn nhật ký của cháu bé
luôn luôn bị “khủng hoảng” với cách dạy trên lớp của giáo viên tiếng Anh. Việc trích dẫn
nguyên văn lời cháu bé viết trong nhật ký khiến độc giả phần nào hiểu được tâm lý sợ hãi
của em mỗi khi đến tiết học tiếng Anh. Ngoài ra còn sử dụng trích dẫn trực tiếp lời của mẹ
cháu "Tôi thất vọng với cách giáo dục chạy theo thành tích. Thất vọng với việc ngành giáo
dục sa sả rao giảng "giáo dục hiệu quả cần sự phối hợp gia đình - nhà trường và xã hội"
nhưng lại không làm như vậy. Các cô đang dạy các cháu làm người không trung thực".
Lời trích dẫn này có tác dụng khiến độc giả hiểu được nỗi bức xúc của chị khi thấy con
mình bị giáo viên đối xử không công bằng. Cuối bài viết, tác giả có trích dẫn nguyên văn

chấm văn “theo ý”, dạy văn khuôn sáo, chương trình quá nhiều và thời gian dạy trên lớp
có hạn dẫn tới sự “hổng” kiến thức trầm trọng ở các em. Thêm vào đó là hình thức học văn
thiếu logic, đọc chép còn tồn tại khiến các em không thể phát triển được tư duy sáng tạo,
tự do cảm xúc ở các bài văn. Cho ý kiến về vấn đề này, phóng viên đã trao đổi trực tiếp và
có trích lời tiến sĩ Hoàng Thị Tuyết - giảng viên Khoa Giáo dục tiểu học, Trường ĐH Sư
phạm TP.HCM, một số bậc phụ huynh có con em đang học cấp tiểu học. Bằng cách trích
dẫn trực tiếp ý kiến về việc dạy văn hiện nay đem lại nhiều bất cập, còn bộc lộ được phần
17


nào thái độ của họ đối với thực thế đáng buồn này. Trong bài viết còn có ý kiến của Cô Tạ
Thị Tuyết Dung, giáo viên Trường tiểu học Đống Đa (Q.Tân Bình, TP.HCM), và một cô
giáo đang giảng dạy, đều tỏ ra bức xúc trước việc sách giáo khoa không kích thích được sự
sáng tạo và óc tưởng tượng cho các em, khiến các em trở nên thụ động. Ngoài ra, phóng
viên còn trích thêm một số ý kiến của các giáo viên, cán bộ trong ngành giáo dục về vấn
đề này. Dưới nhiều quan điểm và cái nhìn khác nhau, bài viết tạo được sự khách quan hơn,
để độc giả có thể đứng trên nhiều luồng quan điểm để có nhận xét cho riêng mình. Những
trích dẫn trực tiếp này phần nào thể hiện được những quan điểm của người trong cuộc, tuy
nhiên còn thiếu những ý kiến từ phía các em học sinh, những người đang trực tiếp tiếp thu
những kiến thức hàng ngày. Cần thiết phải thêm trích dẫn một số ý kiến của các em nữa thì
bài báo sẽ thuyết phục độc giả hơn. Tuy nhiên thì việc sử dụng trích dẫn đã tạo được hiệu
quả nhất định trong bài viết.
Ngày 8/12, bài viết “Vụ kiện thí sinh Top Model 15 tỉ đã kết thúc?” nguồn: VietNamNet,
khuyết danh tác giả bài báo. Trong bài viết, tác giả đề cập tới vụ lùm xùm giữa 3 thí sinh
đã bị loại và ban tổ chức cuộc thi người mẫu Việt Nam Next Top Model về vấn đề làm lộ
thông tin về kết quả cuộc thi. Một số trích dẫn được sử dụng là lấy từ các báo khác, đầu
tiên là trích dẫn được lấy từ báo Thanh Niên, bà Lê Thị Quỳnh Trang, Giám đốc sản xuất
chương trình đã trả lời phỏng vấn: “Chúng tôi cần giải quyết ngay vụ lùm xùm này, gặp
càng sớm càng tốt để xem thái độ, suy nghĩ của các thí sinh ra sao chứ không phải đòi nợ
hay cần tiền bồi thường gì ở họ”. Tiếp đến là lời trích dẫn của Hoàng Oanh trả lời phỏng

tác nhiều mặt giữa hai nước trong thời gian qua, bà Huân tước hy vọng”, “Nhấn mạnh
đến mục đích chuyến thăm nhằm tiếp tục tăng cường hơn nữa và cụ thể hóa các nội dung
của quan hệ Đối tác chiến lược giữa hai nước, Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng cho rằng”,
“Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng cũng trân trọng cảm ơn Quốc hội, Chính phủ và nhân dân
Anh đã dành cho Việt Nam nguồn ODA quan trọng”, “Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh”,
“Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng mong muốn”. Nhìn chung, nguồn tin rất đáng tin cậy, lời
trích dẫn cũng được biên tập phù hợp với nội dung bài báo.

19


Cũng trong ngày 9/12, bài tin “Trộm xe tang vật khi CSGT đang xử lý vi phạm” nguồn An
ninh thủ đô, tác giả T.V. Trong tin này không có lời trích dẫn, tác giả chỉ cung cấp nguồn
tin từ phía công an huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) nơi xảy ra vụ trộm xe tang vật khi
CSGT đang xử lý vi phạm. Nguồn tin từ công an là một nguồn tin rất xác thực, độc giả
cũng an tâm trước sự chính xác của thông tin này.
Cụ thể là ngày 10/12/2011, có hàng chục bài báo được đăng lên đề cập đầy đủ đến các lĩnh
vực đời sống xã hội, thì chỉ có một số bài viết được lấy nguồn từ các trang khác. Tiêu biểu
là các bài viết:
“Sự thật vụ “hà mã Vườn thú Hà Nội bị thương, chảy máu loang lổ”” lấy nguồn từ báo
An ninh thủ đô, tác giả bài viết An Huy. Nguồn tin tư báo An ninh thủ đô ít nhiều cũng
khiến độc giả an tâm về độ xác thực. Trong bài viết này, tác giả nói về sự thật đằng sau
bức hình chụp con Hà Mã nằm bệt dưới sàn xi măng, dưới cổ là “máu” chảy ra loang lổ đã
gây xôn xao dư luận trong những ngày qua. Sử dụng chú thích ảnh từ bài viết trên 1 trang
báo điện tử có tựa đề: “Voi, hà mã bị “hành xác” giữa Thủ đô”, đăng tải hôm 17/11/2011
ở ngay câu mở đầu như là để đặt ra vấn đề cần giải quyết của bài báo. “Hà mã bị thương,
chảy máu nằm phơi ngoài sân chuồng nhốt nhưng không có sự chăm sóc của nhân viên
vườn thú, khiến khách tham quan thắc mắc”, đây là kiểu trích dẫn trực tiếp, tuy nhiên
không rõ tên tác giả viết bài báo này, chỉ có thông tin về tít báo và ngày đăng nên chưa
đảm bảo yêu cầu cần thiết trong trích nguồn. Ngoài ra, trong bài viết này còn đăng cả đoạn

lương thiện của mình”. Tác giả đã biên tập lại lời phát biểu của phạm nhân giây phút sau
khi tòa tuyên án 6 tháng tù như để nói về sự ân hận của một cô gái vì lầm lỡ mà phải trả
giá đắt. Trích dẫn trong bài viết này còn khá chung chung về nguồn tin, không có lời trích
dẫn trực tiếp. Tuy nhiên dantri đã tuân thủ đúng nguyên tắc trích nguồn bài viết, nguồn tin
từ một tờ báo đáng tin cậy như báo Pháp luật Việt Nam cũng tạo sự tín nhiệm từ phía độc
giả.
Ngoài ra, bài viết “Ngăn ngừa bạo lực học đường: Tăng cường “giám thị” camera”
(10/12) cũng được lấy nguồn từ báo Người Lao Động, tác giả Huy Lân, trong bài viết đề
cập đến quan điểm về việc gắn camera giám sát hoạt động của các em học sinh, tránh xảy
21


ra tình trạng bạo lực học đường đang nhức nhối hiện nay. Bài viết hầu như toàn sử dụng
những lời trích dẫn gián tiếp, chính là quan điểm của những người trong cuộc, những cán
bộ công cấp cao trong ngành giáo dục để nói về vai trò tích cực mà việc lắp camera mang
lại cho việc kiểm soát an ninh học đường. Đầu tiên là trích dẫn phỏng vấn Hiệu trưởng
trường THCS Ba Đình (HCM), tác giả viết “Ông Huỳnh Nghề cho biết: Lúc trước, có một
học sinh báo bị mất đồ trên lớp khi em xuống học thể dục. Giám thị không phát hiện được
nhưng camera ghi lại vào thời điểm đó có một học sinh lớp khác vào lấy đồ của bạn. Với
bằng chứng này, học sinh trên phải xin lỗi và trả lại đồ cho bạn. Hay vụ một học sinh lớp
7 báo em bị các anh chị lớp trên trấn lột ở trong trường. Nhận được tin này, trường giao
giám thị điều tra nhưng không phát hiện vụ trấn lột. Xem lại camera tại địa điểm, thời
gian học sinh mô tả cũng không thấy vụ trấn lột nào. Với bằng chứng này, học sinh trên
phải thừa nhận là đã dựng chuyện bị trấn lột vì đã tiêu xài hết tiền cha mẹ cho.” Tiếp theo
là trích dẫn lời bà Đinh Thị Hồng Thủy, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Bội Cơ (quận 5),
tác giả viết: “Bà cho biết từ năm 2008, trường đã gắn 16 camera và luôn có người trực để
nếu phát hiện điều gì bất thường sẽ kịp thời gọi giám thị đến can thiệp. Với sự hỗ trợ của
camera, trường đã ngăn chặn kịp thời nhiều vụ học sinh xích mích, gây gổ sắp xảy ra
đánh nhau... Theo bà Phạm Thị Thúy Vĩnh, Hiệu trưởng Trường THPT tư thục Ngô Thời
Nhiệm, (quận 9-TPHCM) học sinh thấy có camera nên cũng sợ hơn. Có lẽ vì thế mà nhiều

xã hội của người cung cấp nguồn tin ấy. Thế nên sẽ gây cho độc giả sự hoài nghi về độ
chính xác của nguồn tin đưa ra. Đây cũng chính là lỗi chung của rất nhiều những bài báo
mạng, lỗi không xác định được chính xác nguồn tin, rất dễ mắc phải lỗi sai về bản chất của
sự việc.
Cũng trong ngày 11/12, Dân trí cũng đăng tải bài viết “Nữ sinh cấp 2 má hồng, chuốt mi,
đeo lens giả” tác giả Kim Thái nguồn từ báo Khoa học và đời sống. Ngay ở sapo, tác giả
đã trích lời của chính em gái là nhân vật được nói tới trong bài báo, em Nguyễn Hồng
Trang (trường THCS Nam Trung Yên, HN) hồn nhiên nói “Trong cặp em ngoài sách vở
ra, lúc nào cũng phải có một bộ gương lược, đặc biệt son thì không thể quên”, sau đó, tác
giả cũng trích thêm lời của em “Bạn em ai chẳng tô son, đánh má hồng cho tự tin khi đến
lớp. Nhưng cũng chỉ nhẹ nhàng thôi. Ai chơi trội mới dám đeo lens, nhuộm tóc. Đương

23


nhiên, đi chơi thì khác hoàn toàn”, “Nhanh thôi ạ, mất tầm 5 phút là cùng. Có tý son
phấn vào nhìn mặt sáng sủa, tự tin lên lớp hẳn”. Ngoài ra, tác giả còn phỏng vấn và trích
dẫn trực tiếp, nguyên văn lời của một vài em học sinh, bậc phụ huynh và giáo viên khi họ
bày tỏ ý kiến và quan điểm trước sự “chải truốt thái quá” của em học sinh cấp 2 nêu trên.
Đa phần là không đồng tình với hành vi ấy của em Trang. Những lời trích dẫn trực tiếp
được sử dụng nhằm khiến bài báo thêm sinh động hơn, cụ thể hơn, có những ý kiến đa
chiều khiến độc giả có thể dễ đánh giá về tính khách quan. Lời trích dẫn nguyên văn còn
phần nào bộc lộ được tâm trạng của người được phỏng vấn về vấn đề được bàn luận.

KẾT LUẬN
Trong thời đại thông tin phát triển mạnh như vũ bão hiện nay, với một đất nước có 54 dân
tộc anh em, hơn 86 triệu người dân và khoảng gần 4 triệu Việt kiều cư trú ở nhiều nước
trên thế giới, Đảng và Nhà nước ta luôn tôn trọng quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí của
mọi thành phần giai cấp, tầng lớp trong xã hội; đồng thời khuyến khích phát huy tính
chuyện nghiệp trong báo chí nhằm xây dựng Tổ quốc Việt Nam ngày càng giàu mạnh,

Bách khoa toàn thư mở wikipedia Tiếng Việt

( />5.

Diễn đàn ict news () bài viết “Thông báo về việc chấn

chính nguồn tin”
6.

Diễn đàn Đài truyền thanh – truyền hình thành phố Nam Kỳ () bài

viết “Sử dụng lời trích dẫn hiệu quả”

C. Thực hành
25