ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THANH HÀ

VẬN DỤNG TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG I
CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƢỢNG, SINH HỌC 11 –
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI - 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THANH HÀ

VẬN DỤNG TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG I
CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƢỢNG, SINH HỌC 11 –
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DA ̣Y HỌC
(BỘ MÔN SINH HỌC)
MÃ SỐ: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Lê Đình Trung

của giáo viên trong dạy Sinh học nói chung và dạy học chƣơng I “Chuyển hóa
vật chất và năng lƣợng” Sinh học 11 – THPT nói riêng ... Error! Bookmark not
defined.
1.3.2. Thực trạng chất lƣợng học sinh học của học sinh ở trƣờng THPT hiện nay
.........................................................................................Error! Bookmark not defined.

iii


Tiểu kết chƣơng 1................................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. VẬN DỤNG TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG I “CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƢỢNG”, SINH
HỌC 11 – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ....... Error! Bookmark not defined.
2.1. Đặc điểm nội dung chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng”, Sinh
học 11 – THPT .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Nguyên tắc, quy trình tiếp cận hệ thống để dạy học chƣơng I “Chuyển hóa
vật chất và năng lƣợng”, Sinh học 11 – THPT ... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Nguyên tắc xây dựng quy trình dạy học theo tiếp cận hệ thống ........ Error!
Bookmark not defined.
2.2.2. Quy trình vận dụng tiếp cận hệ thống để dạy học chƣơng I “Chuyển hóa
vật chất và năng lƣợng”, Sinh học 11 – THPT ... Error! Bookmark not defined.
2.3. Một số giáo án xây dựng dựa trên tiếp cận hệ thống để dạy học các bài
chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng”, Sinh học 11 – THPT....... Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 2:............................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .... Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm ............. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Mục đích thực nghiệm............................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm .............................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Đối tƣợng và phạm vi địa bàn thực nghiệm . Error! Bookmark not defined.

Về mục tiêu phát triển giáo dục từ nay đến năm 2020 Nghị quyết TW 2
cũng chỉ rõ: “Nâng cao chất lượng toàn diện”. Với giải pháp chủ yếu là quy
định rõ mục tiêu, kế hoạch, chƣơng trình và sách, yêu cầu cơ bản về kiến thức
kỹ năng các môn học, quy định các chuẩn đánh giá, đánh giá giáo viên, đánh giá
kết quả học tập của học sinh.
Vì những đổi mới giáo dục đòi hỏi phải đổi mới giáo dục tất cả các môn
học ở bậc THPT nhằm phục vụ mục tiêu giáo dục là vừa phải chuẩn bị cho số
đông học sinh học lên đại học, vừa phải chuẩn bị cho một bộ phận học sinh đã
học tập thành công ở bậc THPT có thể bƣớc vào cuộc sống lao động.
1.2. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
Mặc dù giáo dục đã đổi mới nhiều về quy mô và hình thức phát triển,
nhƣng phƣơng pháp dạy học – khâu trọng yếu trong đào tạo thì vẫn còn nhiều
tồn tại. Tình trạng học sinh bị động trong quá trình học vẫn còn phổ biến.
Để đáp ứng mục tiêu đào tạo con ngƣời mới có năng lực hành động cao
hơn thì việc bồi dƣỡng cho học sinh năng lực phát hiện, đặt và giải quyết các
vấn đề trong học tập và thực tiễn là rất quan trọng. Trong quá trình dạy học, sự
chỉ đạo của giáo viên không có tính trực tiếp mà là sự hƣớng ý nghĩ của học sinh
vào đối tƣợng, vạch ra các vấn đề tồn tại trong đối tƣợng hoặc phát huy cao độ
tính tích cực của học sinh giúp các em tự nhìn thấy đƣợc vấn đề.
Muốn đạt đƣợc mục đích trên trong quá trình dạy học giáo viên phải tổ
chức để học sinh tìm tòi trí tuệ khi thu nhận tri thức thông qua cách giải quyết

1


các vấn đề. Quá trình đổi mới giáo dục môn Sinh học phải đồng thời đổi mới về
mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, thiết bị về cách đánh giá dạy và học.
1.3. Xuất phát từ thực trạng dạy và học môn Sinh học hiện nay
Hiện nay thực trạng dạy học sinh ở trƣờng trung học phổ thông cho thấy
còn có những hạn chế nhất định trong nhận thức, trong việc sử dụng phƣơng

SGK và thực tiễn cuộc sống, rèn cho HS tƣ duy khái quát, so sánh, tổng hợp làm
tiền đề cho việc học tập và nghiên cứu sau này.
Với những lí do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: ‘‘Vận dụng tiếp cận hệ
thống trong dạy học chương I ‘‘Chuyển hóa vật chất và năng lượng’’, sinh
học 11 – THPT’’.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài đƣợc nghiên cứu với mục đích vận dụng phƣơng pháp tiếp cận hệ
thống trong dạy học chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng”, Sinh học
11 – THPT nhằm giúp HS chủ động, tích cực trong học tập, từ đó nâng cao chất
lƣợng dạy học.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu: vận dụng lý thuyết hệ thống vào dạy học chƣơng
I Sinh học 11 – THPT.
- Khách thể nghiên cứu: phƣơng pháp dạy học sinh học trên đối tƣợng học
sinh lớp 11.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận tiếp cận hệ thống và vận dụng tiếp cận hệ thống
trong dạy học chƣơng I Sinh học 11 – THPT.
- Nghiên cứu thực trạng dạy học theo hƣớng tiếp cận hệ thống ở nhà
trƣờng phổ thông qua điều tra khảo sát.
- Cấu trúc hóa nội dung chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng”
Sinh học 11 – THPT theo hƣớng tiếp cận hệ thống.
- Xây dựng qui trình vận dụng tiếp cận hệ thống trong dạy học chƣơng I
“Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng” Sinh học 11 – THPT thông qua các giáo
án lên lớp.
- Thực nghiệm sƣ phạm, thống kê xử lý các số liệu, phân tích định tính và
định lƣợng kết quả thực nghiệm sƣ phạm.

3


4


7.5. Phƣơng pháp thống kê toán học
Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lí số liệu thực nghiệm.
8. Những đóng góp mới của đề tài
8.1. Làm sáng tỏ thêm cơ sở lí luận và thực tiễn việc vận dụng tiếp cận hệ thống
trong dạy học nói chung và dạy học sinh học nói riêng ở nhà trƣờng phổ thông
hiện nay.
8.2. Cấu trúc hóa lại nội dung chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng”
Sinh học 11 – THPT theo hƣớng TCHT để làm cơ sở triển khai xây dựng các bài
lên lớp theo hƣớng nghiên cứu.
8.3. Xây dựng đƣợc quy trình vận dụng tiếp cận hệ thống tổ chức các bài lên lớp
nội dung chƣơng I “Chuyển hóa vật chất và năng lƣợng” Sinh học 11 – THPT.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục,
nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
Chƣơng 2: Vận dụng tiếp cận hệ thống trong dạy học chƣơng I “Chuyển
hóa vật chất và năng lƣợng”, Sinh học 11 – THPT
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm

5


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hoàng Chúng (1983), Phương pháp thống kê toán học trong khoa học
giáo dục. NXB Giáo dục.
2. Đặng Hùng Dũng (2014), Vận dụng tiếp cận hệ thống để xây dựng bài
tổng kết chương sinh học 11 – THPT. Luận văn thạc sĩ.

HN.
16. Đào Thế Tuấn (1989), Hệ thống nông nghiệp và vấn đề nghiên cứu xã
hội học ở nông thôn.TC xã hội học, số 1, 1989.
17. Nguyễn Thu Tƣ (2010), Quán triệt quan điểm sinh thái và tiến hóa kết
hợp vận dụng quan điểm sinh học hệ thống trong dạy học phần sinh học vi sinh
vật, sinh học 10, THPT. Luận văn thạc sĩ.
18. Lê Đình Trung (CB) (2012), Đổi mới phương pháp dạy học và những
bài giảng minh họa sinh học 12. NXB sƣ phạm.
19. Lê Đình trung (CB) (2010), Dạy học theo chuẩn kiến thức và kĩ năng.
NXB sƣ phạm.
20. Viện ngôn ngữ (1996), từ điển tiếng việt. NXB Đà Nẵng.
21. Gharajedaghi, J, 1999. Tư duy hệ thống - Quản lý hỗn độn và phức
hợp , NXB Khoa học xã hội, HN, 2005 (bản dịch)

7