BÀI ĐIỀU KIỆN MÔN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT
NAM
Họ tên : Hoàng Thanh Huyền
Lớp : K65A
Khoa : Giáo dục mầm non

Đề bài : Trình bày hiểu biết của em về 1 nội dung mà em ấn tượng nhất trong
chuyến tham quan Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.

Bài làm


Nhà sàn của người Thái đen- Một sức hút đặc biệt đối với em
Nhà sàn của người Thái đen là một công trình kiến trúc tài hoa, là biểu
tượng của sự hài hòa của con người với đất trời ,thiên nhiên cùng vạn vật. Cộng
đồng người Thái đen sống thành những bản ,mường, ở những thung lũng,gần
nguồn nước,mỗi bản có từ vài chục đến hàng trăm nóc nhà kề bên nhau. Những
ngôi nhà sàn mộc mạc cũng nằm nép mình bên những sườn núi , cùng con người
sống hòa đồng với thiên nhiên. Ở mỗi ngôi nhà, từ kiến trúc cho đến nghệ thuật
trang trí, các đồ vật, vật dụng hàng ngày đều có nguồn gốc từ thiên nhiên và thể
hiện triết lí nhân sinh của bà con dân tộc.
Nhà sàn thường cao hơn mặt đất khoảng 2m ,vưà chống được ẩm thấp vừa
bảo vệ con người khỏi sự đe dọa của thú dữ thời xưa. Phía trên nhà là không
gian sinh hoạt của con người, còn phía dưới có thể dùng để chăn nuôi. Để chống
chọi với khí hậu khắc nghiệt của thiên nhiên nơi rừng núi hẻo lánh , ngay từ xa
xưa, người Thái đen đã nhận thức được phải làm một kiểu nhà vừa an toàn,


chắc chắn, bền với mưa rừng , gió núi và ẩm ướt quanh năm.Điều đặc biệt là
ngôi nhà sàn truyền thống của người Thái đen được làm nên hoàn toàn từ các
vật liệu lấy từ thiên nhiên. Để có được một ngôi nhà sàn vừa ý,người Thái phải

văn hóa mang tính xã hội sâu sắc. Khau cút cũng chia thành nhiều kiểu dáng
khác nhau, chỉ cần nhìn vào hình dáng khau cút, người ta cũng có thể biết được
địa vị, tầng lớp của gia đình đó trong xã hội Thái. Nhà quý tộc luôn có cút lai
bua – “ hoa sen” để thể hiện sự thanh tao và giàu có; những người góa bụa và
nghèo khó dùng loại đơn giản nhất, cút mải chim. Khau cút của các gia đình trẻ
có biểu tượng người phụ nữ với búi tóc đặc trưng trên đầu và bụng chửa, thể
hiện ước vọng hạnh phúc, sự sinh sôi nảy nở- cút hăng mi . Ngoài ra còn có loại
cút phùa mia – “chồng vợ”, cút po me – “bố mẹ”, của các gia đình đông con cái,
cuộc sống sung túc. Khau cút thường được quét nước vôi để có màu trắng. Bằng
trí tưởng tượng phong phú và bàn tay tài hoa của mình, những người nghệ sĩ
dân gian đã tạo nên những hoa văn, họa tiết tự nhiên trang trí cho khau cút để
khau cút không chỉ có một vẻ đẹp hoàn hảo mà còn chuyên chở những ý nghĩa
nhân sinh cao đẹp. Ngày nay,tục phân chia giai cấp trong xã hội không còn
giống như xưa, trong các bản người Thái đã ít thấy khau cút, nhưng lại xuất
hiện một số kiểu dáng khau cút mới như hình máy bay, tên lửa.Song dù mang
hình dáng và có ý nghĩa như thế nào, thì hình tượng Khau cút của người Thái
đen đã góp phần không nhỏ làm phong phú thêm nền văn hóa của dân tộc người
Thái. Và chính những con người nơi đây, mỗi khi bắt gặp hình ảnh Khau cút trên
nóc nhà sàn thân thương chắc chắn đều thêm ấm lòng, cảm thấy gắn bó hơn với
gia đình, bản mường, đất nước.


Một số hình dáng Khau cút trên nóc nhà sàn của người Thái đen
(1)cút hăng mi,(2) cút po me, (3)cút lai bua-hoa sen, (4)cút phùa mia-chồng vợ,
(5)cút mải chim…
Trước mặt mỗi gian nhà thường có một cửa sổ (hu táng).Trước kia, cửa sổ
nhà nghèo thường làm bằng tre hoặc vầu, còn với nhà quý tộc và chức dịch thì
được làm bằng gỗ. Các thanh chấn song gỗ bố trí thành phần trên và phần dưới,
trang trí được thể hiện chủ yếu ở phần dưới, với những hình sừng trâu (khau
quai), đầu rồng (khua ngược), cánh hoa ban (boóc ban), quả bầu (mác tàu), kén

cầu thang ở phía cầu thang nữ giới, khi một cô gái trong gia đình chưa có chồng
hoặc lấy chồng rồi mà chưa có con, cô ta sẽ sờ vào cây cột bằng gỗ này để mong
lấy được tấm chồng vừa ý hoặc sớm có được những đứa con khỏe mạnh. Đây
chính là một trong những chi tiết đặc biệt thể hiện tín ngưỡng phồn thực của
người Thái từ xưa kia.
Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt của nhà người Thái đen khá độc đáo, mỗi
gian nhà được bố trí và có vai trò rất rõ ràng.Nhà người Thái hầu như không có


các ô phòng riêng cho từng thành viên trong nhà mà chỉ có phần quy định không
gian dành cho mọi người. Trong ngôi nhà, gian chính giữa là nơi trang trọng
nhất, linh thiêng nhất và là nơi người Thái đen đặt bàn thờ; gian nhà này chỉ có
nam giới mới được ngủ lại còn người phụ nữ, nhất là con dâu khi đi qua phải
cúi người xuống. Bàn thờ tổ tiên của người Thái đen đặt trong góc nhà, chia ra
làm 2 nửa rõ rệt, một nửa thờ bên nội, một nửa thờ bên ngoại.Cạnh bàn thờ treo
chiếc túi bằng vải nhỏ, bên cạnh treo một chiếc áo của gia chủ với mong ước
đem lại bình yên no ấm cho gia đình, sự khỏe mạnh may mắn cho các thành viên
trong nhà. Đặc biệt ở khu vực “quản”, không thể không kể đến sự xuất hiện của
cây “ cột thiêng”. Trong kiến trúc nhà sàn của người Thái đen, “cột thiêng” có vai
trò vô cùng quan trọng, được coi như trụ cột, chứa đựng linh hồn của một ngôi
nhà và là biểu tượng cho sự bền vững của một gia đình. Khi dựng nhà, bao giờ
cột thiêng cũng được dựng trước, rồi mới dựng đến cột ở gian thờ. Người Thái
có câu : Púc sau hẹ khửn cón/Púc sau hóng nắm lăng (Cột thiêng dựng trước/
Cột gian thờ dựng sau). Trên cột thiêng bao giờ cũng treo một giỏ tre được gọi
là “chóp nguôm” được đan và lồng vào cột thiêng trước khi dựng. Giỏ tre này
tượng trưng cho bầu trời bao bọc lấy trái đất.Trên chóp nguôm treo hình rùa
đẽo bằng gỗ, 3 bông thì là –“sam hom chik”, 3 bông lúa- “sam huống khẩu”,1 gói
hạt rau – “tén phấc cát”, một số nơi còn có hình con cò bằng gỗ và linh vật của
nam nữ…Ngoài nghĩa có tính biểu tượng của Tô Tem giáo, cách trang trí cây cột
thiêng còn mang bóng dáng thuyết thiên địa nhân. Mỗi biểu tượng treo trên

của người Thái ngày xưa đều do chính bàn tay các cô gái làm ra như cái gối,
chăn, đệm… Không chỉ dành riêng cho đôi vợ chồng mà số chăn đệm ấy còn đem
về tặng cho nhà trai, ông bà mối, những người bề trên..Số chăn gối được làm với
số lượng nhiều để chia cho nhà trai.Giữa nhà của người Thái thường có để một
đống chăn, gối và thường quan niệm rằng, gia đình nào càng có nhiều chăn gối


để giữa nhà, gia đình đó càng lắm con cháu, lắm phúc lộc, nhiều ấm no, hạnh
phúc. Chính vì vậy, trong gia đình Thái có con gái phải có khung dệt, nếu không
có khung dệt, họ sẽ cho rằng người con gái đó lười không biết làm gì,sẽ bị xã hội
chê cười và chắc chắn là không thể lấy chồng được. Khung dệt thường được đặt
ngay ở cửa sổ, gần chỗ ngủ của người con gái, làm sao để người ngoài dễ dàng
nhìn thấy. Đặc biệt, khi bước vào ngôi nhà, người ngoài có thể biết được trong
gia đình có bao nhiêu con trai, bao nhiêu con gái dựa vào số lượng giỏ mây nhỏ
được đan và treo trên khung cửa sổ, số giỏ mây trên cửa sổ gần với lối ra vào
của người nữ, nhất là gần khung dệt vải sẽ là số người con gái trong gia đình,
và tương tự, trên khung cửa sổ gần với khu vực bếp chính là số lượng người con
trai.

Người Thái đen quan niệm nhà càng có nhiều chăn, gối xếp giữa nhà thì nhà đó
càng ấm no,lắm lộc lắm phúc.
Nhà sàn của người Thái đen thường có
hai bếp lửa.Bếp lửa chính đặt ở giữa
ngôi nhà, thường dùng để tiếp khách;


còn bếp lửa phía dưới nhà dùng vào việc

Cảnh sinh hoạt của người Thái đen


dụng mới để tự cải tiến và thay đổi kiến trúc nhà ở của mình, tạo nên nhiều kiểu
nhà sàn đẹp đẽ và bề thế. Và có một đổi thay kéo theo chính là sự biến mất dần
dần những nếp nhà sàn cổ có cấu trúc theo cung cách truyền thống một cách cổ
điển. Hy vọng , người Thái có thể lựa chọn được cách xây dựng nhà sàn đẹp, vừa


hợp với không gian văn hóa của dân tộc mình, vừa không mất đi vẻ đẹp truyền
thống vô giá đã tạo dựng từ rất lâu đời.
Dù cuộc sống có đổi thay thì người Thái đen vẫn thích ăn cơm nếp, chấm chẩm
chéo, mặc áo cóm và ở nhà sàn. Nhà sàn chính là linh hồn, là biểu tượng muôn
đời của dân tộc Thái đen. Những ngôi nhà sàn của người Thái đen bình dị ấm
cúng, khói lam thơm thoảng vương vấn trên những mái nhà thân thương, lách
cách tiếng thoi đưa dệt vải, khung cảnh sinh hoạt ấm áp của bản mường sẽ là
trở thành bức tranh sơn thủy hữu tình mà con người sẽ mãi nhớ về một dân
tộc , một nền văn hóa đáng trân trọng.