ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN PHƯƠNG MAI

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM –
TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƯỜI TIÊU DÙNG

LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HÀ NỘI, 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN PHƯƠNG MAI

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM –
TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƯỜI TIÊU DÙNG

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số

: 62 34 05 01

LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hoàng Văn Hải


not

defined.
1.1.2. Các phạm trù có liên quan đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ... Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệpError!

Bookmark

not

defined.
1.1.4. Một số bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp .............. Error!
Bookmark not defined.
1


1.2. Một số vấn đề lý thuyết về hành vi ngƣời tiêu dùngError!

Bookmark

not

defined.
1.2.1. Khái niệm và phân loại .................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến hành vi ngƣời tiêu dùngError!

Bookmark



2.4. Đánh giá sơ bộ thang đo ................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Đánh giá thang đo bằng phƣơng pháp định tínhError!

Bookmark

not

defined.
2.4.2. Đánh giá thang đo bằng phƣơng pháp định lƣợngError!

Bookmark

not

defined.
2.4.3. Điều chỉnh thang đo ....................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC TIỄN VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ TRÁCH NHIỆM
XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƢỜI TIÊU DÙNG
TRONG NGÀNH SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM
.................................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Khái quát tình hình thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong ngành
sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam ......... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Sơ lƣợc về các doanh nghiệp trong ngành sản xuất và chế biến thực phẩm tại
Việt Nam .................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Đặc điểm và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong ngành sản xuất và
chế biến thực phẩm .................................................. Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp sản xuất và chế
biến thực phẩm tại Việt Nam ................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Kết quả nghiên cứu về TNXHDN của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến

Bookmark not defined.
4.2.4. Đề xuất với ngƣời tiêu dùng thực phẩm ........ Error! Bookmark not defined.
4.3. Những đóng góp của Luận án về mặt lý luận và thực tiễnError! Bookmark not
defined.
4.3.1. Các đóng góp về mặt lý luận ......................... Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Các đóng góp về mặt thực tiễn ...................... Error! Bookmark not defined.
4.4. Những hạn chế của Luận án và hƣớng nghiên cứu tiếp theoError!

Bookmark

not defined.
4.4.1. Hạn chế về nội dung nghiên cứu ................... Error! Bookmark not defined.
4.4.2. Hạn chế về phạm vi nghiên cứu..................... Error! Bookmark not defined.

4


4.4.3. Hạn chế về mẫu nghiên cứu và phƣơng pháp thu thập dữ liệu............... Error!
Bookmark not defined.
4.4.4. Đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo .............. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .......................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 9
PHỤ LỤC 1.............................................................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 2.............................................................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 3.............................................................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 4.............................................................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 5.............................................................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC 6.............................................................. Error! Bookmark not defined.

không muốn thực hiện TNXHDN (Twose và Rao, 2003). Tuy nhiên, những lợi ích
TNXHDN mang lại cho doanh nghiệp lại rất to lớn. Lợi ích trƣớc mắt là có thêm
đơn đặt hàng từ những doanh nghiệp mua hàng đòi hỏi các tiêu chuẩn về TNXHDN,
còn lợi ích dài hạn là cho chính doanh nghiệp nhƣ cải thiện quan hệ trong công việc,
giảm chi phí, tăng năng suất lao động, giảm tỷ lệ nhân viên nghỉ, bỏ việc, giảm chi
phí tuyển dụng và đào tạo nhân viên mới, tăng doanh thu, tăng giá trị thƣơng hiệu,
và thêm cơ hội tiếp cận những thị trƣờng mới. Do vậy, các doanh nghiệp không
6


những cần nâng cao nhận thức về TNXHDN mà còn cần thực hiện TNXHDN một
cách hiệu quả trong doanh nghiệp.
Song trên thực tế, nhận thức về TNXHDN của các doanh nghiệp Việt Nam
còn ở mức thấp, chƣa toàn diện và việc thực hiện TNXHDN tại các doanh nghiệp
Việt Nam còn mang tính chất thụ động chủ yếu là do phía các đối tác nƣớc ngoài
yêu cầu tuân thủ các bộ quy tắc ứng xử của họ (Twose và Rao, 2003). Một số doanh
nghiệp hiểu đơn thuần TNXHDN là làm từ thiện. Một số doanh nghiệp thì né tránh
không muốn thực hiện TNXHDN vì cho rằng các chƣơng trình TNXHDN là rất tốn
kém.Không có nhiều doanh nghiệp có đƣợc nhận thức đầy đủ về TNXHDN và tích
hợp những hoạt động TNXHDN một cách hiệu quả trong quá trình sản xuất kinh
doanh của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn hoạt động vì lợi nhuận mà bỏ qua
lợi ích của ngƣời tiêu dùng và cộng đồng xã hội. Chính vì vậy, trong vài năm gần
đây, chúng ta đã thấy không ít những vụ việc vi phạm TNXHDN đã bị phanh phui
và bị cộng đồng xã hội lên án. Do vậy, cần có những nghiên cứu về TNXHDN tại
Việt Nam nhằm thúc đẩy việc thực thi TNXHDN trong cộng đồng doanh nghiệp vì
TNXHDN có tầm quan trọng ngày càng lớn trong quá trình phát triển của doanh
nghiệp. Các chƣơng trình TNXHDN có thể đƣợc cân nhắc trong quá trình quản trị
chiến lƣợc của doanh nghiệp, có thể đƣợc tích hợp vào hoạt động thƣờng nhật của
doanh nghiệp và từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Trong ngành sản xuất chế biến thực phẩm tại Việt Nam, việc nâng cao nhận

“làm ngơ” và bỏ qua những trách nhiệm cần thực hiện đối với xã hội. Xuất phát từ
những vấn đề lý luận và thực tiễn đã đề cập, tôi lựa chọn đề tài “Trách nhiệm xã
hội của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam - Tiếp
cận từ góc độ người tiêu dùng” làm đề tài luận án Tiến sỹ quản trị kinh doanh.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Luận án nghiên cứu, phân tích vấn đề TNXHDN trong lĩnh vực sản xuất và
chế biến thực phẩm tại Việt Nam theo góc độ tiếp cận của ngƣời tiêu dùng. Từ đó,
Luận án đƣa ra những đề xuất cho các bên hữu quan nhằm thúc đẩy việc thực hiện
TNXHDN trong ngành sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam.
2.2. Mục tiêu cụ thể

8


 Phân tích bối cảnh của ngành sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam để
chỉ rõ tính tất yếu của việc thực thi TNXHDN nhằm hƣớng đến sự phát triển bền
vững của doanh nghiệp;
 Đánh giá mức độ nhận thức của ngƣời tiêu dùng về TNXHDN;
 Kiểm chứng mối liên hệ giữa nhận thức về TNXHDN đến thái độ và ý định
hành vi của ngƣời tiêu dùng đối với sản phẩm của các doanh nghiệp sản xuất và chế
biến thực phẩm tại Việt Nam
 Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy việc thực thi TNXHDN trong ngành
sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam từ đó đáp ứng mong đợi của ngƣời tiêu
dùng.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của Luận án là nhận thức của ngƣời tiêu dùng về các
hoạt động trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và mối liên hệ giữa nhận thức với
thái độ và ý định hành vi của họ đối với sản phẩm của các doanh nghiệp trong ngành

5. Phạm Văn Đức (2010), “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở Việt Nam: Một
số vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách”, Tạp chí Triết học, số 2;
6. Phạm Công Đoàn (2012), Nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ngành
công nghiệp tiêu dùng Việt Nam, Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp Bộ, mã số
21.12RD/HĐ-KHCN, Bộ Công thƣơng.
7. Lê Thanh Hà (2009), Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong bối cảnh Việt
Nam gia nhập WTO, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
8. Hoàng Văn Hải, Nguyễn Phƣơng Mai, Nguyễn Đăng Minh, Nguyễn Lan Phƣơng
(2014), “Áp dụng sản xuất tinh gọn trong thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh
nghiệp tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam”, Hội thảo quốc gia “Quản trị
tinh gọn tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam - Thực trạng và giải pháp”,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
9.Vũ Mạnh Hùng, Nguyễn Đức Hồng, Nguyễn Trinh Hƣơng (2007), “Nghiên cứu
xây dựng và hƣớng dẫn áp dụng bộ quy tắc ứng xử trong các tiêu chuẩn trách nhiệm
xã hội cho một số loại hình doanh nghiệp vừa và nhỏ”, Kỷ yếu Hội thảo quốc gia
“Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người lao động trong quá trình hội nhập”, Tổng

10


Liên đoàn Lao động Việt Nam – Viện Nghiên cứu Khoa học kỹ thuật Bảo hộ lao
động.
10. Nguyễn Đăng Minh, Đỗ Thị Cúc, Tạ Thị Hƣơng Giang, Hoàng Thị Thu Hà
(2013), “Áp dụng 5S tại các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa ở Việt Nam – Thực
trạng và khuyến nghị”, Tạp chí ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh, tập 29 (1), trang
23-31.
11. Trần Hồng Minh (2009), “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: nhận thức và
thực tế ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 3 (443).
12. Nguyễn Lan Nguyên (2008), “Rà soát lại các quy định pháp luật về bảo vệ môi
trƣờng ở Việt Nam – Một vấn đề cần thiết cấp bách”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN,

22. Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ƣơng (2013), Trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp: các vấn đề đặt ra hôm nay và giải pháp, số 5/2013, Trung tâm thông
tin thƣ viện, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ƣơng.
23. Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ƣơng (2014), Năng lực cạnh tranh và
công nghệ ở cấp độ doanh nghiệp tại Việt Nam – Kết quả điều tra năm 2013, NXB
Tài chính, Hà Nội.
24. Vũ Huy Thông (chủ biên) (2014), Giáo trình Hành vi người tiêu dùng, NXB.
Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội.
Tài liệu tiếng Anh
25. Ackerman R.W. (1973), “How companies respond to social demands”, Havard
Business Review, 51 (4).
26. Andel W., Voogd S. (2010), The Effect of Environmental Corporate Social
Responsibility on Consumer Behavior, MA. Thesis, Erasmus University Rotterdam,
Rotterdam.
27. Ajzen, I., Fishben, M. (1980), Understanding Attitudes and Predicting Social
Behavior, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
28. Arli D.I., Lasmono H.K. (2010), “Consumers‟ Perception of Corporate Social
Responsibility in a Developing Country”, International Journal of Consumer Studies,
34, pp. 46-51.
29. Auger P.B., Burke P.D., Devinney T.M., Louviere J.J. (2003). “What Will
Consumers Pay for Social Product Features?” Journal of Business Ethics, 42 (3), pp.
281-304.
12


30. Bergelin E., Wastesson M. (2006), Corporate Social Responsibility in Vietnam:
A study of the Relation between Vietnamese Suppliers and their International
Customers, MA. Thesis,Linköping‟sInstitute of Technology, Sweden;
31. Boulstridge E., Carrigan M. (2000), “Do Consumers Really Care about
Corporate Responsibility? Highlighting the Attitude-Behavior Gap”, Journal of

Corporate Social Performance”, Academy of Management Review, 20 (1), pp. 92-117.
43. Committee for Economic Development (1971), Social Responsibilities of
Business Corporations, N.p.
44. Creyer E., Ross W.T.Jr (1996), “The Impact of Corporate Behavior on Perceived
Product Value”, Marketing Letters, 7 (2), pp. 173-185.
45. Curran M.M. (2005), Assessing the Rate of Return of the Adoption of Corporate
Social Responsibility Initiatives, Ph.D. Thesis, University of Edinburgh, Edinburgh.
46.

Davis

K.

(1960),

“Can

Business

Afford

to

Ignore

Social

Responsibility?”,California Management Review, 2 (3), pp. 70-76.
47. Davis K. (1973), “The Case For and Against Business Assumption of Social
Responsibilities”,Academy of Management Journal, 16 (2), pp. 312-322.


Responsibility”,

Brussels,

,
retrieved on 25th August, 2012.
58. Figar N., Figar V. (2011), “Corporate Social Responsibility in the Context of the
Stakeholder Theory”, Facta University, Series: Economics and Organization, 8 (1), pp.
1-13.
59. Fishbein, M.,

Ajzen, I. (1975), Belief, Attitude, Intention and Behavior: An

Introduction to Theory and Research, MA: Addison-Wesley.
60. Folkes V.A., Kamins M.A. (1999), “Effects of Information about Firms‟ Ethical
and Unethical Actions on Consumers‟ Attitudes”, Journal of Consumer Psychology,
8 (3), pp. 243-259.
61. Frederick W.C. (1960), “The Growing Concern over Business Responsibility”,
California Management Review, 2, 54-61.
62. Freeman R.E. (1984), Strategic Management: A Stakeholder Approach, Boston:
Pitman/Ballinger.

15


63. Friedman M. (1970), “The Social Responsibility of Business Is to Increase Its
Profits”, The New York Times Magazine, pp. 1-6.

75. Kristoffersen I., Gerrans P., Murphy M.C. (2005), The Corporate Social
Responsibility and the Theory of the Firm, Working paper 0505, Edith Cowan
University, Australia.
76. Lepoutre J., Heene A. (2006), “Investigating the Impact of Firm Size on Small
Business Social Responsibility: A Critical Review”, Journal of Business Ethics, 67,
pp. 257-273
77. Luo X., Bhattacharya C.B. (2006), “Corporate Social Responsibility,
Customer Satisfaction, and Market Value”, Journal of Marketing, 70, pp. 1-18.
78. Maignan I., Ferrell O. C. (2003), “Nature of Corporate Social Responsibilities –
Perspectives from America, French and German consumers”, Journal of Business
Research, 56, pp. 55-67.
79. Maignan I., Ferrell O. C. (2004), “Corporate Social Responsibility and Marketing”,
Journal of the Academy of Marketing Science, 32 (1), pp. 3-19.
80. Maloni M.J., Brown M.E. (2006), “Corporate Social Responsibility in the
Supply Chain: An Application in the Food Industry”, Journal of Business Ethics, 68,
pp. 35-52.
81. Meehan J., MeehanK., Richards A. (2006), “Corporate Social Responsibility: the
3C-SR model”, International Journal of Social Economics, 33 ( 5/6), pp. 386-398.
82. Mertens I.P.J. (2008), Corporate Social Responsibility and its Effects on
Consumers – The Essence of CSR in the Minds of Consumers and its Effects on
Brand Evaluations, Master Thesis, Maastricht University, Maastricht.
83. Mitchell R.K, Wood J.D., Agle B. R. (1997), “Towards a Theory of Stakeholder
Identification and Salience: Defining the Priciple of Who and What Really Counts”,
Academy of Management Review, 22 (4), pp. 853-887.
84. Mittal R. (2008), Corporate Social Responsibility – Consumers’ Perspective,
MA. Thesis, University of Nottingham, Nottingham.
85. Mohr L.A., Webb D.J., Harris K.E. (2001), “Do Consumers Expect Companies
to be Socially Responsible? The Impact of Corporate Social Responsibility on
Buying Behavior”, Journal of Consumer Affairs, 35 (1), pp. 45-72.
17


18


96. Pham Van Duc (2010), “Corporate Social Responsibility in Vietnam: Some
pressing Theoretical and Practical Issues”, Journal of Philosophy, 2 (14), pp. 3-14.
97. Phillips R., Freeman R.E., Wicks A.C. (2003), “What Stakeholder Theory Is
Not”, Business Ethics Quarterly, 13 (4), pp. 479-502.
98. Pomering A. (2005), “Corporate Social Responsibility: An Examination of
Consumers Awareness, Evaluation and Purchase Action”, Conference Paper
presented at ANZMAC 2005 Conference: Corporate Responsibility.
99. Preston L., Post J. (1981), “Private Management and Public Policy”, California
Management Review, 23 (3), pp. 56-62.
100. Quazi A., O‟brien D. (2000), “An Empirical Test of a Cross-National Model of
Corporate Social Responsibility”, Journal of Business Ethics, 25, pp. 33-51.
101. Rahim R.A., JalaludinF.W., Tajuddin K. (2011), “The Importance of Corporate
Social Responsibility onConsumer Behavior in Malaysia”, Asian Academy of
Management Journal, 16 (1), pp. 119-139.
102. Rana, P., Platts, J., Gregory M. (2009), “Exploration of Corporation Social
Responsibility (CSR) in Multinational Companies within the food industry”,
Queen’s Discussion Paper Series on Corporate Responsibility Research, No.2/2009.
103. Reinhardt F.L., Stavins R.N., Vietor R.H.K. (2008), “Corporate Socical
Responsibility Through an Economic Lens”, Review of Environmental Economics
and Policy, 2 (2), pp. 219-239.
104. Schultz M., Morsing M. (2003), “The Catch 22 of Integrating CSR and
Marketing: Findings from a Reputation Study of Danish Companies”, Conference
Proceedings, MSI, Boston University, School of Management, September 17-19.
105. Schiffman L.G., Kanuk L.L (1991), Consumer Behavior, 4th ed., PrenticeHall Inc.
106. Selbes A., Mohamed S. (2010), Consumer Behavior Analysis in Relation to
CSR Activities of Cosmetics Brands, Master thesis, Aarhus School of Business,

117. Swanson D.L. (1995), “Addressing a Theoretical Problem by Reorienting the
Corporate Social Performance Model”, Academy of Management Review, 20 (1), pp.
43-64.

20


118. Twose N., Rao T. (2003), Strengthening Developing Government’s
Engagement

with

Corporate

Social

Responsibility:

Conclusion

and

Recommendation from Technical Assistance in Vietnam, World Bank Report.
119. Vallerand, R. J., Deshaies P., Cuerrier J.P., Pelletier L.G., Mongeau C. (1992),
“Ajzen and Fishben‟s Theory of Reasoned Action as Applied to Moral Behavior: a
Confirmatory Analysis”, Journal of Personality and Social Psychology, 62 (1), pp.
98-109.
120. Vitezié N. (2010), “A Measurement System of Corporate Social Responsibility
in the Pharmaceutical Industry of the Region”, 2010 EABB & ETLC Conference,
Dublin, Ireland.

22