MỞ ĐẦU
I.Lí do chọn đề tài.
-Ngành học giáo dục mầm non đã đặt ra mục tiêu không cung cấp kiến
thức cụ thể mà là cung cấp cho trẻ năng lực nhận thức chung, giúp cho trẻ
thông minh, nhanh nhẹn, ham hiểu biết, thích tìm tòi khám phá và có một số
kĩ năng tư duy cơ bản như: quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát…
cũng như một số phẩm chất như độc lập, linh hoạt, tự giác, tự tin…
-Kĩ năng so sánh là một trong những kĩ năng nhận thức cơ bản của trẻ
mầm non. Đó là quá trình dùng trí óc để xác định sự giống nhau hay khác nhau,
đồng nhất hay không đồng nhất, sự bằng nhau hay không bằng nhau giữa các đối
tượng nhận thức. So sánh là thao tác tư duy quan trọng trong quá trình nhận thức
của con người nói chung và của trẻ mầm non nói riêng. Nó là cơ sở để trẻ phân
biệt sự vật này với sự vật khác, hiện tượng này với hiện tượng khác, là cơ sở để
trẻ nhận biết thế giới xung quanh một cách chính xác nhất.
-Kĩ năng so sánh của trẻ được hình thành và phát triển trong quá trình
nhận biết, lĩnh hội thế giới xung quanh, đặc biệt là trong hoạt động học có chủ
đích ở trường mầm non. Hoạt động khám phá môi trường xung quanh có ưu
thế lớn trong việc phát triển nhận thức cũng như phát triển năng lực tư duy
cho trẻ.
-Thực tế cho thấy ở các trường mầm non KNSS của trẻ chưa tốt, trẻ
thực hiện quá trình so sánh nhưng chưa nắm được quá trình so sánh và KNSS
của trẻ chưa tốt.
- Giáo dục phải đảm bảo nhiệm vụ giáo dục nhưng cũng cần đề cao yếu
tố “chơi mà học, học mà chơi. Trò chơi học tập với những đặc trưng riêng của
mình có thể giải quyết được vấn đề này, giúp trẻ được vui chơi nhưng vẫn
góp phần phát triển trí tuệ cho trẻ nói riêng và phát triển toàn diện nhân cách
trẻ nói chung.

1




5.3.Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng hiệu quả của hệ
thống TCHT đã thiết kế.
VI.Giới hạn phạm vi nghiên cứu.
Thiết kế và sử dụng TCHT trong hoạt động khám phá MTXQ theo chủ
đề thực vật.
VII.Phương pháp nghiên cứu.
7.1.Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận.
7.2.Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
7.2.1.Phương pháp điều tra..
7.2.2.Phương pháp quan sát sư phạm.
7.2.3.Phương pháp đàm thoại.
7.2.4.Phương pháp nghiên cứu sản phẩm..
7.2.5.Phương pháp thực nghiệm.
7.2.6.Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
7.3.Nhóm nhương pháp xử lí số liệu.
VIII.Những đóng góp mới của đề tài.
8.1.Làm rõ lí luận của việc thiết kế và sử dụng TCHT nhằm rèn luyện
kĩ năng so sánh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá MTXQ.
8.2.Đánh giá thực trạng việc thiết kế và sử dụng TCHT để rèn luyện kĩ
năng so sánh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá MTXQ.
8.3.Đề xuất cách thiết kế TCHT nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá MTXQ và hướng dẫn giáo viên
mầm non sử dụng những trò chơi này ở trường mầm non.
IX.Cấu trúc luận văn: Gồm 3 phần.
9.1.Phần mở đầu.
9.2.Phần nội dung.

3



Hướng nghiên cứu thứ ba: Nghiên cứu về đặc điểm so sánh của trẻ
mẫu giáo nói chung và đặc điểm so sánh của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng.
Hướng nghiên cứu thứ tư: Nghiên cứu TCHT đối với sự phát triển trí
tuệ, rèn luyện KNSS cho trẻ mẫu giáo.
1.2.Cơ sở lí luận về việc thiết kế và sử dụng TCHT
trong hoạt động khám phá MTXQ nhằm rèn luyện kĩ năng
so sánh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
1.2.1.Kĩ năng so sánh của trẻ 5-6 tuổi.
1.2.1.1.Khái niệm kĩ năng so sánh.
*Khái niệm kỹ năng.
Kỹ năng là khả năng lựa chọn những tri thức, kinh nghiệm trong hoàn
cảnh cụ thể để thực hiện hoạt động một cách hiệu quả, thành thạo trên cơ sở
nắm vững phương thức, cách thức hành động.
*Khái niệm “so sánh”
so sánh là một thao tác cơ bản của tư duy nhằm giúp cho chủ thể nhận
thức xác định sự giống nhau hay khác nhau, sự đồng nhất hay không đồng
nhất khi xem xét các sự vật hiện tượng.
Như vậy trên cơ sở khái niệm “kỹ năng” và khái niệm “so sánh”, tôi
cho rằng: kỹ năng so sánh là khả năng sử dụng những tri thức, kinh
nghiệm và các giác quan phù hợp để tìm ra điểm giống nhau hay khác
nhau, điểm tương đồng hay khác biệt giữa hai hay nhiều đối tượng một
cách vững vàng, thành thạo
*Khái niệm “rèn luyện kĩ năng so sánh”
Rèn luyện KNSS cho là sự hướng dẫn và tổ chức luyện tập giúp cho
trẻ có khả năng sử dụng những tri thức, kinh nghiệm và các giác quan phù
hợp để tìm ra điểm giống nhau hay khác nhau, điểm tương đồng hay khác
biệt giữa hai hay nhiều đối tượng một cách vững vàng, thành thạo.
1.2.1.2.Quá trình tâm lý hình thành thao tác so sánh.



Mới tri giác vật

Quan sát kỹ lưỡng vật

↑

↑

Dạng so sánh sơ khai

Dạng so sánh chính thức

↓

↓

So sánh một dấu hiệu nổi bật nhất

So sánh nhiều dấu hiệu thuộc tính

↓

↓

Đặc trưng ở trẻ

Khiếm khuyết ở trẻ


nên trẻ có thể thực hiện các thao tác so sánh khác nhau.
-Trẻ 5-6 tuổi hoạt động chủ đạo vẫn là hoạt động vui chơi, vì vậy nếu
việc so sánh được thực hiện dưới hình thức chơi thì trẻ sẽ thấy thoải mái hơn,
hứng thú hơn đối với việc giải quyết các nhiệm vụ so sánh đặt ra.
1.2.1.4.Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành kĩ năng so sánh của
trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
a.Phương tiện so sánh.
*Về đối tượng so sánh:
Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi chỉ có 3 loại phương tiện so sánh: so sánh
bằng vật thật, so sánh bằng mô hình, so sánh bằng tranh ảnh.
-Phương tiện so sánh bằng vật thật phải đảm bảo tính chính xác, tính
thẩm mĩ, tính khái quát cao.
-Phương tiện so sánh bằng mô hình mô phỏng phải thể hiện được nét
đặc trưng, tính chính xác, tính thẩm mĩ, cân đối so với đối tượng thật mà nó
mô phỏng.
-Phương tiện so sánh bằng tranh ảnh: hình ảnh trong tranh vẽ, ảnh chụp
phải thể hiện dưới góc độ biểu lộ những nét đặc trưng nhất của đối tượng so sánh
mà nó biểu thị.
*Bố trí đối tượng so sánh

8


b.Đặc điểm cá nhân trẻ
*Mức độ nhận thức của trẻ về đối tượng so sánh.
*Khả năng vận động của trẻ
*Mức độ hứng thú của trẻ với đối tượng so sánh
c.Phương pháp tác động của giáo viên.
*Hiểu biết của giáo viên về quá trình phát triển KNSS.
*Cách tổ chức hoạt động so sánh cho trẻ.

thức mà TC đặt ra, nhưng phải tuân thủ theo luật chơi đặt ra.
-Luật chơi là những quy định bắt buộc người chơi phải tuân thủ trong
khi thực hiện nhiệm vụ nhận thức. Nó là tiêu chuẩn để đánh giá hành động
đúng hay sai
-Kết quả chơi: TCHT bao giờ cũng có một kết quả nhất định, đó là lúc
TC kết thúc, trẻ hoàn thành một nhiệm vụ nhận thức nào đó mà TC yêu cầu.
-Đồ chơi là công cụ, là phương tiện để tiến hành TCHT. Đồ chơi được
giáo viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức
của trẻ trong TCHT.
1.2.2.5.Vai trò của TCHT đối với việc rèn luyện kĩ năng so sánh cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi.
-Trong TCHT, nhiệm vụ nhận thức được do giáo viên đặt ra
-TCHT đa dạng về thể loại, hình thức chơi, cách chơi tạo cơ hội cho trẻ
được rèn luyện KNSS dưới nhiều hình thức, nhiều tình huống chơi khác nhau
nên KNSS của trẻ sẽ tốt hơn.
-TCHT được tổ chức cho trẻ chơi ngay từ lứa tuổi nhà trẻ, vì vậy đối
với trẻ 5-6 tuổi thì TCHT đã trở nên quen thuộc. Cho nên, giáo viên rất dễ
dàng để tổ chức TCHT cho trẻ chơi.
-TCHT cũng như các loại TC khác đều có sức hấp dẫn, cuốn hút trẻ, lôi
cuốn trẻ tham gia vào trò chơi nên những gì mà trẻ trải qua trong TC sẽ để lại

10


ấn tượng sâu sắc hơn trong nhận thức cũng như niềm vui mà trẻ cảm nhận
được.
-Phương tiện sử dụng để tổ chức TCHT đơn giản, đa dạng không cần
phải chuẩn bị cầu kì. Vì vậy, giáo viên có thể tổ chức TCHT ở mọi điều kiện
khác nhau.
-Kết quả của TC được thể hiện ngay trước mắt trẻ nên kích thích hứng

khám phá MTXQ nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
trong trường mầm non hiện nay.
1.3.1.1.Mục đích điều tra.
Điều tra nhằm tìm hiểu thực trạng thiết kế và sử dụng TCHT trong hoạt
động khám phá MTXQ nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh của trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi. Trên cơ sở đó để thiết kế một số TCHT và hướng dẫn cách sử dụng
TCHT trong hoạt động khám phá MTXQ nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh cho
trẻ có hiệu quả.
1.3.1.2.Đối tương, phạm vi và thời gian điều tra.
Chúng tôi tiến hành điều tra 52 giáo viên đang dạy lớp MGL ở một số
trường mầm non trên địa bàn quận Hà Đông và quận Cầu Giấy-Hà Nội. Thời
gian điều tra từ 20/2/2014 đến 25/3/2014.
1.3.1.3.Nội dung điều tra.
+ Nhận thức của giáo viên mầm non về tầm quan trọng của việc rèn
luyện KNSS đối với sự phát triển của trẻ, về vai trò của TCHT đối với việc
hình thành KNSS cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
+ Thực trạng của việc thiết kế và sử dụng TCHT nhằm rèn luyện KNSS
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá MTXQ.
1.3.1.4.Phương pháp điều tra.
Chúng tôi sử dụng phiếu điều tra giáo viên kết hợp với quan sát, trao
đổi với giáo viên các nội dung điều tra
1.3.1.5.Cách tiến hành và kết quả điều tra.

12


- Phát phiếu điều tra cho giáo viên, giải thích những thắc mắc của giáo
viên về các câu hỏi nêu trong phiếu điều tra. Sau đó thu phiếu điều tra và tiến
hành phân tích kết quả.
- Dự hoạt động khám phá môi trường xung quanh của trẻ 5-6 tuổi tại

TC.
-GV gặp nhiều khó khăn khi tổ chức TCHT như số trẻ đông, không đủ
thời gian cho trẻ chơi, thiếu đồ chơi, số lượng TC ít.
-100% GV đều cho biết thiếu kinh nghiệm trong việc thiết kế TCHT
*Nhận xét chung
Phần lớn GVMN đều thấy được vai trò hết sức quan trọng của TCHT
đối với việc phát triển trí tuệ cho trẻ MN nói chung và đối với việc rèn luyện
KNSS cho trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá MTXQ nói riêng. Tuy
nhiên, GV chưa có nhận thức đầy đủ về TCHT cũng như chưa có kinh
nghiệm trong việc thiết kế TCHT.
Sở dĩ có thực trạng như thế là do giáo viên còn gặp một số khó khăn
như giáo viên thiếu tài liệu hướng dẫn, ngại suy nghĩ tìm tòi, không có thời
gian đầu tư sáng tạo, thiếu đồ dùng, chưa quan tâm đến cách thức tổ chức
TC…
1.3.2.Thực trang mức độ hình thành kĩ năng so sánh của trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi.
1.3.2.1.Mục đích đánh giá.
Đánh giá mức độ hình thành KNSS của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường
mầm non hiện nay, lấy đó làm cơ sở thực tiễn cho việc thiết kế hệ thống
TCHT nhằm nâng cao hiệu quả của việc rèn luyện KNSS cho trẻ
1.3.2.2.Đối tương, phạm vi và thời gian đánh giá.

14


Việc khảo sát được tiến hành trên 80 trẻ mẫu giáo lớn của hai trường
mầm non Ánh Sao-Cầu Giấy và trường mầm non Hà Nội Thăng Long-Hà
Đông-Hà Nội
Thời gian đánh giá từ 01/01/2014 đến 28/02/2014.
1.3.2.3.Nội dung điều tra.


MN Ánh Sao
40
MN Hà Nội-Thăng
Long
tổng

40
80

mức độ
tốt
khá
tb
yếu
sl
%
sl
%
sl
%
sl
%
7
17.5 7
17.5 11 27.5 15 37.5
6
13

15

2.1.1.Nguyên tắc thiết kế TCHT nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh cho
trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
a.Đảm bảo tính mục đích.
b.Bảo đảm tính hệ thống.
c.Đảm bảo tính phát triển.
d.Đảm bảo tính hấp dẫn.
2.1.2.Các bước thiết kế TCHT nhằm rèn luyện kĩ năng so sánh cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi.
a.Xác định nhiệm vụ nhận thức (mục đích của TC)
b.Xác định nội dung chơi.
c.Xác định các hành động chơi.
d.Xác định luật chơi.
e.Đặt tên TC
g.Lựa chọn đồ chơi
h.Hướng dẫn cách chơi.
2.1.3.Một số điều cần lưu ý khi thiết kế TCHT nhằm rèn luyện KNSS
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.
- Cần dựa vào mức độ phát triển kĩ năng so sánh của trẻ 5-6 tuổi, căn
cứ vào nội dung khám phá MTXQ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.,cần phải xuất

17


phát từ nhu cầu thực tiễn, hoàn cảnh của từng trường cũng như đặc điểm cá
nhân trẻ (nhu cầu, cảm xúc, mức độ phát triển nhận thức…)
-Các TC được thiết kế cần có sự đa dạng về nội dung, về phương tiện,
cách thức so sánh với sự tham gia của mọi giác quan
-Nhiệm vụ chơi, hành động chơi, luật chơi cần rõ ràng, cụ thể và vừa
sức để mọi trẻ có thể tham gia được.
-Các TC được thiết kế theo hướng mở với các mức độ yêu cầu khác nhau,


Tên trò chơi
Thử tài đoán vật
Thi xem đội nào
nhanh
Ai giỏi nhất
Đi chợ
Tìm hình in sai
Nhà nông đua tài
Vượt chướng ngại
vật
Chinh phục đỉnh
cao
Mũi ai tinh
Nhắm mắt thi tài


Cách sử dụng

Các loại quả

Các loại rau
Cây lương thực
Lợi ích

Các loại hoa
Các loại rau
Các loại quả
Cây lương thực


năng
Chọn đúng quy
trình
Chọn quy trình
đúng
Chọn quy trình
đúng
Tìm về đúng chỗ
Tìm đúng bạn
thân

Trồng cây
Thứ gì cần cho tôi
Chăm sóc cây
trồng
Ai giỏi nhất
Nhà nông đua tài
Ai nói giỏi
Vượt chướng ngại
vật
Chinh phục đỉnh
cao
Đi chợ
Vật nào khác loại
Thi xem đội nào
nhanh
Thứ gì cần cho tôi
Trồng cây
Lợi ích của chúng
tôi

2.Tìm hình in sai
3.Người đầu bếp tài năng
4.Đi chợ
1.Hái hoa

Hoạt động ngoài trời

2.Thi xem đội nào nhanh
3.Trồng cây
4.Thử tài đoán vật
5.Nhà nông đua tài
1.Tìm hình in sai

Sinh hoạt chiều

20


2.Thi xem đội nào nhanh
3.Chọn hoa tặng bạn
4.Mũi ai tinh
5.Gắn nhị cho hoa
6.Trang trí khung tranh
7.Vượt chướng ngại vật
8.Ai giỏi nhất
9.Đối đầu
10.Chinh phục đỉnh cao
2.2.2.2.Hướng dẫn tổ chức TCHT nhằm rèn luyện KNSS cho trẻ MG 5-6
tuổi.
a.Tổ chức môi trường chơi cho trẻ.

Chương III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.
3.1. Mục đích thực nghiệm
Chúng tôi tiến hành thực nghiệm nhằm kiểm nghiệm hiệu quả của hệ
thống TCHT đã đề xuất có liên quan đến giả thuyết khoa học đã đề ra.
3.2. Nội dung thực nghiệm.
Thực nghiệm hệ thống TCHT cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động
khám phá MTXQ trong chủ đề “Thực vật” đã xây dựng ở trên.
3.3. Thời gian tiến hành thực nghiệm.
TN được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 5/2014.
3.4. Đối tượng thực nghiệm.
Trẻ lớp MG 5-6 tuổi ở 2 trường mầm non: trường MN Ánh Sao và MN
Hà Nội-Thăng Long thuộc địa bàn thành phố Hà Nội.
3.5. Điều kiện thực nghiệm.

22


Nhóm TN và ĐC đều có các điều kiện tương đương nhau về số lượng
trẻ, khả năng nhận thức, số trẻ trong mỗi nhóm, trình độ của giáo viên cũng
như cơ sở vật chất trường lớp.
3.6. Cách đánh giá kết quả thực nghiệm.
- Phương pháp đánh giá:
+ Về mặt định tính: Nhận xét, phân tích, đánh giá mức độ phát triển
KNSS của trẻ theo các tiêu chí đã xác định.
+ Về mặt định lượng: Sử dụng thang đánh giá theo tiêu chí đã được
trình bày ở chương 2.
3.7. Quy trình tổ chức thực nghiệm.
* Giai đoạn 1. Thực nghiệm khảo sát.
* Giai đoạn 2. Thực nghiệm hình thành
* Giai đoạn 3.Thực nghiệm kiểm chứng

7
35
tổng
20
100
20
100

23

MN Hà Nội-Thăng Long
Thực nghiệm
Đối chứng
sl
%
sl
%
2
10
4
20
6
30
4
20
5
25
5
25
7


Lớp

Số trẻ

TN
ĐC

20
20

TN
ĐC

20
20

1
5.48

TB các BT
2
3
5.70
5.53

X

δ