KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

MéT Sè VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN
VÒ HO¹T §éNG THANH TRA, GI¸M S¸T CñA THANH TRA
NG¢N HµNG NHµ N¦íC T¹I Hµ NéI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ NGỌC LAN

MéT Sè VÊN §Ò Lý LUËN Vµ THùC TIÔN
VÒ HO¹T §éNG THANH TRA, GI¸M S¸T CñA THANH TRA
NG¢N HµNG NHµ N¦íC T¹I Hµ NéI
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN NGỌC LIÊM
HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN

1.1.3. Phân loại hoạt động thanh tra, giám sát ... Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Hệ thống cơ quan thanh tra nhà nƣớc ...... Error! Bookmark not defined.

1.2.
Khái quát chung về thanh tra, giám sát ngân hàngError! Bookmark not defined
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm của thanh tra, giám sát ngân hàngError! Bookmark not def
1.2.2. Cơ chế thanh tra, giám sát ngân hàng ...... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Một số mô hình tổ chức thanh tra giám sát ngân hàng trên thế giớiError! Bookmark no
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1..................................... Error! Bookmark not defined.

Chƣơng 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THANH TRA, GIÁM SÁT
NGÂN HÀNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI HÀ NỘIError! Bookmark not
2.1.
Pháp luật về thanh tra, giám sát ngân hàng ở Việt NamError! Bookmark not d
2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về thanh tra giám
sát ngân hàng ở Việt Nam........................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Mô hình tổ chức Thanh tra Ngân hàng Nhà nƣớc ở Việt NamError! Bookmark not
2.1.3. Đối tƣợng thanh tra và đối tƣợng giám sát của Thanh tra, giám sát
Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam .............. Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Nguyên tắc thanh tra, giám sát ngân hàng của Thanh tra Ngân
hàng Nhà nƣớc Việt Nam ........................ Error! Bookmark not defined.


2.1.5. Phƣơng pháp thanh tra, giám sát của Thanh tra Ngân hàng Nhà
nƣớc Việt Nam......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.6. Nội dung thanh tra, giám sát của Thanh tra Ngân hàng Nhà nƣớc
Việt Nam .................................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.

Thực tiễn thi hành pháp luật thanh tra, giám sát ngân hàng tại


1

ATM

Automatic Teller Machine (Máy rút tiền tự động)

2

CAMELS

Hệ thống đánh giá tình trạng vững mạnh của các tổ
chức tài chính

3

NHNN

Ngân hàng Nhà nƣớc

4

Quỹ TDND

Quỹ Tín dụng nhân dân

5

TCTD


Sơ đồ 2.2: Mô hình tổ chức Thanh tra Ngân hàng Nhà nƣớc Việt
Nam (sau khi có Luật Ngân hàng Nhà nƣớc 1997)

Error!
Bookmark
not
defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, thị trƣờng tài chính Việt Nam ngày
càng phát triển nhanh chóng với sự gia tăng mạnh mẽ về số lƣợng, chất lƣợng và
đa dạng hóa loại hình dịch vụ. Việc Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ
chức thƣơng mại thế giới WTO đã tạo những tiền đề thuận lợi đồng thời cũng
mang lại không ít thách thức đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung, thị trƣờng tài
chính Việt Nam nói riêng. Sự hiện diện của các tập đoàn tài chính quốc tế, sự xuất
hiện của một số loại hình TCTD mới trên thị trƣờng tài chính đòi hỏi sự quản lý,
giám sát một cách chặt chẽ hơn nữa của các cơ quan chức năng có thẩm quyền.
Hoạt động ngân hàng là một loại hình kinh doanh có đối tƣợng kinh doanh
đặc biệt là tiền tệ. Hoạt động kinh doanh này đóng vai trò là huyết mạch của nền
kinh tế, bao gồm chức năng kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng, nó liên quan
tới mọi hoạt động kinh doanh khác; tuy nhiên bản thân nó lại tiềm ẩn những rủi ro
lớn không thể tránh khỏi.
Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam với vai trò là ngân hàng trung ƣơng, ngân
hàng của các ngân hàng, là cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nƣớc về hoạt
động tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Một trong những mục tiêu và nhiệm vụ quan
trọng của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam đó là bảo đảm sự an toàn trong hoạt
động của ngân hàng và các TCTD, đảm bảo sự bền vững của hoạt động tài chính.
Để thực hiện đƣợc mục tiêu đó, Ngân hàng Nhà nƣớc cần phải thực hiện tốt chức

của TS. Lê Xuân Nghĩa;
- Tăng cường thanh tra, giám sát ngân hàng trong tình hình mới, bài viết
của Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc trên website: www.thanhtra.gov.vn.
- Mô hình Giám sát ngân hàng nào là phù hợp với bối cảnh đặc thù của Việt
Nam trong kỷ nguyên mới, bài viết của Quỳnh Anh trên website: www.sbv.gov.vn.
- Pháp luật về thanh tra, giám sát ngân hàng và phương hướng hoàn thiện,
Luận văn thạc sĩ Luật học, Vũ Khánh Linh, Hà Nội, 2009.
Nhìn chung những tài liệu trên đều đã đề cập tới hoạt động thanh tra, giám
sát ngân hàng, tuy nhiên mới chỉ đề cập ở những góc độ nhỏ. Gần đây nhất, Luận
văn thạc sĩ Luật học của tác giả Vũ Khánh Linh với đề tài Pháp luật về thanh tra,
giám sát ngân hàng và phương hướng hoàn thiện đã đƣa tới một cái nhìn tƣơng đối
tổng thể về lý luận và pháp luật thanh tra, giám sát ngân hàng ở Việt Nam, tuy


nhiên còn ở phạm vi khá rộng.
Trong luận văn này, tác giả xin phép đƣợc tiếp thu những thành tựu nghiên
cứu của những công trình khoa học trƣớc và tiếp tục nghiên cứu hoạt động thanh
tra, giám sát ngân hàng trên địa bàn thành phố Hà Nội.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm làm rõ những vấn đề lý luận về
thanh tra, giám sát ngân hàng, thực trạng quy định của pháp luật hiện hành về hoạt
động này. Đồng thời, qua việc nghiên cứu thực tiễn hoạt động thanh tra giám sát
ngân hàng tại Hà Nội để đƣa ra những nhận xét, đánh giá về những quy định của
pháp luật hiện hành áp dụng trên phạm vi cả nƣớc nói chung và trên địa bàn thành
phố Hà Nội nói riêng.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là các quan điểm khoa học về thanh tra,
giám sát, thanh tra, giám sát ngân hàng; quy định của pháp luật Việt Nam về thanh
tra, giám sát nói chung và thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng, tích hợp so sánh

hiệu quả của hoạt động thanh tra, phù hợp với xu thế hội nhập chung, thực hiện tốt
mục tiêu bảo đảm an toàn của hệ thống tín dụng.
7. Tổng quan tài liệu
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần nội dung chính của luận văn đƣợc kết
cấu thành ba chƣơng:
- Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát của
Thanh tra Ngân hàng nhà nƣớc.
- Chương 2: Thực trạng pháp luật thanh tra, giám sát ngân hàng và thực tiễn
áp dụng tại Hà Nội.
- Chương 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực thanh tra, giám sát của
thanh tra Ngân hàng nhà nƣớc tại Hà Nội.

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA,
GIÁM SÁT CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC
1.1. Khái quát chung về thanh tra, giám sát
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm thanh tra, giám sát
1.1.1.1. Khái niệm thanh tra, giám sát


Theo tiếng Latinh, thanh tra có nghĩa là “nhìn vào bên trong”, chỉ một sự
kiểm tra, xem xét từ bên ngoài đối với hoạt động của một đối tƣợng nhất định;
Theo Từ điển tiếng Việt, “Thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm
của địa phương, cơ quan, xí nghiệp” [30].
Theo Từ điển pháp luật Anh - Việt, thanh tra là “sự kiểm soát, kiểm kê đối
với đối tượng bị thanh tra” [10].
Theo Từ điển Luật học, thanh tra “là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã
và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định” [10].
Với những nghĩa trên đây, thanh tra bao hàm trong đó nghĩa kiểm soát nhằm
xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định. Ngoài ra, thanh tra còn

trƣờng hợp đặc biệt) một số loại quyết định hành chính nào đó hoặc đình chỉ hành
vi hành chính vi phạm pháp luật.
Giám sát là khái niệm dùng để chỉ hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà
nƣớc, các cơ quan tƣ pháp, các tổ chức xã hội và mọi công dân nhằm đảm bảo sự
tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật trong quản lý nhà nƣớc và quản lý xã hội. Hoạt
động giám sát chủ yếu đƣợc thực hiện ngoài quan hệ trực thuộc theo chiều dọc;
hoạt động này đƣợc tiến hành bởi Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, các cơ
quan tƣ pháp và toàn thể nhân dân thông qua hoạt động thực hiện chức năng, thẩm
quyền do pháp luật qui định [4].
1.1.1.2. Đặc điểm thanh tra, giám sát
Hoạt động thanh tra, giám sát mang những đặc điểm sau:
* Tính quyền lực nhà nước
Là một chức năng của quản lý nhà nƣớc, thanh tra, giám sát phải là công cụ
đắc lực nhằm thực hiện quyền lực của chủ thể quản lý đối với đối tƣợng quản lý.
Nói về quyền lực nhà nƣớc trong quá trình thanh tra, giám sát cũng có nghĩa là xác
định về mặt pháp lý tính chất nhà nƣớc của tổ chức thanh tra. Đối với các quốc gia
trên thế giới, chủ thể tiến hành thanh tra, giám sát luôn là cơ quan nhà nƣớc, dù mô
hình tổ chức thanh tra có khác nhau. Vì vậy, thanh tra, giám sát phải đƣợc nhà
nƣớc sử dụng nhƣ một công cụ có hiệu quả trong quá trình quản lý. Tính quyền lực
nhà nƣớc của hoạt động thanh tra, giám sát đƣợc thể hiện ở những mặt sau:
- Ra các quyết định bắt buộc thực hiện đối với các đối tƣợng bị thanh tra về
những vấn đề đã bị thanh tra phát hiện và xử lý;


- Yêu cầu cấp có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra; yêu cầu truy
cứu trách nhiệm pháp lý đối với những ngƣời vi phạm pháp luật;
- Trong những trƣờng hợp cần thiết, trực tiếp áp dụng các biện pháp cƣỡng
chế nhà nƣớc.
Ngoài ra, tính quyền lực nhà nƣớc của hoạt động thanh tra, giám sát còn
đƣợc cụ thể hóa ở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng tổ chức thực hiện hoạt

mình tổ chức các cuộc thanh tra, giám sát trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo
thẩm quyền đã đƣợc pháp luật qui định. Trên cơ sở kết quả thanh tra, giám sát, ra
các kết luận, kiến nghị, quyết định xử lý theo các qui định của pháp luật về thanh tra,
chịu trách nhiệm về quyết định thanh tra của mình.
Tính độc lập của hoạt động thanh tra, giám sát chỉ là tƣơng đối, vì ngoài
việc căn cứ vào pháp luật, hoạt động thanh tra, giám sát còn phải xuất phát từ thực
tế cuộc sống, phải đặt sự vật, hiện tƣợng trong sự phát triển biện chứng với quan
điểm khoa học, khách quan, lịch sử, cụ thể.
* Thanh tra, giám sát luôn gắn với quản lý nhà nước
Ngoại trừ hoạt động giám sát xã hội của nhân dân đối với hoạt động của cơ
quan nhà nƣớc thông qua khiếu nại, tố cáo, thanh tra, giám sát luôn gắn với quản lý
nhà nƣớc. Quản lý nhà nƣớc và thanh tra, giám sát có điểm chung là nhân danh
quyền lực nhà nƣớc, thực hiện sự tác động lên các đối tƣợng quản lý. Quản lý và
thanh tra, giám sát có mối quan hệ mật thiết với nhau. Thanh tra, giám sát chỉ xuất
hiện khi có nhà nƣớc và ở đâu có quản lý nhà nƣớc thì ở đó có thanh tra, giám sát.
Trong mối quan hệ này, quản lý nhà nƣớc giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động
của thanh tra, giám sát (thể hiện ở việc xác định đƣờng lối, chủ trƣơng, qui định
thẩm quyền của các cơ quan thanh tra, giám sát; sử dụng các kết quả, thông tin từ
phía các cơ quan thanh tra, giám sát).
Ngoài ra, với tƣ cách là một khâu trong chu trình quản lý, thanh tra, giám sát
bị ràng buộc, chế ƣớc bởi quản lý nhƣng đồng thời lại tác động trở lại, góp phần
điều chỉnh cách thức, phƣơng pháp quản lý của chủ thể quản lý. Nhờ có thanh tra
mà mục đích của quản lý đƣợc đảm bảo. Thực tế cho thấy rằng, một thể chế hành
chính và cơ quan quản lý nhà nƣớc sẽ không đầy đủ và kém hiệu quả nếu thiếu
thanh tra. Hoạt động có tính hiệu quả của thanh tra, giám sát sẽ ngăn chặn đƣợc
nguy cơ biến dạng, tùy tiện, thiếu kỷ cƣơng trong hoạt động của bộ máy nhà nƣớc


[4], [10].
1.1.2. Vai trò của thanh tra, giám sát

hiệu quả quản lý nhà nƣớc.
* Thanh tra, giám sát là một phương thức bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa
Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa là một trong những nguyên tắc cơ bản
trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nói chung và cơ quan hành chính
nhà nƣớc nói riêng. Nội dung của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi
pháp luật phải đƣợc tuân thủ tuyệt đối trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà
nƣớc theo nguyên tắc “chỉ được làm những gì luật qui định”, có nghĩa là các cơ
quan nhà nƣớc, cán bộ, công chức nhà nƣớc phải thực thi đúng chức trách, nhiệm
vụ đã đƣợc pháp luật qui định; mọi hành vi vƣợt quá giới hạn chức năng, thẩm
quyền đều bị coi là vi phạm pháp luật.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Chính phủ nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2014), Nghị định
26/2014/NĐ – CP của Chính phủ ngày 07 tháng 4 năm 2014 về tổ chức và
hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành Ngân hàng, Hà Nội.

2.

Phan Thị Thúy Diễm, Đoàn Thanh Hà (2013), “Lựa chọn mô hình giám sát
ngân hàng. Kinh nghiệm các nƣớc và bài học cho Việt Nam”, Tạp chí Phát
triển và hội nhập, (10), tr.22 - 31.

3.

Nguyễn Công Dƣơng (2005), “Các giải pháp nâng cao hoạt động của thanh tra
ngân hàng”, Tạp chí thanh tra, (4), tr.38-39.

4.

Nguyễn Đại Lai (2006), Bình luận và giới thiệu khái quát 25 nguyên tắc cơ
bản của Ủy ban Basel về Thanh tra – Giám sát ngân hàng, nguồn website:


10. Vũ Khánh Linh (2009), Pháp luật về thanh tra, giám sát ngân hàng và phương
hướng hoàn thiện, Luận văn thạc sĩ luật học, Hà Nội.
11. Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh Hà Nội (2012), Báo cáo công tác thanh tra.,
Hà Nội.
12. Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh Hà Nội (2013), Báo cáo công tác thanh tra,
Hà Nội.
13. Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh Hà Nội (2014), Báo cáo công tác thanh tra 9
tháng đầu năm, Hà Nội.
14. Trần Đăng Phi (2014), “Một số kết quả đạt đƣợc trong công tác giám sát ngân
hàng và phƣơng hƣớng xây dựng, phát triển trong thời gian tới”, Kỷ yếu Cơ quan
Thanh tra giám sát ngân hàng, 5 năm thành lập và phát triển, tr.50-51.
15. Phạm Đắc Phƣớc (2013), Hoàn thiện công tác thanh tra trong lĩnh vực tín
dụng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam – chi nhánh thành phố Đà Nẵng đối
với các ngân hàng thương mại trên địa bàn, Luận văn thạc sĩ Quản trị Kinh
doanh, Đà Nẵng.
16. Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2010), Luật Ngân hàng
Nhà nước Việt Nam, Hà Nội.
17. Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2010), Luật Thanh tra,
Hà Nội.
18. Hoàng Đình Thắng (2011), “Đổi mới tổ chức thanh tra ngân hàng theo quy
định của pháp luật về thanh tra”, Tạp chí thanh tra, (4), tr. 8-9.
19. Hoàng Đình Thắng (2011), Thanh tra trên cơ sở rủi ro và tiến trình áp dụng
tại Việt Nam, nguồn:
20. Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam (2004), Quyết định số 1675/2004/QĐ –
NHNN nước ngày 23 tháng 12 năm 2004 về việc ban hành quy chế tổ chức và
hoạt động của Thanh tra ngân hàng, Hà Nội.

31. Vụ Quản lý cấp phép các TCTD và hoạt động ngân hàng – Cơ quan Thanh tra,
giám sát ngân hàng (2014), “Vai trò của công tác cấp phép đối với hiệu quả
quản lý nhà nƣớc trong ngành ngân hàng và công tác tái cơ cấu các tổ chức tín


dụng”, Kỷ yếu Cơ Thanh tra giám sát ngân hàng, 5 năm thành lập và phát
triển, tr.63.
32. Nguyễn Thị Mai Xuân (2009), Giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra của
Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại cổ phần tại Hà Nội,
Luận văn thạc sĩ, Hà Nội.