ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------***------

NGUYỄN MINH HẠNH

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG CÁC TẬP TRUYỆN NGẮN
GẦN ĐÂY CỦA MA VĂN KHÁNG (TRỐN NỢ - 2008; MÙA THU
ĐẢO CHIỀU- 2012; SAN CHA CHẢI- 2013)

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Hà Nội – 2014
1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------***------

NGUYỄN MINH HẠNH

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG CÁC TẬP
TRUYỆN NGẮN GẦN ĐÂY CỦA MA VĂN KHÁNG
(TRỐN NỢ - 2008; MÙA THU ĐẢO CHIỀU- 2012;
SAN CHA CHẢI- 2013)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21


Nguyễn Minh Hạnh

4


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 9
3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ........... Error! Bookmark not
defined.
4. Phương pháp nghiên cứu ............................. Error! Bookmark not defined.
5. Cấu trúc của luận văn .................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1: KHÁI LƢỢC CHUNG VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ
QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƢỜI TRONG TRUYỆN
NGẮN CỦA MA VĂN KHÁNG ................. Error! Bookmark not defined.
1.1. Vài nét về cuộc đời, sự nghiệp và quá trình sáng tác của Ma Văn Kháng
Error! Bookmark not defined.
1.2. Khái niệm nhân vật văn học ................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Các kiểu nhân vật trong văn học thời kỳ đổi mới .. Error! Bookmark not
defined.
1.4. Con người trong các tập truyện ngắn Trốn nợ, Mùa thu đảo chiều, San
Cha Chải ........................................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG CÁC TẬP TRUYỆN
NGẮN TRỐN NỢ, MÙA THU ĐẢO CHIỀU, SAN CHA CHẢI CỦA MA
VĂN KHÁNG ................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1. Nhân vật phẩm chất tốt đẹp ...................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Nhân vật tha hóa....................................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Nhân vật bản năng .................................... Error! Bookmark not defined.
2.4. Nhân vật bi kịch ....................................... Error! Bookmark not defined.

Văn Kháng mới thật sự thành công về sáng tác truyện ngắn, đặc biệt là từ sau
năm 1986.
Gần 80 tuổi đời và trên 50 năm cầm bút, với tinh thần miệt mài, cần
mẫn và niềm say mê với nghề viết, Ma Văn Kháng thực sự thành công trong
khu vườn văn của mình với hơn chục tiểu thuyết, trên 200 truyện ngắn, bốn
truyện viết cho thiếu nhi, một hồi ký văn chương đầy đặn và một tiểu luận bút
ký về nghề văn. Các tác phẩm văn học in đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật
của ông mang hơi thở cuộc sống và tinh thần nhân văn mới mẻ, cũng đồng
thời dự báo tính thời đại của đời sống văn học.
Thành tựu văn học của Ma Văn Kháng kết tinh ở cả hai thể loại là tiểu
thuyết và truyện ngắn. Truyện ngắn – vốn được mệnh danh là thể loại “giống
như một búp chè được sao khô, nén chặt lại, nhưng khi dội nước vào thì tở ra,
cho cả một đại dương nước trà thơm” (Ma Văn Kháng, Năm tháng nhọc
nhằn, năm tháng nhớ thương) – đã đưa ông đến với duyên văn chương và
trình làng văn đứa con tinh thần đầu đời: “Phố cụt” được đăng trên Báo Văn
Nghệ năm 1961. Từ dấu mốc đầu tiên này, truyện ngắn tiếp tục góp phần
khẳng định tên tuổi nhà văn và sau này giúp Ma Văn Kháng có được những
7


thành công nhất định: Giải nhì (không có giải nhất) cuộc thi truyện ngắn Báo
Văn Nghệ năm 1988; Giải “Cây bút vàng” trong cuộc thi truyện ngắn và ký
năm 1996 – 1998 do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam đồng tổ chức;
giải thưởng văn học ASEAN năm 1998; giải thưởng Nhà nước về văn học
nghệ thuật đợt I năm 2001, giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012…
Truyện ngắn của Ma Văn Kháng có thể tạm chia thành hai nhóm: nhóm
đề tài miền núi và nhóm đề tài thành thị. Những tập truyện ngắn viết về đề tài
miền núi như: Xa Phủ (1969), Bài ca trăng sáng, Góc rừng xinh xắn, Người
con trai họ Hạng, Mùa mận hậu (đều được viết năm 1972), Cái móng ngựa
(1973) và gần đây nhất là tập truyện ngắn San Cha Chải được PGS.TS

về thế giới nhân vật trong tác phẩm của ông. Tuy nhiên những công trình đó
lại tập trung chủ yếu vào các cuốn tiểu thuyết để đời của ông. Vì vậy mảng
truyện ngắn chưa thực sự được giới phê bình và nghiên cứu văn học chú ý
nhiều. Đặc biệt là những tập truyện ngắn được các nhà xuất bản chú ý và
tuyển chọn gần đây (10 năm trở lại đây) của ông (Trốn nợ- 2008, Mùa thu
đảo chiều- 2012, San Cha Chải- 2013)
Xuất phát từ những cơ sở trên chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu thế
giới nhân vật trong truyện ngắn của Ma Văn Kháng là một yêu cầu nghiên
cứu toàn diện đối với hiện tượng văn học, điều này thực sự sẽ tạo ra những
hướng tiếp cận mới, sâu và có hiệu quả đối với thế giới nghệ thuật phong phú
và đầy bí ẩn.
1.3.Vì vậy mà luận văn này chúng tôi tâp trung vào thế giới nhân vật
của Ma Văn Kháng trong các tập truyện Trốn nợ, Mùa thu đảo chiều, San
Cha Chải. Đây là ba tập truyện ngắn để lại trong tâm hồn người đọc nỗi nhức
nhối khôn nguôi về sự “hồi tổ”, “lộn giống” cùng “bản tính của đời sống rừng
rú” ở miền biên ải cũng như những chuyện đời thường về cuộc sống của
những con người thành thị hôm nay, rồi cả những câu chuyện trên mặt trận
chống tội phạm của các chiến sĩ công an gan dạ, kiên cường.

9


Tìm hiểu về truyện ngắn của Ma Văn Kháng, chúng tôi nhận thấy đa số
các nhà nghiên cứu chủ yếu tiếp cận từ góc độ tiểu sử - cuộc đời, thể loại để
đi vào thế giới nghệ thuật, chứ chưa có công trình nào nghiên cứu về thế giới
nhân vật trong các tập truyện ngắn Trốn nợ, Mùa thu đảo chiều, San Cha
Chải một cách toàn diện. Xuất phát từ tình cảm yêu mến các tác phẩm của Ma
Văn Kháng và mong muốn góp thêm tiếng nói vào sự khẳng định về tài năng
của ông khi xây dựng thế giới nhân vật trong truyện ngắn gần đây nhưng
trong khuôn khổ của bài viết có hạn, chúng tôi xin chỉ dừng lại ở khía cạnh

chí Diễn Đàn Văn Nghệ Việt Nam (số 5)
6. Hà Thị Thu Hà (2003), Thi pháp truyện ngắn Ma Văn Kháng sau 1980,
Luận văn Thạc sĩ, ĐHSP HN.
7. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (1999), Từ điển thuật ngữ
văn học, Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội
8. Nguyễn Thái Hòa (2000), Những vấn đề thi pháp của truyện, Nxb
GiáoDục.
9. Nguyễn Thị Huệ, (1998), Tư duy mới về nghệ thuật trong sáng tác của
Ma Văn Kháng những năm 1980, Tạp chí Văn học (số 2).
10. Trần Bảo Hưng, (1993), Đọc heo may gió lộng, Báo Văn Nghệ ( số 47).
11. Đào Thị Minh Hường (2010), Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Ma
Văn Kháng từ 1986 tới nay, Luận văn thạc sĩ, Đại học KHXH & NV, Đại
học Quốc Gia, hà Nội
12. Đỗ Đức Hiểu (2002), Thi pháp hiện đại, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội
13. Ma Văn Kháng, (1969), Xa phủ, Nxb Vănhọc.
14. Ma Văn Kháng, (1980), Góc rừng xinh xắn, Nxb Thanh niên.
15. Ma Văn Kháng, (1986), Ngày đẹp trời, Nxb Lao động, Hà Nội.
16. Ma Văn Kháng, (1992), Heo may gió lộng, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.
11


17. Ma Văn Kháng, (1995), Trăng soi sân nhỏ, Nxb Văn học, Hà Nội.
18. Ma Văn Kháng, (1997), Đầm sen, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
19. Ma Văn Kháng, (1997), Vòng quay cố điển, Nxb Công an nhân dân, Hà
Nội
20. Ma Văn Kháng, (1998), Một chiều giông gió, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.
21. Ma Văn Kháng, (2000), Mưa mùa hạ, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.
22. Ma Văn Kháng, (2000), Ngoại thành,Nxb Hội nhà văn, Hà Nội.
23. Ma Văn Kháng, (2001), Côi cút giữa cảnh đời, Nxb Văn hóa thông tin,
Hà Nội.

38. Lã Nguyên, (1999), Khi nhà văn đào bới bản thể ở chiều sâu tâm hồn,
Tạp chí Văn học.
39. Đào Thủy Nguyên, (2009), Đặc điểm truyện ngắn của Ma Văn Kháng về
đề tài dân tộc và miền núi, Đề tài NCKH cấp bộ, ĐHSP TN.
40. Vũ Ngọc Phan (1998), Nhà văn hiện đại tập 2, Nxb Văn học.
41. Nguyễn Hoàng Sơn (1986), Ngày đẹp trời và sự quan tâm đến phẩm chất
con người, Báo độc lập ngày 11/6.
42. Trần Đình Sử (1996), Lý luận và phê bình văn học,Nxb Hội nhà văn.
43. Nguyễn Hồng Thắm (2013), Đặc điểm truyện ngắn Ma Văn Kháng thời
kì đổi mới, Luận văn thạc sĩ, Đại học KHXH & NV, Đại học Quốc Gia,
Hà Nội
44. Đỗ Ngọc Thạch, (1993), Đọc Heo may gió lộng, Báo Hà Nội mới ngày
15/10.
45. Nguyễn Nguyên Thanh, (1987), Ngày đẹp trời – tính dự báo, Báo văn
nghệ (số 21).
46. Bùi Việt Thắng (1994), Đọc Heo may gió lộng và quan niệm nghệ thuật
về con người của Ma Văn Kháng, Tạp chí Văn học

13


47. Bùi Việt Thắng (2012), Những đảo chiều cuộc sống trong Mùa thu đảo
chiều, Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam (số 214)
48. Đào Tiến Thi (1998), Phong cách Ma Văn Kháng trong truyện ngắn sau
1975,Luận văn Thạc sĩ, ĐHSP Hà Nội.
49. Nguyễn Ngọc Thiện (2005), Phong cách và đời văn, Nxb Khoa học Xã
hội, Hà Nội
50. Nguyễn Ngọc Thiện (2010), Lí luận, phê bình và đời sống văn chương,
Tiểu luận- phê bình, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội
51. Nguyễn Ngọc Thiện (1998), Hỏi chuyện nhà văn Ma Văn Kháng, Báo