ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Hoàng Thị Tin

PHÂN VÙNG NGUY CƠ TRƢỢT LỞ ĐẤT KHU VỰC
THÀNH PHỐ YÊN BÁI VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP
GIẢM THIỂU THIỆT HẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội – Năm 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
---------------------

Hoàng Thị Tin

PHÂN VÙNG NGUY CƠ TRƢỢT LỞ ĐẤT KHU VỰC
THÀNH PHỐ YÊN BÁI VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP
GIẢM THIỂU THIỆT HẠI

Chuyên ngành: khoa học môi trường
Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. Nguyễn Thành Long
PGS. TS Vũ Văn mạnh

Hoàng Thị Tin


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................................1
1.1. Mục tiêu nghiên cứu: .................................................................................................1
2.1. Nội dung nghiên cứu: ................................................................................................2
Chƣơng 1: TỔNG QUAN....................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội ........................ Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Điều kiện tự nhiên ................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.1.1. Vị trí địa lý ..................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.2. Điều kiện khí hậu: .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.3. Đặc điểm thủy văn: ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Đặc điểm địa chất kiến tạo: ................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.1. Địa tầng ......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.2. Magma: .......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.2.1. Phức hệ Cẩm Ân(νδPR1ca) .................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2.2.2. Phức hệ Tân Hương(γEth) ................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3. Nếp uốn và đứt gãy ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3.1. Nếp uốn: ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3.2. Đứt gãy: ............................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.4. Đặc điểm vỏ phong hóa ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2.5. Đặc điểm địa mạo .......................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.5.1. Địa hình bóc mòn trên các đá biến chấtError! Bookmark not defined.
1.1.2.5.2. Địa hình bóc mòn trên các đai, mạch magma ..... Error! Bookmark not
defined.
1.1.2.5.3. Địa hình bóc mòn trên các trầm tích lục nguyên chứa than..........Error!
Bookmark not defined.
1.1.2.5.4. Nhóm địa hình nguồn gốc tích tụ......... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.5.5. Địa hình nguồn gốc nhân sinh ............. Error! Bookmark not defined.

1.3.3.6. Các yếu tố nhân tạo ....................................... Error! Bookmark not defined.
1.4. Hiện trạng tai biến TLĐ tại khu vực nghiên cứu ...... Error! Bookmark not defined.
1.4.1. Khu vực xã Nam Cường ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Khu vực xã Minh Bảo............................................ Error! Bookmark not defined.
1.4.3. Khu vực phường Yên Ninh .................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Khái quát về phƣơng pháp và quy trình công nghệ . Error! Bookmark not defined.
2.2. Nội dung và phƣơng pháp thực hiện .......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Ứng dụng GIS phân vùng dự báo tai biến trượt lở đất khu vực nghiên cứuError! Bookma
2.2.2. Quy trình công nghệ thành lập bản đồ phân vùng nguy cơ tai biến trượt lở
đất ..................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .................................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Xây dựng mô hình số độ cao ....................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Xây dựng bản đồ độ dốc .............................................. Error! Bookmark not defined.
3.3. Xây dựng bản đồ thảm phủ thực vật ......................... Error! Bookmark not defined.
3.4. Xây dựng bản đồ hệ số dẫn nƣớc của đất đá ............. Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Xây dựng bản đồ diện tích lưu vực đơn vị (a) ...... Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Tính toán lượng mưa hữu hiệu (R) ...................... Error! Bookmark not defined.
3.4.3. Xây dựng bản đồ hệ số dẫn nước của đất đá (K) . Error! Bookmark not defined.
3.4.4. Xây dựng bản đồ chỉ số bão hòa ........................... Error! Bookmark not defined.
3.5. Xây dựng bản đồ hệ số kết dính của rễ cây và tải trọng phía trên bề mặt đấtError! Bookmar
3.6. Thành lập bản đồ phân vùng nguy cơ tai biến trƣợt lở đấtError! Bookmark not defined.
3.7. Đánh giá mức độ chính xác của bản đồ phân vùng nguy cơ tai biến TLĐError! Bookmark no
3.8. Đề xuất một số biện pháp nhằm phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại do trƣợt lở
đất gây ra tại khu vực nghiên cứu:.................................... Error! Bookmark not defined.
3.8.1. Giải pháp chiến lược: ............................................ Error! Bookmark not defined.
3.8.2. Giải pháp cụ thể: .................................................... Error! Bookmark not defined.
3.8.2.1. Khu vực xã Minh Bảo: ................................... Error! Bookmark not defined.
3.8.2.2. Khu vực xã Nam Cường: ............................... Error! Bookmark not defined.
3.8.2.3. Khu vực phường Yên Ninh:: .......................... Error! Bookmark not defined.

Hình 2. 2: Định nghĩa về diện tích lưu vực đơn vị................. Error! Bookmark not defined.
Hình 2. 3: Qui trình chuẩn bị số liệu để thành lập bản đồ phân vùng nguy cơ tai biến trượt
lở đất ...................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 1: Mô hình số độ cao của khu vực nghiên cứu ......................................................Error! Bookma
Hình 3. 2: Bản đồ độ dốc của khu vực nghiên cứu .............. Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 3: Qui trình thành lập sơ đồ thảm phủ thực vật của khu vực nghiên cứu .......Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 4: Bản đồ thảm phủ thực vật của khu vực nghiên cứu........... Error! Bookmark not
defined.
Hình 3. 5: Bản đồ diện tích lưu vực đơn vị của khu vực nghiên cứu .. Error! Bookmark not
defined.
Hình 3. 6: Biểu đồ quy luật thay đổi lượng mưa cực đại được mô phỏng dự báo theo các
phương pháp: a) Normal; b) 2 Log Normal; c) 3 Log Normal; d) Pearson Type III;
e) Log Peason Type III; f) Gumbel Type I Extremal ........... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 7: Bản đồ độ dày trung bình của đất và VPH khu vực nghiên cứu .................Error!
Bookmark not defined.
Hình 3. 8: Bản đồ hệ số dẫn nước của đất đá khu vực nghiên cứu .... Error! Bookmark not
defined.
Hình 3. 9: Bản đồ chỉ số bão hòa của khu vực nghiên cứu . Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 10: Bản đồ chỉ số ổn định của sườn dốc khu vực nghiên cứuError! Bookmark not
defined.
Hình 3. 11: Bản đồ phân vùng các nhóm nguy cơ tai biến trượt lở đất khu vực nghiên cứu
............................................................................................. Error! Bookmark not defined.


Hình 3. 12: Diện tích và tỷ lệ phần trăm diện tích của các khu vực có nguy cơ tai biến
trượt lở đất khu vực nghiên cứu ........................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 13: Ví dụ về một số điểm trượt lở đất được phủ chồng trên bản đồ kết quả khoanh
vùng dự báo nguy cơ tai biến trượt lở đất ........................... Error! Bookmark not defined.
Hình 3. 14: Bản đồ phân vùng các nhóm nguy cơ tai biến trượt lở đất với các điểm trượt lở

gần đây, các loại hình thiên tai này xảy ra với tần suất và cường độ ngày càng tăng,
gây ra những thiệt hại rất nghiêm trọng về người và của tại nhiều tỉnh miền núi khác
nhau. Trên thế giới , viê ̣c nghiên cứu tai biến TLĐ

đươ ̣c đầ u tư rấ t sớm , nhiề u

phương pháp khoa học tiên tiến đã được áp dụng vào công tác dự báo nguy cơ thảm
họa TLĐ. Ở Việt Nam, vấ n đề này mới chỉ đươ ̣c chú trọng khoảng 15 năm gần đây
khi thảm họa thiên tai xảy ra thường xuyên hơn

. Các nghiên cứu về TLĐ ở Việt

Nam mới chỉ áp dụng trên diện rộng, tỷ lệ nhỏ, chủ yếu phân vùng dự báo định tính,
còn rất thiếu các công trình điều tra đủ chi tiết để hỗ trợ hiệu quả hơn công tác quy
hoạch, cảnh báo nguy cơ và chỉ đạo điều hành phòng chống thiên tai, giảm nhẹ thiệt
hại trong bối cảnh biến đổi khí hậu.
Yên Bái là một tỉnh thuộc vùng trung du và miền núi phía Bắc của nước ta.
Địa hình Yên Bái có độ dốc lớn, cao dần từ Đông sang Tây, từ Nam lên Bắc, độ cao
trung bình 600m so với mực nước biển. Do đặc điểm địa chất của Yên Bái bị phong
hóa mạnh và chiều dày vỏ phong hóa lớn cùng với lượng mưa trung bình hàng năm
lớn, kéo dài dẫn đến đất đá bão hòa nước nên hàng năm Yên bái phải chịu hàng
chục trận trượt lở đất đá lớn, nhỏ gây ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống cũng như
sinh hoạt thậm chí đe dọa tính mạng của người dân. Để giúp người dân và chính
quyền địa phương có biện pháp phòng tránh cũng như giảm thiểu thiệt hại do tai
biến trượt lở đất gây ra, đề tài nghiên cứu: “Phân vùng nguy cơ trượt lở đất khu vực
thành phố Yên Bái và đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại” đã được đề xuất và
tiến hành.
1.1. Mục tiêu nghiên cứu:
- Kết hợp kết quả phân tích ảnh viễn thám và điều tra khảo sát thực địa để
thành lập sơ đồ hiện trạng tai biến trượt lở đất cho các xã Minh Bảo, xã Nam Cường

nghiên cứu, Đại học Mỏ - Địa chất, Hà Nội.

2.

Trần Trọng Huệ, Trần Văn Dương, Đinh Văn Toàn và nnk (2004), Nghiên cứu
đánh giá tổng hợp các loại hình tai biến địa chất trên lãnh thổ Việt Nam và các giải
pháp phòng tránh, Giai đoạn II: Các tỉnh Miền núi phía Bắc. Báo cáo Đề tài Độc
lập cấp Nhà nước, Viện Địa chất, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trung
tâm Thông tin và Lưu trữ Địa chất, Hà Nội.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Nguyễn Thành Long, Nguyễn Thị Hải Văn, Lê Quốc Hùng và nnk (2008), Báo
cáo đề tài KHCN Bộ TNMT Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý – địa chất trong
nghiên cứu nguy cơ tai biến trượt lở đất phục vụ cho việc phát triển bền vững kinh tế
- xã hội khu vực lòng hồ thủy điện Sơn La – Các vùng Mường Lay, Tủa Chùa, Tuần
Giáo, Mường Tè và Sìn Hồ, Viện Khoa Học Địa chất và Khoáng sản, 120 trang.
Nguyễn Thành Long (2008), Báo cáo luận án tiến sĩ Thành lập bản đồ nguy cơ

Nguyễn Thanh Tùng và nnk (2007), Sơ đồ vỏ phong hoá khu vực lòng hồ thuỷ
điện Sơn La - các vùng Mường Lay, Tủa Chùa, Tuần Giáo, Mường Tè và Sìn Hồ
[Thuộc đề tài Ứng dụng hệ thông tin địa lý địa chất (GIS-GES) đánh giá nguy cơ
trượt lở đất phục vụ phát triển bền vững kinh tế xã hội khu vực lòng hồ thuỷ điện
Sơn La - Sông Đà, áp dụng trên các vùng Mường Lay, Tủa Chùa, Tuần Giáo,
Mường Tè và Sìn Hồ, do Nguyễn Thị Hải Vân chủ trì), Viện Khoa học Địa chất và

Khoáng sản, Hà Nội.
12.
Nguyễn Thành Vạn và nnk (1984), Bản đồ vỏ phong hoá Miền Nam Việt Nam
tỷ lệ 1/500.000, Lưu trữ Trung tâm Thông tin - Lưu trữ Địa chất, Hà Nội.
13.
Trần Tân Văn, Trần Ngọc Thái và nnk (2006), Khảo sát, đánh giá hiện trạng,
nguy cơ trượt lở đất có thể xảy ra đối với 13 đoạn trên tuyến đường Hồ Chí Minh
và 4 đoạn trên quốc lộ số1, đề xuất biện pháp xử lý, đảm bảo an toàn giao thông,
an toàn cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt của các vùng dân cư, Lưu trữ địa chất,
Hà Nội.
Tài liệu tiếng anh:
14.
Evans, S.G (1991), Landslides in the Canadian Cordillera. Landslide News,
Japan Landslide Society, Tokyo, Japan.
15.
Evans, S.G. và O. Hungr (1993), The assessment of rockfall hazard at the base
of talus slopes, Can. Geotech, J, 30:620-636.
16.
Hungr, O. và S.G. Evans, Failure behaviour of large rockslides, Geol. Surv.
Can, Ottawa, Ont. Open File No, 1992Varnes, D.J. (1974), The logic of geological
maps with reference to their interpretation và use for engineering purposes, U.S,
Geol, Surv, Prof, Paper 837.
17.