ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

LÊ THỊ THANH NGA

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁCH MẠNG
KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN
CON NGƯỜI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------------------

LÊ THỊ THANH NGA

ẢNH HƯỞNG CỦA CÁCH MẠNG
KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN
CON NGƯỜI

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60.22.80

Người hướng dẫn khoa học: TS. Lưu Minh Văn


2.4. Một số kiến nghị về việc quản lý rủi ro sự tác động của cách mạng khoa học
công nghệ đến phát triển con ngƣời ............................Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .......................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................................... 9

1


MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Cách đây hơn 2000 năm, nhà triết học cổ đại Hy Lạp Protago từng nói
con ngƣời là thƣớc đo của mọi vật. Thật vậy, mọi thứ sẽ vô nghĩa nếu con
ngƣời không tồn tại. Kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, nghệ thuật, đạo
đức, tôn giáo… là những vấn đề của con ngƣời, xuất phát từ con ngƣời, nhằm
phục vụ cuộc sống xã hội loài ngƣời. K. Marx từng khẳng định: “Tiền đề đầu
tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại thì dĩ nhiên là sự tồn tại của những cá nhân
con ngƣời sống” [25, tr.29]. Nhƣ vậy, con ngƣời là trung tâm của lịch sử.
Hiện nay, thuật ngữ “khoa học - công nghệ” đã và đang đƣợc sử dụng rộng rãi
trong các nghiên cứu cũng nhƣ đời sống hàng ngày. Điều đó cũng dễ hiểu vì
khoa học - công nghệ có những ảnh hƣởng to lớn đến đời sống con ngƣời. Rất
nhiều những nghiên cứu đã và đang đƣợc tiến hành nhằm phân tích, làm rõ
mối quan hệ tác động qua lại giữa sự phát triển của khoa học - công nghệ tới
đời sống con ngƣời cũng nhƣ ứng xử của con ngƣời trƣớc những thay đổi của
môi trƣờng tự nhiên và xã hội do khoa học công nghệ đem lại. Tuy nhiên tất
cả những nghiên cứu ấy có lẽ vẫn là chƣa đủ bởi khoa học - công nghệ đang
từng ngày, từng giờ có những bƣớc tiến rất xa và mỗi một bƣớc đi của nó dù
nhỏ cũng có ảnh hƣởng to lớn đến môi trƣờng sống cũng nhƣ phƣơng thức
sinh hoạt, đặc biệt là phƣơng thức tƣ duy của mỗi cá nhân trong xã hội. Do
vậy, mỗi nghiên cứu về ảnh hƣởng của khoa học - công nghệ nếu có những
phân tích mới mẻ, có cái nhìn đa chiều về tác động của nó đến sự phát triển

góc độ khác nhau. Có thể điểm qua một số nét cơ bản nhƣ sau:
Trong nƣớc: Nhóm các nhà khoa học Nguyễn Duy Thông (chủ biên),
Nguyễn Trọng Chuẩn, Đỗ Long có công trình “Cách mạng khoa học kỹ thuật
với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.” Các tác giả đã đề cập
đến hàng loạt vấn đề quan trọng nhƣ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về
cách mạng khoa học kỹ thuật, vai trò của khoa học kỹ thuật trong sự nghiệp

3


xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nƣớc ta. Giáo sƣ Đặng Ngọc Dinh với “Công
nghệ năm 2000 đƣa con ngƣời về đâu”, công trình đề cập đến vai trò chìa
khóa của công nghệ trong phát triển kinh tế, mô tả các công nghệ cao cấp: ví
điện tử - tin học - viễn thông - rô bốt… đang thúc đẩy tăng trƣởng nhanh và
tạo lập một bộ mặt hoàn toàn mới lạ cho cuộc sống con ngƣời. Giáo sƣ cho
rằng những rạn vỡ của nền văn minh công nghệ với những căn bệnh rối loạn
chức năng kỳ dị, con ngƣời đang đi về chân trời năm 2000 để làm chủ một
nền văn minh mới, một xã hội phát triển nhanh dựa trên nền công nghệ vi mô
nhƣng hùng hậu, ở đó con ngƣời hƣớng tới một cuộc sống giàu sang và đạo đức.
“Thế giới năm 2025” là công trình nghiên cứu quy mô lớn về những xu
hƣớng, những nhân tố và yếu tố ảnh hƣởng đến tƣơng lai thế giới của Viện
nghiên cứu An ninh Liên minh châu Âu, trong đó có nhân tố khoa học - công
nghệ. Các chuyên gia đã dự báo những diễn biến chính trị về dân số, kinh tế
và chính trị của thế giới trong tƣơng lai, những nguy cơ về sinh thái và y tế
mà loài ngƣời sẽ phải đối mặt. “Tƣ duy lại khoa học” là một cuốn sách mà tập
thể tác giả đã trình bày cho chúng ta biết hàng loạt vấn đề cần đƣợc tƣ duy lại
về khoa học, về nội dung của bản thân khoa học, cũng nhƣ về vai trò của khoa
học với tƣ cách là một cơ cấu sản xuất tri thức của con ngƣời, về quan hệ giữa
khoa học với xã hội trong điều kiện mới, điều kiện của “xã hội phƣơng thức
2” (trong tiến trình phát triển một khoa học, mối quan hệ một chiều “khoa học

của cách mạng khoa học - kỹ thuật, tính hiệu quả của sản xuất trong điều kiện
khoa học kỹ thuật ngày càng trở thành lực lƣợng sản xuất trực tiếp.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
- Mục đích: Trên cơ sở cách tiếp cận triết học, làm rõ ảnh hƣởng của
cách mạng khoa học - công nghệ đối với sự pháttriển con ngƣời.
- Nhiệm vụ:
+Trình bày những khái niệm cơ bản có liên quan đến cách mạng
khoa học công nghệ, tiêu chí của phát triển khoa học công nghệ.

5


+ Vạch ra những tác động của khoa học công nghệ đến sự thay
đổi môi trƣờng sống cũng nhƣ đời sống vật chất và tinh thần của con ngƣời,
từ đó đặt ra những kiến nghị phù hợp trong việc quản lý rủi ro do khoa học
công nghệ gây ra.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu: Ảnh hƣởng của cách mạng khoa học công
nghệ đến sự phát triển con ngƣời.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Ảnh hƣởng đối với môi trƣờng sống.
+ Ảnh hƣởng đến năng lực sinh thể.
+ Ảnh hƣởng đến đời sống tinh thần.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận của đề tài: Đề tài đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở lý luận
là thế giới quan, phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ
nghĩa duy vật lịch sử cũng nhƣ quan niệm của Đảng, Nhà nƣớc về phát triển
khoa học công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong
điều kiện kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
- Phƣơng pháp nghiên cứu: vận dụng phƣơng pháp phân tích - tổng

khoa học:
(1) Khoa học là hình thái ý thức xã hội và là lực lƣợng sản xuất trực tiếp.
(2) Khoa học là dạng tri thức đƣợc chứng minh là đúng trong quá trình
hoạt động thực tiễn.
(3) Khoa học là một thể chế xã hội bao gồm những ngƣời làm khoa học
và những cơ quan khoa học.
Theo Khoản 1, Điều 3 Luật khoa học và công nghệ năm 2013 thì: Khoa
học là hệ thống tri thức về các hiện tƣợng, quy luật của tự nhiên, xã hội và tƣ
duy. Với tác giả Vũ Cao Đàm thì khoa học là hệ thống tri thức về mọi loại

7


quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự
nhiên, xã hội, tƣ duy.
Nhƣ vậy, có rất nhiều định nghĩa về khoa học dựa trên các cách tiếp
cận khác nhau, tổng hợp những định nghĩa trên về khoa học, có thể rút ra:
* Khoa học: hệ thống tri thức.
* Khoa học: hoạt động sản xuất tri thức.
* Khoa học: hình thái ý thức xã hội.
* Khoa học: thiết chế xã hội.
Ngoài ra, khoa học (tiếng Anh: science) là toàn bộ hoạt động có hệ
thống nhằm xây dựng và tổ chức kiến thức dƣới hình thức những lời giải
thích và tiên đoán có thể kiểm tra đƣợc về vũ trụ. Thông qua các phƣơng pháp
kiểm soát, nhà khoa học sử dụng cách quan sát các dấu hiệu biểu hiện mang
tính vật chất và bất thƣờng của tự nhiên nhằm thu thập thông tin, rồi sắp xếp
các thông tin đó thành dữ liệu để phân tích nhằm giải thích cách thức hoạt
động, tồn tại của sự vật hiện tƣợng. Một trong những cách thức đó là phƣơng
pháp thử nghiệm nhằm mô phỏng hiện tƣợng tự nhiên dƣới điều kiện kiểm
soát đƣợc và các ý tƣởng thử nghiệm. Tri thức trong khoa học là toàn bộ

Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
8. Vũ Cao Đàm (1996), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nxb Khoa
học và kỹ thuật, Hà Nội.
9. Vũ Cao Đàm, Đạo đức của khoa học,
http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=76&News=2252&CategoryID=
3, 4/9/2008.
10. Vũ Cao Đàm (2012), Một số vấn đề quản lý khoa học và công nghệ ở
nước ta, Nxb Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội.
11. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Trung ương 6 về phát triển khoa
học công nghệ,http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Ban-hanh-Nghi-quyetTrung-uong-6-ve-phat-trien-KHCN/201211/153673.vgp, 7/11/2012.

9


12. Phạm Đắc (2006), Nghiên cứu con người Việt Nam công nghiệp trong
thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa hướng tới nền kinh tế tri thức, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
13. Phạm Ngọc Đăng (2003), Môi trường không khí: Lý thuyết cơ bản, ô
nhiễm bui, ô nhiễm khí độc hại, ô nhiễm nhiệt, biến đổi khí hậu, ô nhiễm
tiếng ồn, nguy cơ hiểm họa môi trường và các biện pháp xử lý giảm thiểu
ô nhiễm, Nxb Khoa học kỹ thuật, Hà Nội
14. Thomas L. Friedman (2006), Thế giới phẳng - Tóm lược lịch sử thế giới
thế kỷ 21, Nxb Trẻ, Hà Nội.
15. Nicole Gnesotto, Giovanni Grevi (2008) Thế giới năm 2025, Nxb Tri
thức, Hà Nội.
16. Lƣơng Việt Hải (2001), Hiện đại hóa xã hội - một số vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
17. Đỗ Thị Hiện, Nhận thức đúng đắn mối quan hệ giữa con người với tự
nhiên - cơ sở quan trọng của việc giáo dục môi trường ở Việt Nam hiện
nay, http://daihocxanh.hoasen.edu.vn/hoi-thao/nhan-thuc-dung-dan-moiquan-he-giua-con-nguoi-voi-tu-nhien-co-so-quan-trong-cua-viec-giao,

tập, Tập 42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. Nguyễn Chí Mỳ (1999), Sự biến đổi của thang giá trị đạo đức trong nền
kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở
nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
31. Lê Hữu Nghĩa, Phạm Duy Hải (1998), Tư duy khoa học trong giai đoạn
cách mạng khoa học công nghệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

11


32. Helga Nowotny, Peter Scott, Michael Gibbons (2009), Tư duy lại khoa
học, Nxb Tri thức, Hà Nội.
33. Kiều Oanh, Sinh sản vô tính - mâu thuẫn khoa học và đạo đức,
http://vietbao.vn/Khoa-hoc/Sinh-san-vo-tinh-mau-thuan-khoa-hoc-vadao-duc/45126220/188/, 24/10/2004.
34. Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật khoa học và
công nghệ năm 2013, http://thuvienphapluat.vn/archive/Luat-khoa-hocva-cong-nghe-nam-2013-vb197387.aspx, 18/6/2013.
35.Hồ Sĩ Quý (2000), Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong sự phát
triển xã hội, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
36. Hồ Sĩ Quý (2003), Con người và phát triển con người trong quan niệm
của C. Mác và Ăngghen, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
37. Hồ Sĩ Quý (2005), Về giá trị và giá trị Châu Á, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
38. Thanh Tâm, Môi trường sinh thái vấn đề của mọi
người,http://www.hcmup.edu.vn/index.php?option=com_content&view=a
rticle&id=8100&Itemid=5167&lang=vi&site=51, 3/4/2012.
39. Phạm Thị Túy, Phạm Quốc Trung, Xu hướng phát triển mới của nền kinh
tế thế giới và những điều chỉnh của các nhà nước quốc gia,
http://www.tapchitaichinh.vn/Kinh-te-Dau-tu/Xu-huong-phat-trien-moicua-nen-kinh-te-the-gioi-va-nhung-dieu-chinh-cua-cac-nha-nuoc-quocgia/48834.tctc, 8/5/2014.
40. Nguyễn Thái Sơn (2000),Quan hệ giữa cách mạng khoa học - công nghệ
hiện đại với con người hiện nay, Luận án Tiến sĩ.

triển,

http://www.nistpass.gov.vn/vi/tin-tuc/chien-luoc-chinh-sach/1353-

chinh-sach-khoa-hoc-va-cong-nghe-qua-cac-giai-doan-phat-trien-1,
7/8/2014.

13