phần i : Mở đầu
Đất nớc ta bớc vào thời kì quá độ lên CNXH khi mà nền sản xuất cha vận
động theo con đờng bình thờng của nó. Lịch sử đã để lại cho chúng ta một nền
sản xuất nghèo nàn và lạc hậu, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, lực lợng sản
xuất rất thấp kém. Nhng ngày nay khi độc lập dân tộc gắn kiền với CNXH là
một xu thế tất yếu của lịch sử, khi giai cấp công nhân đã nắm quyền lãnh đạo cách
mạng thì kết thúc cuộc cách mạng dân tộc dân chủ cũng là lúc bắt đầu cuộc cách
mạng XHCN. Cách mạnh XHCN ở nớc ta là một quá trình biến đổi cách mạng
toàn điện, sâu sắc và triệt để. đó là một quá trình vừa xoá bỏ cái cũ, vừa xây dựng
cái mới từ gốc đến ngọn. Phải tạo ra cả cơ sở kinh tế lẫn kiến trúc thợng tầng mới,
tạo ra của cải đời sồng vật chất mới lẫn đời sống tinh thần và văn hoá mới. Do đó,
trong quá trình đi lên CNXH chúng ta phải tiến hành công nghiệp hoá , hiện đại
hoá đất nớc.theo quan điểm của ban chấp hành trung ơng Đảng khoá VII đã khẳng
địnhCông nghiệp hoá-hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các
hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, quản lý kinh tế xã hội từ sử dụng lao
động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với
công nghệ, phơng tiện và phơng pháp tiên tiến hiện đại dựa trên sự phát triển của
công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra năng suất lao động xã hội cao.
Quan điểm này đã gắn công nghiệp hoá với hiện đại hoá đồng thời đã xác định vai
trò khoa học-công nghệ là then chốt đẩy mạnh công nghiệp hoá. Trong điều kiện
giao lu kinh tế giữa các nớc cha đợc mở rộng, quá trình chuyển giao công nghệ
giữa các nớc cha phát triển mạnh mẽ phảitự lực cánh sinh thì đó chính là một
trình tự hợp lí để tiến hành công nghiệp hoá. Song hiện nay cuộc cách mạng khoa
học và công nghệ đang tác động một cách sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới
khoảng thời gian để phát minh mới ra đời thay thế phát minh cũ ngày càng đợc rút
ngắn lại, xu hớng chuyển giao công nghệ giữa các nớc ngày càng trở thành đòi hỏi
cấp bách, không chỉ đối với các nớc lạc hậu, mà ngay cả đói với các nớc phát
triển. Thực tế cho thấy có thể chuyển giao một cách có hiệu quả cho các nớc đi
1
sau khi mà các nớc đi sau đã có sự chuẩn bị kĩ càng để đón nhận. Vấn đề đặt ra là
các nớc đi sau trong đó có nớc ta cần phải làm ngững gì đẻ iếp nhận một cách có

quyết biến các nguồn lực có sẵn thành sản phẩm. Với ý nghĩ đó khi mói tới công
nghệ thì sẽ cũng bao hàm cả kỹ thuật. đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay khoa
học, kĩ thuật luôn nắn bó chặt chẽ với nhau : khoa học là tiền đề trực tiếp của công
nghệ và công nghệ lại là kết quả của khoa học.
3
2. Vai trò của khoa học công nghệ
Trong thời đại ngày nay, có lẽ không còn ai không nhận thức đợc rằng khoa
học và công nghệ có vai trò rất quan trọng về nhiều mặt đối với sự phát triển.
Khoa học và công nghệ là cái không thể thiếu đợc trông đời sống kinh tế văn
hoá của một quốc gia. Vai trò này của khoa học và công nghệ càng trở lên đặc biệt
quan trọng đối với nớc ta đang trên con đờng rút ngắn giai đoạn phát triển để sớm
trở thành một xã hội hiện đại. Ngay từ khi bắt đầu tiến hành công cuộc đổi mới đất
nớc, Đảng ta đã xác định khoa học và công nghệ là cái giữ vai trò quan trọng trong
sự phát triển lực lợng sản xuất và nâng cao trình độ quản lý, bản đảm chất lợng và
tốc độ phát triển của nền kinh tế. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc vì mục
tiêu dân giàu nớc mạnh xã hội công bằng, văn minh, khoa học và công nghệ phải
trở thành quốc sánh hàng đầu.
Nớc ta đang bớc vào một thời kỳ phát triển mới- thời kỳ đẩy mạnh CNH-
HĐH. Nghị quyết Trung ơng hai của Ban chấp hành Trung ơng Đảng khoá VIII đã
xác định rõ :CNH- HĐH đất nớc phải bằng và dựa vào khoa học và công nghệ
khoa học và công nghệ phải trở thành nền tảng và động lực cho CNH- HĐH.
Chỉ bằng con đờng CNH- HĐH, phát triển khoa học và công nghệ mới có thể đa
nớc ta từ nghèo nàn lạc hậu trở thành một nớc giàu mạnh văn minh. Việc đa khoa
học và công nghệ, trớc hết là phổ cập những tri thức khoa học và công nghê cần
thiết vào sản xuất và đời sống xã hội là một nhu cầu cấp thiết của xã hội ta hiện
nay. Nghị quyết trung ơng II cũng đã nhấn mạnh phải thật sự coi Sự phát triển
khoa học và công nghệ là sự nghiệp cách mạng của toàn dân, phát huy cao độ khả
năng sáng tạo của quần chúng. Bởi lẽ dù chúng ta có tiến hành cuộc cách mạng
khoa học và công nghệ, có đa trang thiết bị kỹ thuật tân tiến nhất, những quy trình
công nghệ hiện đại nhất vào nớc ta thì cũng không có gì để có thể bảo đảm đẩy

những thành tựu của cuộc cách mạng KT- CN hiện đại, muốn tiến hành cuộc cách
mạng đó để phát triển kinh tế, văn hoá, khoa học và kỹ thuật để đa đất nớc ta khỏi
tình trạng nghèo nàn và lạc hậu. Nguyện vọng đó là hoàn toàn chính đáng. Tuy
nhiên, việc tiến hành cách mạng KH- CN ở nớc ta gặp phải những khó khăn lớn,
do nhiều nguyên nhân
Trớc hết, nớc ta còn ở tình trạng lạc hậu về mặt kinh tế, khoa học và công
nghệ. Nông nghiệp và công nghiệp cha hết hợp thành một cơ cấu thống nhất, sự
mất cân đối trong các ngành kinh tế quốc dân trở nên trầm trọng
Về mặt văn hoá, khoa học và công nghệ thì số đông dân c nớc ta vẫn ở tình
trạng mù chữ, thiếu lực lợng lao động có trình độ chuyên môn cao, thiếu cán bộ
văn hoá và kỹ thuật. Thêm vào đó, sự tăng dân số quá nhanh đã gây ra những khó
6
khăn cho việc bảo đảm lơng thực, giải quyết công ăn việc làm cho những ngời lao
động
Ngoài những khó khăn trong nớc, nớc ta còn phải chịu những di sản nặng nề
do sự nô dịch của chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân để kại, đồng thời các
cờng đế quốc lại đang thực hiện chính sách kìm hãm sự phát triển khoa học và kỹ
thuật nhằm duy trì tình trạng bất bình đẳng của họ trong sự phân công lao động
quốc tế
Nếu nớc ta sau khi đã đợc giải phóng khỏi sự nô dịch của chủ nghĩa đế
quốc, lại chọn con đờng phát triển t bản chủ nghĩa hoặc đứng giữa ngã ba đờng
trong việc lựa chọn phơng hơng phát triển xã hội dù chúng ta có sự cố gắng nh thế
nào đi nữa trong việc sử dụng những thành tựu KH- CN hiện đại thì chúng ta cũng
không thoát khỏi địa vị phụ thuộc vào các nớc đế quốc về mặt KH- CN và do đó
phụ thuộc về mặt kinh tế, không thể khắc phục đợc những mâu thuẫn xã hội do
tiến bộ khoa học và kỹ thuật gây ra, không thể tiến hành thành công cuộc cách
mạng KH- CN
Do đó, điều kiện kiên quyết để tiến hành cách mạng KH- CN ở nớc ta là phải
tiến hành cải tạo xã hội sâu sắc, chống chủ nghĩa đế quốc, chống chủ nghĩa thực
dân mới và các thế lực phản động để đi lên CNXH.

mà còn đòi hỏi phải xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.ở đó,
phát triển con ngời và phát triển xã hội bền vững đợc coi là trung tâm. Đâu là con
đờng phát triển chacó tiền lệ. Muốn đạt tới đó, chúng ta phải có nỗ lực và sáng tạo
rất cao, phải biết vận dụng những thành tựu mới nhất của nhân loại, tránh những
sai lầm mà các nớc khác đã vấp phải. Nếu không đủ trình độ trí tuệ, không đủ
năng lực nội sinh thì khó có thể thành công. Do vậy, đẩy mạnh phát triển khoa học
và kỹ thuật càng trở nên rất quan trọng và bức thiết.
2.Về hớng tác động của KH- CN
a. Tập trung nỗ lực tiến hành cải tạo, đồng bộ, hoá và hiện đại hoá có chọn
lọc các cơ sở sản xuất hiện có
Tuy cơ sở vật chất- kỹ thuật có của nớc ta còn nhỏ bé, trình độ công nghệ,
kỹ thuật vào loại lạc hậu, hệ số sử dụng thiết bị và công suất còn thấp. Bởi vậy,
8
nguồn dự trữ còn khá lớn và dới nhiều góc độ, đây thật sự đang là nguồn vốn quý
của đất nớc và phải bắt đầu từ đây để đi lên
b. Chủ động sử dụng có chọn lọc một số hớng công nghệ tiên tiến phù hợp
với thế mạnh của đất nớc nhằm chuẩn bị điều kiện phát triển các ngành có
hàm lợng công nghệ cao
ở nớc ta, cùng với việc tập trung nỗ lực KH- CN khai thác có hiệu quả cơ sở
vật chất- kỹ thuật hiện có, cũng cần phải chăm lo, dành một số phần tiềm lực d lớn
cho việc thử nghiệm, lựa chọn một sồ hớng công nghệ cao phù hợp để một mặt, hỗ
trợ cho việc giải quyết có hiệu quả hơn, mặt khác thúc đẩy việc hình thành một số
lĩnh vực sản xuất công nghệ cao với quy mô phù hợp để tạo ta các sản phẩm thay
thế nhập và tạo chỗ đứng trên thị trờng quốc tế.
Trong số những hớng công nghệ cao, cần quan tâm đầy đủ tới khâu tin học
hoá một số lĩnh vực hoạt động kinh tế xã hội. Cần có quyết tâm trong việc đầu t
phát triển một số lĩnh vực sản xuất gắn với các hơng u tiên của chơng trình tổng
hợp tiến bộ KH- CN. Đó là dịp tốt để VN tham gia vào phân công lao động quốc
tế về một số sản phẩm có hàm lợng khoa học cao
c. Thúc đẩy việc nâng cao trình độ kỹ thuật và công nghệ của các xí nghiệp

cản trở việc, phát triển công nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn
So với các giải pháp khác, thì giải pháp về khoa học và công nghệ yêu cầu
vốn đầu t không quá lớn mà đem lại hiệu quả cao. Theo đánh giá chung, trong
nông nghiệp ớc tính 1/3 giá trị tăng của sản xuất lơng thực thời gian vừa qua là do
ngời dân tiếp thu, ứng dụng các tiến bộ khoa học và kỹ thuật mới vào sản xuất
Tuy nhiên, tiềm lực về KH- CN của nớc ta cha đợc phát huy đầy đủ cho sự
nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn nhiều vấn đề bức xúc của sản xuất
nông nghiệp và kinh tế nông thôn đặt ra đối với các lực lợng KH- CN đến nay cha
giải quyết đợc, trong đó đáng lu ý hơn cả là :
- Việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn là nội dung quan
trọng trong quá trình thực hiên CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, mà sự chuyển
đổi đó phụ thuộc vào việc tổ chức áp dụng thành tựu KH- CN vào sản xuất và các
10
chính sách thúc đẩy phát triển sản xuất. Chỉ trên cơ sở có đủ giống tốt và các tiến
bộ kỹ thuật khác, kết hợp với việc phát triển các quan hệ thị trờng đúng hớng mới
có thể chuyển cơ cấu sản xuất nông nghiệp từ thuần nông, độc canh sang đa dạng
hoá cây trồng. Hiện nay việc chuyển đổi kinh tế nông thôn từ nông nghiệp sang
công nghiệp, dịch vụ mới chỉ xuất hiện ở một số ven vùng có cơ sở hạ tầng kỹ
thuật, có trình độ dân trí cao, có khả năng tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật
-Giá trị kim ngạch xuất khẩu hàng nông, lâm, thuỷ sản hàng năm tuy chiếm
gần 40% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu của cả nớc, nhng nhìn chung, năng suất,
chất lợng và sức cạnh tranh của nông sản hàng hoá còn thấp so với các nớc trong
khu vực và trên thế giới, khiến cho các sản phẩm làm ra tiêu thụ khó khăn, ảnh h-
ởng bất lợi đến thu nhập của ngời sản xuất. KH-CN cha có sự tác động cần thiết và
hiệu quả bản đảm tính ổn định, bền vững của nông sản hàng hoá khi gặp phải rủi
ro của thiên tai và thị trờng
- Phát triển công nghệ chế biến là nhiệm vụ hàng đầu trong quá trình thực
hiện CNH- HĐH nông nghiệp, nông thôn, nhng phát triển công nghiệp, chế biến
nh thế nào lại là vấn đề bức xúc đang đòi hỏi nghiên cứu và làm rõ
- Gần đây, Nhà nớc tiếp tục tăng cờng đầu t xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật

động đến giới tự nhiên theo chiều hớng ngày càng tăng cờng sức mạnh, vai trò và
tự do của con ngời trớc thiên nhiên. Tuy nhiên, với tính cách là sản phẩm, giá trị
đã đợc sáng tạo ra, đã có sẵn, thì khoa học không còn là kết quả, mà lại dóng vai
trò nh một trong những nguyên nhân, động lực bên trong, trực tiếp thúc đẩy mạnh
nhất sự phát triển lực lợng sản xuất
Trong điều kiện thông tin hoá , toàn cầu hoá của đời sống xã hội và
kinh tế thế giới ngày nay, nhiều thành tựu của cuộc cách mạng KH- CN có thể đợc
chuyển giao tiếp nhận tơng đối nhanh chóng, dễ dàng, tạo ra cơ hội khách quan
thuận lợi cho sự phát triển đột biến, nhảy vọt và bứt phá về kinh tế ở những dân
tộc, quốc gia, hay khu vực nhất định trong những thời điểm, thời kỳ hay giai đoạn
nhất định. Nhng để tranh thủ tân dụng và phát huy đợc hết tiềm năng của cơ hội
bên ngoài này thì điều kiện tất yếu và tối thiểu là ở bên trong phải chuẩn bị xây
dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và bồi dỡng nhân tố con ngời lao động ở một nức độ
tơng ứng, thích đáng. Kinh nghiệm thế giới về việc giải quyết mối quan hệ con
12