nghiên cứu - trao đổi
14tạp chí luật học số
9
/2007
Ths. Chu Mạnh Hùng *
ip hi cỏc quc gia ụng Nam
(ASEAN) c thnh lp ngy
8/8/1967 sau khi b trng ngoi giao cỏc
nc Indonesia, Malaysia, Philippine,
Singapore v Thỏi Lan kớ bn tuyờn b
ASEAN (Tuyờn b Bng Cc). Hin nay,
ASEAN gm 10 thnh viờn l cỏc quc gia
khu vc ụng Nam . Tri qua 40 nm phỏt
trin, ASEAN ó thc hin s hp tỏc trờn
nhiu lnh vc khỏc nhau nh an ninh -
chớnh tr, kinh t - thng mi, vn hoỏ - xó
hi v ó t c nhng thnh tu ỏng k.
Nhng kt qu m ASEAN t c khụng
ch n thun l hp tỏc trong ni b
ASEAN m ú cũn l nhng thnh qu ca

cht, lm thay i ỏng k mụi trng u t
v quan h quc t trong khu vc. Bc vo
thp niờn u th k XXI, vi chớnh sỏch
Ho thun vi lỏng ging, giu cú vi lỏng
ging, an ninh vi lỏng ging, Trung Quc
ó v ang t ra l i tỏc ỏng tin cy v
hiu qu ca ASEAN. iu ny cho phộp
cỏc bờn liờn quan ch ng hn trong vic
m rng hp tỏc, lm du i nhng tỏc ng
tiờu cc t mi phớa.
a. V hp tỏc an ninh - chớnh tr
ng trc nhng thỏch thc an ninh
H

* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật h
ọc số
9
/2007

15

mi ca thi kỡ hu chin tranh lnh, cỏc
nc ASEAN ó lp ra Din n khu vc
ASEAN (ASEAN regional forum - ARF)
thỏng 7/1994. õy l c ch hp tỏc an ninh

hỳt cỏc ý kin, quan im khỏc nhau, a
chỳng ra bn lun v xut cỏc sỏng kin
hp tỏc an ninh nhm dn xp cỏc bt ng,
xung t vỡ mc tiờu ho bỡnh v n nh
chõu - Thỏi Bỡnh Dng.
Quan h ASEAN - Trung Quc trong
lnh vc an ninh - chớnh tr ch yu thụng
qua ARF v c ch ASEAN + 1 (Trung
Quc), ASEAN + 3 (Trung Quc, Hn Quc
v Nht Bn), ngoi ra quan h an ninh
chớnh tr cũn c th hin qua c ch ca
Hip c thõn thin v hp tỏc (Treaty of
amity and cooperation - TAC). TAC khụng
ch nờu ra nhng nguyờn tc c bn lm nn
tng cho quan h gia cỏc nc thnh viờn
(2)

m cũn vch ra nhng iu khon khuyn
khớch cỏc nc ngoi ASEAN tham gia.
Chớnh nh cú tớnh phỏp lớ cao, li khng nh
c nhng nguyờn tc c bn trong quan h
quc t nờn TAC ó thu hỳt c s hng
ng ca Trung Quc bng vic Trung Quc
tham gia TAC. õy l cam kt cú ý ngha v
chớnh tr v phỏp lớ cho vic cng c ho
bỡnh v thỳc y hp tỏc song phng cng
nh a phng.
b. V hp tỏc an ninh kinh t
Sau cuc khng hong ti chớnh - tin t
chõu nm 1997 1998, vn an ninh

đáng ghi nhận.
c. Về hợp tác trong lĩnh vực an ninh xã hội
Hợp tác giữa ASEAN với Trung Quốc
trong lĩnh vực an ninh xã hội là chưa nhiều,
chỉ mới bắt đầu trong những năm gần đây.
Sau sự kiện ngày 11/9/2001, các cuộc họp cấp
cao giữa ASEAN với Trung Quốc đều đề cập
vấn đề này. Tại các hội nghị thượng đỉnh diễn
ra tại Brunei năm 2001, tại Cămpuchia năm
2002, đã liên tiếp đưa ra các tuyên bố chống
khủng bố. Việc nỗ lực chung chống khủng bố
cũng thúc đẩy các nước hợp tác với nhau trên
các mặt an ninh xã hội khác, ví dụ: Tháng
11/2002 ASEAN và Trung Quốc đã thông
qua Tuyên bố chung hợp tác về lĩnh vực an
ninh phi truyền thống ASEAN - Trung
Quốc. Văn kiện này đã khởi động sự hợp tác
giữa các nước liên quan trên các mặt như
chống buôn lậu ma tuý, nạn di dân bất hợp
pháp, buôn lậu vũ khí, tội phạm quốc tế…
d. Về hợp tác an ninh môi trường
Vấn đề môi trường ngày càng trở nên
cấp bách đối với sự phát triển bền vững của
mỗi quốc gia và đặt ra yêu cầu các quốc gia
phải hợp tác. Trung Quốc liên tục tổ chức
các hội nghị về môi trường, lập mạng lưới
thông tin chung để kiểm tra môi trường khu
vực, giám sát về mưa axit, hệ thống dự báo
bão cát. Ngoài cơ chế hợp tác ASEAN -
Trung Quốc còn xuất hiện cơ chế hợp tác

cam kết của ASEAN vào Trung Quốc với
con số là 53,468 tỉ USD. Đầu tư của Trung
Quốc vào ASEAN có chiều hướng tăng
nhanh trong những năm gần đây, đặc biệt là
đầu tư đến 4 nước thành viên ASEAN mới
trong đó có Việt Nam.
(4)
Hiện nay, đầu tư
của Trung Quốc (kể cả Hồng Kông) vào Việt
Nam đứng thứ 12 trong số 66 nước, vùng
lãnh thổ gồm gần 700 dự án với tổng số vốn
trên 4 tỉ đô la. nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật h
ọc số
9
/2007

17

e. V s hỡnh thnh Khu vc mu dch t
do ASEAN - Trung Quc (China ASEAN
free trade area - CAFTA)
Trc khi tr thnh i tỏc y ,
Trung Quc v ASEAN ó thnh lp U ban
liờn hp v kinh t thng mi v khoa hc
k thut nm 1994. Nm 1997 i thnh U
ban hp tỏc liờn hp. Nm 2001 lp nờn Hi

Quc nhúm hp ti Bc Kinh ó nht trớ
thụng qua Hip nh v hng hoỏ ca
CAFTA. Theo Hip nh ny, 6 thnh viờn
ban u v Trung Quc s cú Hip nh t do
thng mi (Free trade agreement - FTA)
(6)

vo nm 2010. Ngoi ra, Trung quc v
ASEAN cũn thụng qua B vong lc v hp
tỏc giao thụng bao gm ng st v ng
b thun tin cho hng hoỏ lu thụng v
du khỏch i li. Cỏc d ỏn khai thỏc sụng Mờ
Kụng - Lan Thng, hnh lang kinh t Cụn
Minh - Lo Cai - H Ni - Hi phũng, hnh
lang kinh t Nam Ninh - Lng Sn - H Ni -
Hi Phũng, vnh ai kinh t vnh Bc B
ó v ang c c ASEAN v Trung Quc
hng ng mt cỏch tớch cc.
(7)

Quỏ trỡnh hỡnh thnh ACFTA tuy mi ch
thc hin nhng bc i u tiờn trong thi
gian cha di nhng ó cho thy nhng n
lc tớch cc t c hai phớa hng mnh ti
cỏc mc tiờu c xỏc nh.
(8)
Vi l trỡnh
khỏ rừ rng v hng lot nhng tho thun t
c nhm thc hin t do hoỏ thng mi
hng hoỏ, dch v v u t, c bit l cỏc

n xu hng phỏt trin quan h Vit - Trung.
2. Sau nm 1990, trong iu kin v
hon cnh mi cựng vi nhu cu phỏt trin
nn kinh t th trng, hi nhp quc t, c
Vit Nam v Trung quc thy cn thit phi
nhanh chúng bỡnh thng hoỏ quan h hu
ngh lỏng ging. Bc ngot cho quỏ trỡnh
ny l chuyn thm chớnh thc Trung Quc
ca cỏc ng chớ lónh o ng v Nh
nc Vit Nam thỏng 11/1991, trong ú hai
nc ó kớ hng lot cỏc tho thun v
chng trỡnh phc hi kinh t thng mi.
C th hai nc ó kớ Hip nh tm thi
gii quyt nhng cụng vic biờn gii Vit -
Trung trong ú cú quy nh v mu dch tiu
ngch qua biờn gii, v m cỏc ca khu,
quy nh cp visa v giy thụng hnh. Nm
1992, hai nc kớ 4 hip nh hp tỏc kinh
t, khoa hc v k thut, ng thi tỏi khi
ng vic cung cp tớn dng u ói v vin
tr khụng hon li cho Vit Nam. Nm
1994, hai nc kớ Hip nh thnh lp U
ban hp tỏc kinh t - thng mi Nhng
chuyn bin ny din ra ng thi vi s gia
tng quan h gia ASEAN vi Trung Quc.
Quan h chớnh tr c ci thin, thng mi
i lu hai chiu Vit Nam - Trung quc
tng rt nhanh (t 32 triu USD nm 1991
lờn 1150 triu USD nm 1996).
K t khi Vit Nam chớnh thc gia nhp

mi. Thỏng 12/1999 hai nc kớ Hip nh
biờn gii trờn t lin. Thỏng 12/2000 Vit
Nam v Trung Quc ra Tuyờn b chung v
hp tỏc ton din, c th hoỏ phng chõm
16 ch vng thnh nhng phng hng c
th. ng thi trong nm 2000, hai bờn ó kớ
2 hip nh mang tớnh lch s l Hip nh
phõn nh lónh hi, c quyn kinh t v
thm lc a trong vnh Bc B v Hip nh
hp tỏc ngh cỏ vnh Bc B. Thỏng nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật h
ọc số
9
/2007

19

12/2001, Vit Nam v Trung Quc ó tin
hnh l cm ct mc biờn gii u tiờn trờn
t lin ti Múng Cỏi v ụng Hng.
(10)

Ngoi cỏc cuc ving thm cp cao v kớ kt
cỏc vn kin phỏp lớ quc t, hai nc
thng xuyờn trao i cỏc on ca cỏc
ngnh v cỏc a phng c bit l gia cỏc
a phng khu vc biờn gii.

ca Trung Quc vo Vit Nam thng l
quy mụ nh, tp trung vo cỏc ngnh cụng
nghip v mi ch chim t l khong 1,3%
trong tng s gn 50 t USD u t trc tip
nc ngoi vo Vit Nam.
(11)

Biu hin c th ca hp tỏc Vit
Trung l Trung Quc ó tỏi giỳp Vit
Nam v mt ti chớnh v k thut cho vic
sa cha v nõng cp cỏc khu cụng nghip
trc õy do Trung Quc xõy dng. Cỏc
doanh nghip Trung Quc tham gia u
thu, xõy dng cỏc cụng trỡnh h tng c s
ca Vit Nam. V phớa Vit Nam, cỏc doanh
nghip cng bt u xỳc tin vic tỡm hiu
v u t ti th trng Trung Quc.
nh hng ca s hỡnh thnh CAFTA v
hp tỏc tiu vựng tỏc ng rt ln n quan
h Vit - Trung.
Chng trỡnh thu hoch sm ca
Trung Quc a ra cam kt gim thu xung
cũn 0% bt u thc hin t thỏng 1/2004
i vi cỏc mt hng nụng sn v thỏng
1/2005 i vi cỏc mt hng cụng nghip ó
to iu kin cho hng hoỏ cỏc nc
ASEAN d dng thõm nhp vo th trng
Trung Quc. Vi v trớ tip giỏp trc tip vi
Trung Quc c trờn b v trờn bin, CAFTA
s mang li cho Vit Nam mt th trng ln

Tỏc ng ca cỏc chng trỡnh hp tỏc
tiu vựng, d ỏn phỏt trin cỏc trc hnh lang
lu thụng hng hoỏ nh hp tỏc tiu vựng
sụng MờKụng m rng, hnh lang kinh t
ụng - Tõy, hnh lang ng xuyờn , hnh
lang kinh t phớa Bc, tam giỏc phỏt trin
Cmpuchia - Lo - Vit Nam Trong s ny
cú ý ngha hn c i vi quan h Vit -
Trung l Hnh lang kinh t Cụn Minh - Lo
Cai - H Ni - Hi Phũng, Hnh lang kinh t
Nam Ninh - Lng Sn - H Ni - Hi Phũng,
vnh ai kinh t vnh Bc B gm cỏc tnh
ụng Bc ca Vit Nam, tnh Qung Tõy v
c khu hnh chớnh Hng Kụng ca Trung
Quc. T khi cú cam kt xõy dng CAFTA,
quan h thng mi ca hai hnh lang kinh
t v vnh ai kinh t vnh Bc B tr nờn
sụi ng. Ti thnh ph Lo Cai (Vit Nam)
v H Khu (Trung Quc) t nm 2003 luõn
phiờn t chc hi ch thng mi. Vi hnh
lang Cụn Minh - Lo Cai, Vit Nam cú th
tip cn vi vựng Tõy Nam ca Trung Quc,
Bc nc Lo, n Bc Thỏi Lan v
Myanmar. Vi hnh lang Nam Ninh - Qung
Ninh, Vit Nam cú th tip cn cỏc tnh
ụng Nam ca Trung Quc Nh vy,
thụng qua cỏc hnh lang kinh t, nhng c
hi mi ó v ang m ra cho cỏc doanh
nghip hai nc th hin qua vic gia tng
hp tỏc kinh t gia hai tnh Qung Tõy v

s h tng k thut c bit l min Bc
Vit Nam. nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật h
ọc số
9
/2007

21

Th hai, s gia tng ca ton cu hoỏ,
hp tỏc v liờn kt khu vc to ra cho Vit
Nam c hi la chn cỏc hỡnh thc hp
tỏc v i tỏc phự hp. Mt khỏc, vic
chuyn t hp tỏc an ninh truyn thng sang
hp tỏc an ninh phi truyn thng,
(12)
s a
dng ca cỏc hỡnh thc hp tỏc song v a
phng giỳp Vit Nam to thờm th v lc
cho vic cng c an ninh quc gia, gii
quyt ho bỡnh cỏc tranh chp nht l tranh
chp gia Vit Nam v Trung Quc trờn
bin ụng. Nhng thnh cụng ca Trung
Quc trong phỏt trin kinh t s l nhõn t
tớch cc tỏc ng ti vic hon thin th ch
nn kinh t th trng Vit Nam, to
thun li cho vic tip cn c nhiu hn

nhp siờu t Trung Quc. Khụng nhng
thua trờn sõn nh, Vit Nam cú nguy c b
hng Trung Quc ln ỏt trờn th trng th
gii. iu ny t ra thỏch thc ln i vi
nn kinh t ca Vit Nam.
Ba l, tin trỡnh hi nhp kinh t ASEAN
din ra chm chp cha ỏp ng nhu cu thc
tin. S trỡ tr ó v ang gúp phn to ra hin
tng phỏ ro ca cỏc hip nh thng mi
t do song phng ca mt s nc ASEAN
vi cỏc i tỏc ngoi khi.
(13)
S bựng n, an
xen ca cỏc hip nh thng mi t do song
phng v khu vc (Bilateral free trade
agreement-BFTA/Regional free trade
agreement - RFTA) cú th lm xỏo trn,
thm chớ lm o ln cỏc lut chi m ton
cu hoỏ v dõn ch hoỏ mang li. S chng
chộo, an xen ca cỏc BFTA/RFTA to ra
nhiu tng nc phỏp lut, ch u ói thu
quan v mu dch, gõy khú x cho nhiu
nc nh Vit Nam trong vic la chn hay
theo ui cỏc mc tiờu hi nhp v t do hoỏ
thng mi ca mỡnh.
Bn l, vic ASEAN cựng cỏc bờn liờn
quan to dng cỏc th ch hp tỏc a phng
trong ú cú hp tỏc ụng (ASEAN + 1;
ASEAN + 3) ó v ang to ra nhiu c hi
v thỏch thc i vi ASEAN vỡ nú lm gia

tỏc trong ú cú Trung Quc. Cựng vi vic
tng cng quan h gia Vit Nam vi Trung
Quc thỡ tin trỡnh hp tỏc ASEAN - Trung
Quc l nhõn t tớch cc thỳc y quan h
Vit - Trung lờn tm cao mi, to ra nhng c
hi Vit Nam hi nhp cựng cng ng
quc t nhng ng thi cng t ra rt nhiu
thỏch thc. Khú khn l tt yu nhng vi
vai trũ l cu ni gia ASEAN v Trung
Quc cựng nhng thnh cụng ca cụng cuc
i mi chỳng ta tin tng Vit Nam s
úng gúp nhiu hn na cho tin trỡnh hp
tỏc v phỏt trin khu vc ụng Nam ./.

(1).Xem: Trn Khỏnh, Nhng vn chớnh tr, kinh
t ụng Nam , Nxb. Khoa hc xó hi, H Ni
2006, tr. 79.

(2).Xem: iu 2, Chng 1, TAC.
(3). Ngy 14/3/2005, cụng ti du la quc gia
Philippine, cụng ti du la ngoi khi ca Trung quc
v Tng cụng ti du khớ Vit Nam ó kớ ti Manila
Tuyờn b chung v thm dũ a chn ti khu vc rng
143.000km
2
bao gm ton b qun o Trng Sa.
(4).Xem: Trn Khỏnh, S tin trin trong quan h
ASEAN - Trung Quc, Tp chớ nghiờn cu ụng
Nam , s 2 (65), 2004, tr. 28-34.
(5). Chng trỡnh thu hoch sm c tho thun

FTAs ASEAN - i tỏc, Ti liu Hi tho Nõng cao
hiu qu hi nhp kinh t ASEAN ca Vit Nam (B
ngoi giao, 26/7/2007), tr. 8.