ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SAU ĐẠI HỌC

NGUYỄN ANH MINH

LƯỢNG GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
ĐỐI VỚI NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TẠI VIỆT NAM:
NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP NUÔI NGAO TẠI XÃ
GIAO XUÂN, HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Viết Thành

HÀ NỘI – 2014


LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được hoàn thành tại Khoa Sau đại học, Đại học Quốc
gia Hà Nội theo chương trình đào tạo Thạc sĩ chuyên ngành Biến đổi khí
hậu, Khóa 1 (2011-2013).
Trước hết, tôi xin cảm ơn PGS. TS. Phạm Văn Cự - Chủ tịch Hội
đồng chấm luận văn và các thành viên: TS. Bùi Đại Dũng (Phản biện 1),
TS. Ngô Đức Thành (Phản biện 2), GS.TS. Mai Trọng Nhuận (Ủy viên)
và TS. Nguyễn Bá Ngọc (Thư ký hội đồng) đã có những nhận xét, góp ý
vô cùng xác đáng và quý báu để tôi có thể hoàn thiện luận văn của mình.
Trong quá trình học tập và thực hiện bản luận văn, tôi đã nhận được
sự quan tâm, giúp đỡ của Ban lãnh đạo và các thầy cô của Khoa Sau đại

DANH MỤC BẢNG BIỂU
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ......................................................................................... 5
1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng thủy sản thế giới và Việt
Nam.............................................................................................................................. 5
1.1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng thủy sản thế giới ..............5
1.1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng thủy sản Việt Nam .........10
1.2. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến tổn thất do biến đổi khí hậu đối
với ngành nuôi trồng thủy sản trên thế giới và Việt Nam .................................... 12
1.3. Phương pháp lượng giá tổn thất rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu ...... 13
1.3.1. Đánh giá rủi ro thiên tai liên quan biến đổi khí hậu ....................................14
1.3.2. Phương pháp lượng giá rủi ro do biến đổi khí hậu ......................................16
CHƯƠNG 2: ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU, PHƯƠNG PHÁP VÀ SỐ LIỆU ............ 18
2.1. Đặc điểm tình hình nuôi ngao xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam
Định ........................................................................................................................... 18
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh
Nam Định ................................................................................................................18
2.1.2. Nghề nuôi ngao xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định ..............21
2.1.2.1. Đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi ngao ............................................21
2.1.2.2. Tình hình nuôi ngao xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định
...........................................................................................................................23
2.2. Phương pháp lượng giá tổn thất rủi ro do biến đổi khí hậu đối với nuôi
trồng thủy sản ........................................................................................................... 27
2.2.1. Xây dựng bài toán .........................................................................................27
2.2.2. Phương pháp phân tích cây sự kiện..............................................................29
2.3. Số liệu dùng cho lượng giá tổn thất rủi ro do biến đổi khí hậu đối với nghề
nuôi ngao xã Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định ............................... 30
2.3.1. Khảo sát hộ gia đình .....................................................................................30
2.3.2. Thảo luận nhóm ............................................................................................30
2.3.3. Phỏng vấn sâu...............................................................................................30

Giao Xuân, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định .......................................................54
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 56
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 57
PHỤ LỤC ..................................................................................................................... 60


DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1. Ảnh vệ tinh chụp Khu vực Rừng Quốc gia Xuân Thủy (2007) ..............18
Hình 2.1. Thiệt hại tiềm tàng đối với nghề nuôi ngao ..............................................27
Hình 2.2. Mối tương quan giữa mức độ thiệt hại và xác suất xảy ra các kịch bản
trong đánh giá rủi ro ...................................................................................................28
Hình 2.3. Cây sự kiện hình thành sóng thần khi có dịch chuyển địa chất .............29
Hình 3.1. Biểu đồ Nhiệt độ trung bình năm khu vực Nam Định giai đoạn 1990-2009
.......................................................................................................................................32
Hình 3.2. Biểu đồ tổng lượng mưa trung bình năm khu vực Nam Định................34
giai đoạn 1990-2009 .....................................................................................................34
Hình 3.3. Biểu đồ độ ẩm trung bình khu vực Nam Định giai đoạn 1990-2009 ......35
Hình 3.4. Biểu đồ tổng số giờ nắng TB năm khu vực Nam Định giai đoạn 19902009 ...............................................................................................................................36
Hình 3.5. Nhiệt độ thích hợp cho sự tăng trưởng của ngao theo hàm của nhiệt độ
nước và kích thước ngao .............................................................................................47


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Các hình thức tác động trực tiếp do biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng
thủy sản ...........................................................................................................................8
Bảng 1.2. Lượng mưa trung bình tháng và năm tại trạm Nam Định.....................19
Bảng 1.3. Nhiệt độ trung bình tháng và năm tại Nam Định ....................................20
Bảng 3.1. Thời gian nuôi ngao và các hiện tượng tự nhiên .....................................40
Bảng 3.2. Các hiện tượng thời tiết cực đoan và thiên tai xảy ra tại huyện Giao
Thủy những năm gần đây ...........................................................................................42

vùng của Việt Nam sẽ có nhiều thay đổi, tổng lượng mưa năm và lượng mưa mùa mưa
tăng trong khi lượng mưa mùa khô lại giảm. Ngoài ra, mực nước biển sẽ dâng lên
khoảng 75cm so với trung bình thời kỳ 1980 – 1999. Thủy sản là ngành kinh tế quan
trọng, tổng giá trị ước đạt 99.432 tỷ đồng năm 2011, đóng góp khoảng 3,92% GDP cả
nước (Tạp chí thương mại thủy sản, 2012). Trong các hoạt động sản xuất của con
người, lĩnh vực thủy sản được xác nhận là ít đóng góp nhất vào việc thúc đẩy sự biến
đổi khí hậu của trái đất. Thế nhưng thủy sản lại là lĩnh vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất
của biến đổi khí hậu (Williams L., 2010). Quả thật, với hơn 4 triệu lao động trực tiếp
và gián tiếp tham gia hoạt động sản xuất thủy sản (FAO, 2008), chủ yếu sống ở khu
vực ven biển, ngành thủy sản Việt Nam rất dễ bị tổn thương bởi các tai biến thiên
nhiên và nước biển dâng do biến đổi khí hậu gây ra. Theo đánh giá mới nhất của Tổ
chức DARA quốc tế phối hợp với Diễn đàn các nước dễ bị tổn thương do biến đổi khí
hậu (CVF) thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Sáng kiến về Tính dễ Tổn thương,
Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có mức thiệt hại ngành thủy sản do biến
đổi khí hậu ở mức nguy cấp, tức là mức báo động đỏ, khoảng 1,5 tỷ USD năm 2010 và
1


mức thiệt hại này sẽ tăng tới 25 tỷ USD vào năm 2030. Cùng với những khó khăn
ngày càng lớn của ngành thủy sản như suy giảm nguồn lợi, ô nhiễm môi trường sinh
thái, thiếu nguồn nước ngọt cho nuôi trồng thủy sản nội địa và ven biển, nhu cầu ngày
càng tăng của cộng đồng ngư dân trong sử dụng nguồn lợi thủy sản và áp lực sử dụng
tổng hợp tài nguyên mặt nước…, biến đổi khí hậu đang đặt thêm một gánh nặng phải
giải quyết nhằm thực hiện mục tiêu phát triển thủy sản bền vững (Nguyễn Việt Nam
và cs, 2010).
Ngày 02/12/2008, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký Quyết định
số158/QĐ-TTg phê duyệt "Chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khí
hậu”. Chín nhóm nhiệm vụ và giải pháp đã đươc xác định, đó là: (i) Đánh giá mức độ
và tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) ở Việt Nam; (ii) Xác định giải pháp ứng
phó với BĐKH; (iii) Xây dựng chương trình khoa học công nghệ về BĐKH; (iv) Tăng

vụ. "Ngao Giao Thủy" chiếm hơn 44% sản lượng ngao thương phẩm của các tỉnh ven
biển phía bắc (Tổng cục thống kê, 2012), trong đó, Giao Xuân được xem là "vựa
ngao" lớn nhất.
3. Dự kiến những đóng góp của đề tài
Đề tài nghiên cứu “Lượng giá tác động của biến đổi khí hậu đối với nuôi trồng
thủy sản tại Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp nuôi ngao tại xã Giao Xuân, huyện
Giao Thủy, tỉnh Nam Định” là cần thiết nhằm hạn chế đến mức thấp nhất tác động
tiêu cực do biến đổi khí hậu gây ra đối với ngành nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam nói
chung và nghề nuôi ngao tại xã Giao Xuân nói riêng.
Nghiên cứu này sẽ góp phần nâng cao nhận thức của chính quyền và người dân
địa phương về biến đổi khí hậu nói chung và các tổn thất có thể xảy ra do biến đổi khí
hậu; giúp họ chuẩn bị tốt cho việc xây dựng chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu
tại địa phương; đồng thời đóng góp cho Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với
Biến đổi khí hậu của Chính phủ Việt Nam.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận văn này, tác giả đã áp dụng phương pháp tiếp cận coi môi trường
cung cấp dịch vụ như một hàng hóa công cộng và rất nhiều dịch vụ môi trường chịu
tác động của các yếu tố bên ngoài như biến đổi khí hậu. Theo đó, phương pháp lượng
giá tổn thất của ICG (Trung tâm quốc tế về tai biến địa chất, Na Uy) được áp dụng
cùng với công thức về khả năng tổn thất do một hoặc một loại các tai biến thiên nhiên.

3


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt
Bộ Tài nguyên & Môi trường. 2012. Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng
cho Việt Nam 2012.
Bùi, Đại Dũng. 2012. Bài giảng chương trình đào tạo Thạc sỹ Biến đổi khí hậu
Khóa 1, Khoa Sau Đại học, Đại học Quốc gia Hà Nội.

58


Handisyde N.T., Ross L.G., Badjeck M-C & Allisonn E.H. 2007. The effects
of Climate chang on World Aquaculture: A global perspective. s.l. : DFID, 2007.
Harley, Christopher D. G. et all. 2006. The impacts of climate change in
coastal marine system. s.l. : Blackwell Publising Ltd.,
Harmeling, Sven and David Eckstein. 2013. Global Climate Risk Index.
Intergovermental Panel on Climate Change.2007. SRES.
Intergovermental Panel on Climate Change. 2001. Third Assessment Report 2nd Working group: Impact, adaptation and vulnerability.
Leith, Peat and Haward, Marcus. 2010. Climate change Adaptation in the
Australian Edible Oyster Industry: an analysis of policy and practics.
MCD – Marinelife Conservation and Community Development. 2010.
Climate change vulnerability assessment and community livelihood resilience in the
coastal clam aquaculture: A casestudy in the Red River Delta, Vietnam.
Soheila khoshnevis Yazdi, Bahram Shakouri. 2010. The effects of Climate
Change on Aquaculture.
Soto, Sena S. De Silva and Doris. 2009. Climate change and aquaculture:
potential impacts, adaptation and mitigation.
Lacasse, Suzanne and Nadim, Farrrokh. 2009. Learning to Live with
Geohazards: From Research to Practice.
Stern, Nicolas. 2007. Stern Review.
UNDP. 2003. User's Guidebook for the Adaptation Policy Framework.
UNDP. 2003. User's Guidebook for the Adaptation Policy Framework Technical paper 4: Assessing current climate risks.
Vietnam Institute of Meteorology, Hydrology and Environment. 2013. Highresolution Climate Projection for Vietnam.
Williams L., Rota A. 2010. Impact of climate change on fisheries and
aquaculture in the developing world and opportunities for adaptation. s.l. : IFAD,
World Bank. 2010. Economics of Adaptation to Climate change - Vietnam.
World Bank. 2007. The impact of Sea level rise on developing countries: A
comparative analysis.