ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THANH

SỬ DỤNG BÀI TẬP ĐỂ RÈN LUYỆN NĂNG LỰC TƯ DUY
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG II PHẦN NĂM
TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN,
SINH HỌC 12 – TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN SINH HỌC)
MÃ SỐ: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Lê Đình Trung

HÀ NỘI - 2014


LỜI CẢM ƠN
Em xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trƣờng
Đại học giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho em
hoàn thành luận văn.
Bằng tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn thầy giáo
hƣớng dẫn khoa học PGS.TS. Lê Đình Trung - ngƣời đã tận tình chỉ dẫn em
trong suốt quá trình thực hiện luận văn.
Xin cảm ơn sự giúp đỡ của Ban giám hiệu, các thầy cô trong tổ Sinh Kĩ thuật nông nghiệp và các em học sinh trƣờng THPT Sơn Tây, trƣờng
THPT Tùng Thiện, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá
trình nghiên cứu luận văn, đặc biệt trong quá trình thực nghiệm sƣ phạm.
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong


Bài tập về nhà

3

ĐC

Đối chứng

4

ĐHQGHN

Đại học Quốc Gia Hà Nội

5

GV

Giáo viên

6

KG

Kiểu gen

7

KH


Sách giáo viên

13

THPT

Trung học phổ thông

14

TN

Thực nghiệm

15

TBC

Tế bào chất

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Kết quả điều tra những biện pháp giáo viên giáo viên sử dụng để
hƣớng dẫn học sinh học trên lớp. .................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 1.2. Kết quả điều tra cách học tập môn sinh học của HS trên lớp và ở
nhà. .................................................................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.1: Tên các bài chƣơng 2 ...................... Error! Bookmark not defined.


v


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn .................................................................................................................. i
Danh mục các từ viết tắt ............................................................................................. ii
Danh mục các bảng ................................................................................................... iii
Danh mục các biểu đồ ............................................................................................... iv
MỞ ĐẦU.................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦ A ĐỀ TÀ I ............... Error!
Bookmark not defined.
1.1. Lƣợc sử nghiên cứu bài tập và sử dụng bài tập trong dạy họcError! Bookmark
not defined.
1.1.1.Trên thế giới .................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Ở Việt Nam .................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở lí luận ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm về năng lực ................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Khái niệm về tƣ duy ....................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Khái niệm về năng lực tƣ duy ....................... Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Khái niệm bài tập ........................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.5. Phân loại bài tập ............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.6. Vai trò của bài tập trong dạy học .................. Error! Bookmark not defined.
1.2.7. Vai trò rèn luyện và phát triển tƣ duy cho học sinh trong quá trình dạy học
sinh học. ................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.8. Mối quan hệ giữa bài tập với rèn luyện tƣ duy cho học sinh .................. Error!
Bookmark not defined.
1.3. Cơ sở thực tiễn .................................................. Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Phƣơng pháp điều tra thực trạng .................... Error! Bookmark not defined.

2.4.3. Các giáo án đƣợc thiết kế theo hƣớng sử dụng bài tập để rèn luyện năng lực
tƣ duy cho học sinh trong dạy học ........................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận chƣơng 2 .................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ......... Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích thực nghiệm ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Nội dung thực nghiệm ....................................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Phƣơng pháp thực nghiệm ................................ Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Chọn trƣờng, lớp thực nghiệm ....................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Bố trí thực nghiệm ......................................... Error! Bookmark not defined.
3.4. Phân tích kết quả thực nghiệm .......................... Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Phân tích định lƣợng ...................................... Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Phân tích định tính ......................................... Error! Bookmark not defined.

vii


Kết luận chƣơng 3 .................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 3
PHỤ LỤC ................................................................ Error! Bookmark not defined.

viii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Xuất phát từ chủ trương đổi mới phương pháp daỵ hoc̣ của Bộ giáo
dục và đào tạo
Nƣớc ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa với mục
tiêu: Đến năm 2020 Việt nam từ một nƣớc nông nghiệp về cơ bản trở thành

của PPDH tích cực là “ thầy thiết kế- trò thi công” và quá trình dạy học là dạy
cách học chứ không chỉ dạy kiến thức.
1.2. Xuất phát từ vai trò của viê ̣c phát triển năng lực tư duy của học sinh
trong dạy học sinh học
Phải xem trọng việc phát triển tƣ duy. Vì nếu không có khả năng tƣ duy
thì không thể học tập, không thể hiểu biết, không cải tạo đƣợc tự nhiên, xã hội
và rèn luyện bản thân. Khi đƣợc rèn luyện phát triển năng lực tƣ duy ngƣời
học phải đặt cá nhân vào tình huống có vấn đề để kích thích tính tích cực của
bản thân, độc lập sáng tạo khi giải quyết tình huống có vấn đề từ đó tăng
cƣờng khả năng trừu tƣợng khái quát. Đồng thời rèn luyện tƣ duy giúp cho
HS trau dồi vốn ngôn ngữ, vì ngôn ngữ là cái vỏ thể hiện của tƣ duy và thông
qua đó mới biểu đạt tƣ duy của bản thân cũng nhƣ lĩnh hội tƣ duy của ngƣời
khác từ đó HS sẽ tích cực trong nhiều hoạt động và các mối quan hệ giao tiếp.
Vì vậy muốn rèn luyện học tập nâng cao nhận thức để phát triển khả năng tƣ
duy tốt, chính xác phải thƣờng xuyên quan sát tìm hiểu thực tế, rèn luyện cảm
giác, tính nhạy cảm, năng lực trí nhớ, nhằm nâng cao nhận thức cảm tính để
sau đó rút ra nhận thức một cách lý tính, có khoa học.

1.3. Xuất phát từ thực tra ̣ng năng lựtư
c duy của học sinhtrong dạy học sinh học.
Hiện nay việc đổi mới phƣơng pháp dạy học trong trƣờng phổ thông
còn rất hạn chế. Giáo viên chỉ quan tâm và sử dụng phƣơng pháp dạy học tích
cực trong các giờ thao giảng hay thi giáo viên dạy giỏi còn trong những giờ
giảng bình thƣờng hầu hết vẫn còn đọc chép, thuyết trình, giảng giải, vấn đáp
tái hiện, trực quan minh họa.
Chƣơng trình sách giáo khoa phổ thông đã đƣợc đƣa vào sử dụng vài
năm gần đây mặc dù đã có nhiều cải tiến nhƣng nội dung thì nhiều mà kiến
2





1. Dƣơng Thị Lan Anh (2003), Sử dụng bài tập để tổ chức học sinh tự học các
qui luật di truyền lớp 11 trung học phổ thông, Luận văn thạc sĩ khoa học
giáo dục.
2. Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2006), Lí luận dạy học sinh học Phần đại cương, Nhà xuất bản giáo dục.
3. Đinh Quang Báo (1981), Sử dụng câu hỏi bài tập trong dạy học sinh học.
Luận án phó tiến sĩ.
4. Nghiêm Thị Ngọc Bích (2003), Phát huy tính tích cực của học sinh trong
dạy học sinh học lớp 11 phần các qui luật di truyền bằng bài tập di
truyền, Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục.
5. Nguyễn Minh Công, Vũ Đức Lƣu, Lê Đình Trung (1997), Bài tập di truyền,
sách dùng cho các trường đại học và cao đẳng, Nhà xuất bản giáo dục.
6. Lê Tiến Dũng (2003), Rèn kĩ năng giải bài tập biến dị, Luận văn thạc sĩ
khoa học giáo dục.
7. Đỗ Ngo ̣c Đạt (2000), Bài giảng lí luận dạy học hiện đại , Nxb Đại ho ̣c
Quốc gia Hà Nội
8. Trần Bá Hoành (1999), Kĩ thuật dạy học, Nhà xuất bản giáo dục
9. Trần Bá Hoành, Trịnh Nguyên Giao ( 2002), Đại cương phương pháp dạy
học sinh học. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
10.Lƣơng Quỳnh Lan(2011) - Xây dựng và sử dụng BTNT để dạy học kiến
thức mới phần di truyền học quần thể và tiến hoá quần thể sinh học 12
nâng cao - THPT, Luận văn thạc sĩ sƣ phạm sinh học.
11.Đặng Hữu Lanh (chủ biên), Trần Ngọc Danh, Mai Sĩ Tuấn (2008), Bài tập
sinh học 12, Nhà xuất bản giáo dục.
12.Đặng Hữu Lanh, Mai Sĩ Tuấn (2008), Hướng dẫn học và ôn tập sinh học,
Nhà xuất bản giáo dục.
13. Vũ Đức Lƣu, Nguyễn Thành Đạt, Trần Quý Thắng (2002), Chuyên đề bồi
dưỡng học sinh giỏi trung học phổ thông môn sinh học,Nxb giáo dục.
14. Vũ Đức Lƣu (1997), Phương pháp giải bài tập di truyền, Nhà xuất bản giáo dục