BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÔ ANH DŨNG

ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH VÀO HỌAT
ĐỘNG KINH DOANH XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NGÔ ANH DŨNG

ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH VÀO HỌAT ĐỘNG
KINH DOANH XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM
Chuyên ngành: KINH TẾ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã số: 60.31.12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRƯƠNG THỊ HỒNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CÓ THỂ TÌM HIỂU LUẬN VĂN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
TP. HỒ CHÍ MINH.


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan ý tưởng và nội dung luận văn này được nảy sinh và hoàn thành dựa trên
những kiến thức và sự tìm hiểu của bản thân cộng với sự giúp đỡ tận tình của giáo viên
hướng dẫn, không sao chép ý tưởng của bất tác giả nào. Luận văn có sử dụng bất kỳ ý tưởng,
tài liệu, số liệu tham khảo của các tác giả trong và ngoài nước đều được liệt kê và nêu rõ như
phần tài liệu tham khảo đính kèm.
Tác giả

Ngô Anh Dũng


MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình, biểu đồ, sơ đồ
PHẦN MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài

1


1.1.1.1 Lịch sử hình thành các công cụ phái sinh

1

1.1.1.2.Lịch sử phát triển các công cụ phái sinh

1

1.1.1.3.Về tên gọi hợp đồng kỳ hạn, giao sau

4

1.1.1.4.Một số công cụ phái sinh chủ yếu trên thị trường hàng hóa
1.1.2.Vài nét về việc ứng dụng công cụ phái sinh trong hoạt động
kinh doanh xăng dầu trên thế giới

5
6

1.1.2.1.Cách thức họat động của thị trường kỳ hạn, giao sau xăng dầu

6

1.1.2.2.Thị trường phi tập trung OTC

7

1.1.2.3.Đặc điểm các thành phần tham gia thị trường giao sau xăng dầu

9

12

giao sau
1.3.4.Tính độc lập khi ra quyết định và tính chuyên môn hóa của các
thành phần tham gia thị trường

13

1.3.5. Ảnh hưởng của những lý thuyết tài chính lên sự khuyến khích
đầu tư và bảo hộ

14

1.4.Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến giá xăng dầu

15

1.4.1.Những yếu tố khách quan như mưa, bão lụt, động đất, sóng
thần, hỏa hoạn …

15

1.4.2.Những yếu tố chủ quan

16

1.4.2.1.Nguồn cung và cầu

16


XĂNG DẦU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TẠI VIỆT

23

NAM
2.1.Tổng quan tình hình kinh tế thế giới và Việt Nam từ năm 2000
đến 2010

23

2.1.1.Kinh tế

23

2.1.1.1.Kinh tế thới giới

23

2.1.1.2.Kinh tế Việt Nam

24

2.1.2.Lạm phát

25

2.1.2.1.Thế giới

25


33

2.2.4.Các đại lý kinh doanh xăng dầu

34

2.2.5.Người tiêu dùng

34

2.2.5.1.Người tiêu dùng cá nhân

34

2.2.5.2.Người tiêu dùng là các tổ chức

35

2.2.6.Nhà đầu cơ xăng dầu

35

2.3.Các hình thức kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam

35

2.3.1.Hình thức kinh doanh xăng dầu của các nhà nhập khẩu xăng
dầu đầu mối

35

2.4.3.Tác động từ sự giới hạn của một số lượng nhà nhập khẩu xăng
dầu lên giá xăng dầu

39

2.4.4.Tác động do chính sách, môi trường kinh doanh còn hạn chế

42

2.4.5.Tác động của yếu tố lịch sử, địa lý, công nghệ

42

2.4.6.Tác động từ một thị trường hàng hóa mang đậm yếu tố mua bán
truyền thống

44

2.5.Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh nói chung và trong hoạt
động kinh doanh xăng dầu nói riêng tại Việt Nam

45

2.5.1.Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh trong họat động kinh
doanh tại Việt Nam

45

2.5.1.1.Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh trên thị trường tài chính
tiền tệ

54
54


2.5.3.2. Nguyên nhân hạn chế việc ứng dụng công cụ phái sinh trong

56

hoạt động kinh doanh xăng dầu
CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI
SINH TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XĂNG DẦU TẠI

60

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2012 - 2020
3.1.Định hướng phát triển họat động kinh doanh xăng dầu tại Việt
Nam

60

3.2.Những đề xuất để ứng dụng công cụ phái sinh vào trong hoạt
động kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam giai đoạn 2012-2020

67

3.2.1.Đối với chính sách của Nhà nước trong hoạt động kinh doanh
xăng dầu

67


tệ, chứng khoán
3.2.3.Xây dựng thị trường kỳ hạn, giao sau hàng hóa đồng bộ
3.3. Giải pháp phát triển việc ứng dụng công cụ phái sinh trong

72
73
74

hoạt động kinh doanh xăng dầu giai đoạn 2012-2020
3.3.1.Xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường phái sinh

74

3.3.2.Minh bạch hóa thông tin cho thị trường

74

3.3.3.Hiện đại hóa và phát triển đồng bộ thị trường hàng hóa ở Việt
Nam

75

3.3.4.Xây dựng thị trường tài chính tiền tệ phát triển lành mạnh, hiện
đại

76


3.3.5.Phát triển nguồn lực về công nghệ và con người


: The Central Counterparty (Trung Tâm Dịch Vụ Điều Phối Thị Trường )

CCPS

: Công Cụ Phái Sinh

CBOT

: The Chicago Board of Trade

CME

: Chicago Mercantile Exchange

CPI

: Consumer Price Index

DN

: Doanh Nghiệp

GDP

: Gross Domestic Product

GLOBEX

: Là một bệ đỡ trong thương mại điện tử sử dụng cho thị trường phái sinh, thị
trường giao sau, và những hợp đồng hàng hóa. Globex hoạt động liên tục, thế


NHNN

: Ngân Hàng Nhà Nước

NHTM

: Ngân Hàng Thương Mại

NLSH

: Nhiên Liệu Sinh Học

NYMEX

: New York Mercantile Exchange

OECD

: Organization for Economic Cooperation and Development (Tổ chức
Hợp tác và Phát triển Kinh tế)

OPEC

: The Organization of the Petroleum Exporting Countries

OTC

: Over-The-Counter (Thị Trường Phi Tập Trung)



: Thị Trường Xăng Dầu

UBCK

: Ủy Ban Chứng Khoán

WTI

: West Texas Intermediate


DANH MỤC BẢNG
Tên bảng

Trang

Bảng 1.1: Bảng biểu thuế xăng dầu ở một số quốc gia

1

Bảng 2.1: Danh sách 11 DN kinh doanh nhập khẩu xăng dầu đầu mối

1

Bảng 2.2: Nhóm 20 DN xăng dầu lớn nhất Việt Nam

2

Bảng 2.3: Bảng các dự án về nhiên liệu sinh học

2000
Biểu 2.2: Tỷ lệ lạm phát và tăng trưởng GDP thực (tính theo bình quân
CPI của năm, giá cả năm 2000) của Việt Nam giai đoạn 2000-

2

2010
Biểu 2.3: GDP bình quân đầu người/năm của Việt Nam giai đoạn 19802010
Biểu 2.4: So sánh GDP- PPP Việt Nam so với các nước công nghiệp
mới qua các năm 1980- 2010
Biểu 2.5: Tỉ lệ đóng góp GDP (tính theo sức mua) GDP- PPP của Việt
Nam và một số nước trong khu vực so với thế giới

3

3

4

Biểu 2.6: So sánh Thu nhập bình quân đầu người (tính theo sức mua)
GDP- PPP giữa Việt Nam và một số nước trong khu vực vào

4

thời điểm ngày 01 tháng 07 năm 2008
Biểu 2.7: Tỷ lệ lạm phát (tính theo bình quân CPI của năm, giá cả năm
2000) của các nước thuộc nhóm G7 giai đoạn 1980- 2000
Biểu 2.8: Tỷ lệ lạm phát (tính theo bình quân CPI của năm, giá cả năm
2000) của các nước thuộc nhóm G7 giai đoạn 2000- 2010


2000) của Việt Nam và một số nước trong khu vực giai đoạn

8

2000- 2010
Biểu 2.14: Tỷ lệ lạm phát (tính theo bình quân CPI của năm, giá cả năm
2000) của Việt Nam và một số nước trong khu vực giai đoạn

9

2000- 2010
Biểu 2.15: Giá dầu ngọt nhẹ giao sau theo ngày trên sàn Nymex

9

Biểu 2.16: Giá dầu ngọt nhẹ giao ngay theo ngày

10

Biểu 2.17: Bảng tổng hợp giá xăng Ron 92, Ron 95 và giá dầu hỏa từ
năm 2000 đến nay

10

Biểu 2.18: Giá trung bình xăng dầu Crude Oil (petroleum) giao ngay
theo cách tính giản đơn của xăng dầu Brent, West Texas

11

Intermediate và the Dubai Fateh

chưa có lời giải đáp thỏa đáng đối với người tiêu dùng Việt Nam. Ở vị trí một người tiêu
dùng Việt Nam, bản thân cũng muốn góp phần tìm ra câu trả lời, tìm ra lời giải hay biện pháp
có ích trong việc hạn chế những tác động do biến động thất thường của giá cả của xăng dầu
lên chi phí sản xuất. Hạn chế những tổn thất mà xã hội phải gánh chịu do biến động của chi
phí xăng dầu gây ra. Đó là lý do đề tài này được chọn để nghiên cứu. Do kiến thức hiểu biết
có hạn, cùng với những khó khăn trong quá thu thập số liệu nên đề tài không tránh khỏi
những hạn chế, thiếu sót.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Mục đích nghiên cứu của đề tài về xăng dầu nhằm:
- Khái quát về thị trường xăng dầu và hoạt động kinh doanh xăng dầu trong và ngoài nước
- Tìm hiểu mức độ tham gia thị trường xăng dầu kỳ hạn, giao sau của các nhà sản xuất, nhà
nhập khẩu xăng dầu đầu mối, các đại lý bán lẻ, người tiêu dùng
- Tìm ra những nguyên nhân và hệ quả từ “sự độc quyền và được bảo hộ” trong họat động
kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam.
- Tìm hiểu về giá cả xăng dầu ở Việt Nam một số năm gần đây, phân tích những nguyên
nhân, những biến động, những tác động của giá cả xăng dầu lên đời sống kinh tế xã hội nói
chung và chỉ số tiêu dùng CPI hàng năm nói riêng.
- Trả lời câu hỏi nên hay không khuyến khích các thành phần kinh tế, người tiêu dùng tham
gia thị trường kỳ hạn, giao sau xăng dầu. Lợi ích đem lại của việc phát triển được thị trường
giao sau, kỳ hạn về xăng dầu ở Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Các CCPS như: hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng giao sau, quyền chọn, quyền hoán đổi.v.v. đã
và đang là công cụ phòng chống rủi ro hiệu quả đối với các nước, các tổ chức, cá nhân ở
nhiều nước trên thế giới. Chúng được ứng dụng trong nhiều loại thị trường ở các nước phát
triển trên thế giới, trong đó có thị trường kinh doanh xăng dầu.
- Đối tượng nghiên cứu tập trung vào giá cả xăng dầu trên thế giới, mà đặc biệt là tại Việt
Nam. Đối tượng cũng là các nhà sản xuất, nhà nhập khẩu phân phối xăng dầu đầu mối cũng


như bán lẻ, người tiêu dùng, các chính sách của Nhà nước về xăng dầu, các hợp đồng kỳ hạn,