Mở đầu
Ph.Ăng-ghen là người bạn, người đồng chí, người cộng sản gần gũi nhất
của C.Mác, đã cùng Mác sáng lập nên chủ nghĩa Mác, học thuyết khoa học và
cách mạng, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và những người cộng sản, vũ
khí tư tưởng của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh xóa bỏ chế độ tư
bản, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa. Đồng thời,
Ph.Ăng-ghen đã cùng Các Mác nhiệt tình truyền bá tư tưởng cách mạng, xây
dựng các tổ chức cách mạng của giai cấp công nhân, trở thành lãnh tụ của
phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân các nước châu Âu ở nửa cuối thế
kỷ XIX. Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranh
của giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, bóc lột của giai cấp tư sản đã phát
triển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn mang tính tự phát, chưa có mục tiêu rõ rệt; giai
cấp công nhân còn chưa nhận thức được lợi ích giai cấp và sứ mệnh lịch sử
cao cả của mình. Những học thuyết khác nhau của chủ nghĩa xã hội không
tưởng, chủ nghĩa cải lương, tư tưởng vô chính phủ đều thất bại và đem lại
những tổn thất to lớn cho phong trào công nhân. Nhu cầu cấp thiết của phong
trào đấu tranh của giai cấp công nhân lúc này là cần có một học thuyết cách
mạng chỉ đường, giúp cho phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân từ tự
phát trở thành tự giác, hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại của mình.
Các Mác và Ph.Ăng-ghen đã đáp ứng xuất sắc yêu cầu đó của thời đại.
Trong thời gian 40 năm, Ph.Ăng-ghen đã cùng với Các Mác dày công nghiên
cứu, kế thừa những tinh hoa tư tưởng của nhân loại, mà trước hết và trực tiếp
là triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học Anh và chủ nghĩa xã hội Pháp;
đồng thời tắm mình vào trong thực tiễn phong phú, sinh động của phong trào
đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, xây dựng nên chủ nghĩa Mác,
một học thuyết, một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, bao gồm triết
học Mác-xít, kinh tế chính trị học Mác-xít và chủ nghĩa xã hội khoa học; sáng
tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phát hiện ra
những quy luật khách quan của sự phát triển xã hội và sứ mệnh lịch sử của
1


lý ấy chỉ là biểu hiện khái quát của những quan hệ thực tại của một cuộc đấu
tranh giai cấp hiện có, của một sự vận động lịch sử đang diễn ra trước mắt
chúng ta” [4,68]. Mác - Ăngghen cũng khẳng định, lý luận của giai cấp thống
trị luôn thống trị xã hội: “Lịch sử tư tưởng chứng minh cái gì nếu không phải
là chứng minh rằng sản xuất tinh thần cũng biến đổi theo sản xuất vật chất?
Những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng
của giai cấp thống trị” [14,625].
Những cống hiến lớn lao của Mác và Ph. Ăng-ghen vào lý luận chủ
nghĩa xã hội khoa học cho đến nay vẫn giữ nguyên giá trị và tính thời sự đối
với công cuộc đổi mới của đất nước ta, đặc biệt có ý nghĩa quan trọng đối với
việc nâng cao nhận thức và làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công
3


nhân, tăng cường vai trò lãnh đạo đất nước của Đảng Cộng sản Việt Nam
trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hiện nay. Khi đánh giá công lao to lớn của
hai ông đối với phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản thế giới,
V.I. Lê-nin viết: “Sau bạn ông là Các Mác, Ăng-ghen là nhà bác học và người
thầy lỗi lạc nhất của giai cấp vô sản hiện đại trong toàn thế giới văn minh. Từ
ngày mà vận mệnh đã gắn liền Các Mác và Phri-đrích Ăng-ghen thì sự nghiệp
suốt đời của hai người bạn ấy trở thành sự nghiệp chung của họ” [11,3].
1.1.2. Quan điểm của Lênin
Cả cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Lênin đã có những đóng
góp vô cùng to lớn cho sự nghiệp giải phóng nhân dân lao động toàn thế giới,
đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, đấu tranh cho hòa bình, độc lập, tự do của
các dân tộc. Di sản đó là vô cùng to lớn cả trên phương diện thực tiễn hoạt
động cách mạng và lý luận tư tưởng. Trong điều kiện chủ nghĩa tư bản chuyển
từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, Lênin đã bảo
vệ và phát triển chủ nghĩa Mác và xây dựng CNXH hiện thực, sáng lập nhà
nước Xô Viết - nhà nước XHCN đầu tiên trên thế giới. Lênin đã vận dụng

hội, thì nhắc đi nhắc lại tư tưởng ấy bao nhiêu cũng không phải là thừa”, “chỉ
đảng nào có được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm
tròn vai trò tiến sĩ tiền phong” [15,32], hay “không thể có một đảng xã hội
chủ nghĩa vững mạnh nếu không có lý luận cách mạng để đoàn kết tất cả
những người xã hội chủ nghĩa lại, để họ rút ra từ trng lý luận đó tất cả những
tín hiệu của họ và đem áp dụng lý luận đó vào những phương pháp đấu tranh
và phương sách hành động của họ…” [14,232]. Như vậy, Lênin luôn cho lý
luận rất quan trọng đối với cách mạng, với Đảng Cộng sản, với tuyên truyền
và vận động. Do đó, theo Người, phát triển lý luận là một yêu cầu khách
quan, tất yếu. Đồng thời, Lênin cũng chỉ ra, lý luận là nhiệm vụ hàng đầu
trong công tác tư tưởng, nhiệm vụ của các nhà lý luận là phải phát triển công
tác lý luận: “Cao trào tự phát của quần chúng càng tăng lên và phong trào
càng mở rộng thì sự cần thiết có một ý thức cao trong công tác lý luận, chính
trị và tổ chức của đảng dân chủ - xã hội càng phải tăng lên vô cùng nhanh
chóng hơn” [15,67].
5


Tóm lại, theo Lênin, lý luận do các nhà tư tưởng đại diện cho lợi ích giai
cấp tạo ra: “Lịch sử tất cả các nước chứng thực rằng, chỉ do lực lượng của độc
bản thân mình thôi thì giai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức công liên
chủ nghĩa, tức là đi đến chỗ tin rằng phải đoàn kết lại thành hội liên hiệp, phải
đấu tranh chống bọn chủ, phải đòi hỏi chính phủ ban hành những luật này hay
luật khác cần thiết cho công nhân…Còn học thuyết xã hội chủ nghĩa thì phát
sinh từ các lý luận triết học, lịch sử, kinh tế, do những người có học thức
trong các giai cấp hữu sản, những trí thức xây dựng nên” [15,38-39], “Không
có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động…Chỉ có theo lý luận
cách mệnh tiền phong, đảng cách mệnh mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh
tiền phong” [15,30].
1.1.3. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Sau nhiều năm bôn ba nước ngoài, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã tìm
được con đường cứu nước đúng đắn qua bài học về Cách mạng Tháng Mười
trên đất nước Lênin. “Đường Cách mệnh” là tập hợp những bài giảng của
đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại lớp Huấn luyện chính trị ở Quảng Châu (Trung
Quốc) trong những năm 1925 - 1927, do Bộ Tuyên truyền của Hội Liên hiệp
các dân tộc bị áp bức Á Đông ấn hành và bí mật được chuyển về trong nước
theo nhiều ngả đường khác nhau.
Trong bối cảnh ở Việt Nam lúc đó, với chính sách đàn áp dã man của
thực dân Pháp, nhân dân bị bưng bít thông tin và bị đầu độc bởi văn hoá thực
dân, cho nên những nội dung quan trọng của “Đường Cách mệnh” đã trở
thành cẩm nang về lý luận cách mạng cho lớp cán bộ đầu tiên của Đảng, góp
phần trang bị cho họ những tư tưởng mới của thời đại, đưa cách mạng Việt
Nam hoà nhập cùng dòng chảy chung của cách mạng thế giới, chấm dứt thời
kỳ khủng hoảng về đường lối của cách mạng nước ta. Đó là ý nghĩa to lớn và
hết sức sâu sắc của tác phẩm đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.
Sửa đổi lối làm việc (1947)
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến giáo dục chủ nghĩa MácLênin cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ta. Song Người cũng luôn nhấn
mạnh rằng học Mác- Lênin là phải học tinh thần Mác- Lênin, học phương
7


pháp Mác-Lênin để xử trí mọi việc. Người nói với cán bộ huấn luyện: “Các
chú dạy cho cán bộ đảng viên và nhân dân về chủ nghĩa Mác- Lênin, chắc có
nhiều người thuộc, nhưng các chú có làm cho mọi người hiểu chủ nghĩa MácLênin là thế nào không? Theo Bác hiểu chủ nghĩa Mác- Lênin tức là cách
mạng phân công cho việc gì, làm chủ tịch nước hay nấu ăn, đều phải làm tròn
nhiệm vụ. Không nên đào tạo ra những con người thuộc sách làu làu, cụ Mác
nói thế này, cụ Lênin nói thế kia, nhưng nhiệm vụ của mình được giao quét
nhà lại để cho nhà đầy rác”. Trong nhiều tài liệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh
về giáo dục thực hành lý luận Mác- Lênin, thì tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”
là một điển hình tiêu biểu. Tiếp theo cuốn “Đường cách mệnh”, ở tác phẩm

trên những chặng đường cách mạng phía trước. Có người đã nói, Di chúc của
Chủ tịch Hồ Chí minh là kết tinh những tinh hoa đạo đức và nhân cách cao
đẹp Hồ Chí Minh, chứa đựng những nội dung cơ bản, những quan điểm cốt
yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh và vạch ra phương hướng phát triển cho cách
mạng Việt Nam cả hôm nay và mai sau.
Học tập, nghiên cứu tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Di chúc
cũng như các tác phẩm khác của Người một cách đầy đủ hơn nữa, tìm ra
những giá trị sâu sắc để mỗi cán bộ, Đảng viên tích cực “làm theo” và vận
dụng vào thực tiễn là cách thiết thực nhất để chúng ta thành kính tưởng nhớ
và biết ơn Người.
Từ những quan điểm của Mác - Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh, ta có thể
hiểu một cách tóm tắt, lý luận là hệ thống tri thức tương đối hoàn chỉnh của
con người về một lĩnh vực nào đó, phản ánh quan hệ của con người với thế
giới khách quan, biểu hiện dưới dạng những khái niệm, phạm trù, nguyên lý,
quy luật…có tác dụng chỉ đạo hoạt động của con người trên lĩnh vực đó.
1.2.
Ph.Ăng-ghen - Cuộc đời và sự nghiệp
Ph.Ăng-ghen sinh ngày 28-11-1820 tại Bác-men, tỉnh Ranh của Vương
quốc Phổ (thuộc nước Đức ngày nay). Tuy xuất thân từ một gia đình tầng lớp
trên, thuộc giai cấp tư sản, nhưng ông đã dành tất cả con tim, khối óc, tình
cảm và trí tuệ cho giai cấp vô sản, hiến dâng toàn bộ cuộc đời mình cho sự
nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân, nhằm mục tiêu, lý tưởng cao đẹp là

9


giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng nhân dân lao động khỏi mọi ách áp
bức, bóc lột.
Vào đầu những năm 40 của thế kỷ XIX, mặc dù phong trào đấu tranh
của giai cấp vô sản chống lại sự thống trị, bóc lột của giai cấp tư sản đã phát

Ăng-ghen.
Không chỉ là nhà tư tưởng vĩ đại, cũng như Mác, Ăng-ghen đã đem nghị
lực sôi sục, trí tuệ sáng suốt và trái tim nồng cháy của mình tham gia phong
trào cách mạng, dũng cảm đấu tranh cho sự nghiệp của giai cấp công nhân.
Tài năng của Ăng-ghen với tư cách một nhà chiến lược và sách lược cách
mạng thể hiện xuất sắc trong các thời kỳ cách mạng 1848 - 1849 ở châu Âu,
thời kỳ hoạt động của Quốc tế I và Công xã Pa-ri. Cùng với Mác, Ăng-ghen
đã đấu tranh không khoan nhượng chống lại những khuynh hướng cải lương
và biệt phái (của Pru-đông, Lat-xan, Ba-cu-nin...) để thống nhất hàng ngũ
quốc tế. Cùng với Mác, Ăng-ghen là người đỡ đầu của Đảng Dân chủ - xã hội
Đức, có ảnh hưởng to lớn đến hoạt động của Đảng. Những nhà xã hội chủ
nghĩa Pháp, Áo, Hung-ga-ri, Anh, Ba Lan, Tây Ban Nha, ý, Nga, Ru-ma-ni,
Bun-ga-ri, Hà Lan và nhiều nước khác đều nhận được sự giúp đỡ vô giá của
Ăng-ghen.
Ăng-ghen được kính trọng trọng không chỉ bởi trí tuệ của một nhà bác
học, lòng dũng cảm, nhiệt huyết của một chiến sĩ cách mạng vĩ đại, mà còn
bởi phẩm chất cao cả thể hiện trong tình bạn, tình đồng chí khăng khít, thủy
chung, cảm động, hiếm có với Mác. Tự nhận mình là “cây vĩ cầm số 2” bên
cạnh Mác, còn Mác mới chính là “cây vĩ cầm số 1”, nên mặc dù rất say mê
nghiên cứu sáng tạo và say mê hoạt động trong phong trào công nhân, ghét
cay ghét đắng nghề thư lại, nhưng Ăng-ghen đã chấp nhận làm nhân viên văn
phòng của một hãng buôn ở Man-chét-xtơ để có thể giúp đỡ vật chất cho
Mác, tạo điều kiện cho bạn làm việc, sáng tạo. Sau khi Mác qua đời, Ăngghen đã gác bỏ nhiều dự định riêng của mình, tập trung thời gian, công sức để
thực hiện một công việc vô cùng nặng nề, khó khăn mà chỉ ông mới có thể
làm được là chỉnh lý, biên tập và cho xuất bản quyển II, quyển III Bộ “Tư
bản” mà Mác để lại còn dưới dạng các bản thảo. Đây là tác phẩm lớn nhất, vĩ

11



12


lúc đó là cần có một học thuyết lý luận cách mạng soi đường cho giai cấp
công nhân, giúp cho giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử vĩ đại
toàn thế giới của mình. Ăng-ghen đã cùng với Mác dày công nghiên cứu, kế
thừa những tinh hoa tư tưởng của nền văn hóa nhân loại, xây dựng thành một
học thuyết, một hệ thống lý luận khoa học - chủ nghĩa xã hội khoa học, đồng
thời thông qua hoạt động trực tiếp trong phong trào đấu tranh cách mạng của
giai cấp công nhân, đưa lý luận đó thâm nhập vào quần chúng cách mạng,
biến lý luận thành lực lượng vật chất thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Ngay từ những tác phẩm lý luận đầu tiên về triết học cũng như về kinh tế
chính trị học, Ăng-ghen đã chứng tỏ tầm cao trí tuệ khi phê phán tính phản
động trong quan điểm triết học duy tâm của Se-linh; chỉ ra những mâu thuẫn
trong hệ thống triết học duy tâm của Hê-ghen; phân tích sâu sắc những mâu
thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản, chỉ ra tính tất yếu của sự ra đời chủ nghĩa
xã hội với tính cách là kết quả của sự giải quyết những mâu thuẫn đó. Quan
sát đời sống của giai cấp công nhân nước Anh, trong một loạt bài đăng trên tờ
Rheinishe Zeitung (Nhật báo tỉnh Ranh) tháng 12-1842, Ăng-ghen đã phân
tích các quan hệ xã hội, quan hệ giai cấp trong xã hội lúc đó và chỉ ra mâu
thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là mâu thuẫn cơ bản của chủ
nghĩa tư bản. Trên cơ sở phân tích này, Ăng-ghen lần đầu tiên đã đưa ra tư
tưởng về tính tất yếu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa; tính quốc tế của
cuộc cách mạng này.
Trong những tác phẩm viết chung với Mác cũng như trong những tác
phẩm của riêng mình, những luận điểm quan trọng nhất của triết học mác-xít
đã được Ăng-ghen trình bày một cách có hệ thống, đầy sức thuyết phục.
Đồng thời, ông cũng đã chỉ ra ý nghĩa lớn lao của triết học đối với hoạt động
thực tiễn của con người. "Gia đình thần thánh" là tác phẩm lý luận viết chung
đầu tiên của hai ông và là tác phẩm có vị trí quan trọng trong toàn bộ quá

thông qua bản Điều lệ, trong đó thể hiện toàn bộ những kế hoạch cải tổ Liên
đoàn do hai ông đề xướng. Đại hội đã trao cho hai ông nhiệm vụ soạn thảo
"Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" với tính cách là cương lĩnh của Liên
14


đoàn.Ăng-ghen đã cùng với Mác hoàn thành nhiệm vụ này một cách xuất
sắc.Với cương lĩnh này, Liên đoàn những người cộng sản đã công khai tuyên
bố những nguyên lý lý luận của mình và hoạt động công khai trên vũ đài
chính trị với tính cách là Đảng Cộng sản, tổ chức tiên phong của giai cấp công
nhân. Đánh giá ý nghĩa "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" đối với phong trào
cách mạng của giai cấp công nhân, Lê nin viết: "Cuốn sách nhỏ ấy có giá trị
bằng hàng bộ sách; tinh thần của nó, đến bây giờ, vẫn cổ vũ và thúc đẩy toàn
thể giai cấp vô sản có tổ chức và đang chiến đấu của thế giới văn minh". Dưới
ánh sáng tư tưởng "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" và sự chỉ đạo sát sao của
Mác và Ăng-ghen, từ sự phát triển mạnh mẽ của phong trào công nhân Đức,
Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Đức, đảng vô sản đầu tiên được tổ chức
trên quy mô cả nước và, về cơ bản, đứng trên lập trường của chủ nghĩa cộng
sản khoa học, đã được thành lập vào tháng 8-1869. Sự kiện này đánh dấu một
bước phát triển hết sức quan trọng của phong trào công nhân Đức nói riêng và
phong trào công nhân quốc tế nói chung.
Bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác với tính cách là cơ sở nền tảng tư
tưởng, lý luận của phong trào công nhân luôn được Ăng-ghen đặt lên hàng
đầu. "Chống Đuy-rinh" là một trong những tác phẩm lý luận của Ăng-ghen
viết để đập tan những quan điểm lý luận phi mác-xít đang truyền bá trong
Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Đức vào cuối những năm 80 của thế kỷ
XIX. Trong "Chống Đuy-rinh", Ăng-ghen đã trình bày đầy đủ, toàn vẹn, có
hệ thống những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác. Nhờ đó, giai cấp công
nhân đã có thể tiếp thu, thấm nhuần chủ nghĩa Mác với tính cách là một thế
giới quan hoàn chỉnh, bao quát cả triết học, kinh tế - chính trị học, chủ nghĩa

chủ nghĩa tư bản. Lênin cho rằng để chiến thắng hoàn toàn chủ nghĩa tư bản,
đảm bảo cho các dân tộc giành lại được độc lập, thì phải thực hiện sự liên
minh, thống nhất của giai cấp vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức
trên toàn thế giới. Ông khẳng định rằng, “Không có sự cố gắng tự nguyện tiến
tới sự liên minh và sự thống nhất của giai cấp vô sản, rồi sau nữa, của toàn thể
quần chúng cần lao thuộc tất cả các nước và các dân tộc trên toàn thế giới, thì
không thể chiến thắng hoàn toàn chủ nghĩa tư bản được”. Nguyễn Ái Quốc
cho rằng: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào
khác con đường cách mạng vô sản”. Còn Ăng-ghen trong Ăngghen gửi
Fridrich Ađph Sarge ở Hôken lại nhận định: “Ở đó cũng như ở đây và bây
giờ, cả ở những vùng mỏ than của nước Đức, chỉ tuyên truyền không thôi thì
phong trào không thể nào phát triển được. Các sự kiện sẽ bắt người ta phải tin
và rồi phong trào cũng sẽ tiến nhanh, tất nhiên là nhanh nhất ở nơi nào có một

19


bộ phận giai cấp vô sản có tổ chức và có trình độ lý luận như ở nước Đức”
[6,708]. Rõ ràng, theo Ăng-ghen, lý luận chỉ đường dẫn lối cho phong trào
cách mạng vô sản.
2.3.Lý luận góp phần vào cuộc đấu tranh giai cấp
Trong tác phẩm Sáng kiến vĩ đại, Lênin định nghĩa : “Người ta gọi giai
cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong
một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ
của họ (thường thường thì những quan hệ này được pháp luật quy định và
thừa nhận) đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của họ trong tổ chức lao
động xã hội, và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng thụ và về phần của
cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng. Giai cấp là những tập đoàn người
mà tập đoàn này có thể chiếm đoạt lao động của tập đoàn khác do chỗ các tập
đoàn đó có địa vị khác nhau trong một chế độ kinh tế xã hội nhất định”.

và công nghệ, cải cách về dân chủ và tiến bộ xã hội không tách rời cuộc đấu
tranh giai cấp giữa các giai cấp tiến bộ chống các thế lực thù địch, phản động.
Đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là cuộc đấu tranh sau cùng
trong lịch sử xã hội có giai cấp.Nó là cuộc đấu tranh khác về chất so với so
với các cuộc đấu tranh trước đó trong lịch sử. Bởi vì, mục tiêu của nó là thay
đổi về căn bản sở hữu tư nhân bằng sở hữu xã hội. Trước khi giành được
chính quyền, nội dung của đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản và giai cấp
tư sản là đấu tranh kinh tế, đấu tranh tư tưởng, đấu tranh chính trị.Sau khi
giành chính quyền, thiết lập nền chuyên chính của giai cấp vô sản, mục tiêu
và hình thức đấu tranh giai cấp cũng thay đổi.V.I.Lênin viết “Trong điều kiện
chuyên chính vô sản, những hình thức đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản
không thể giống như trước được”.
Xét về lịch sử, không phải tới hôm nay, cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận
giữa CNTB và CNXH mới diễn ra, mà từ hàng trăm năm trước, ngay từ khi tư
tưởng lý luận của CNXH ra đời, nó đã lập tức phải đương đầu với sự phê
phán, phủ nhận, bôi nhọ, xuyên tạc dưới nhiều hình thức khác nhau. Bất chấp
mọi trở ngại, tính chất cách mạng và khách quan khoa học trong tư tưởng lý
luận cùng với lý tưởng cao cả mà CNXH hướng tới đã thu hút, lan tỏa khắp
năm châu, trở thành động lực tinh thần của giai cấp công nhân và nhân dân
lao động trong cuộc đấu tranh cho một xã hội công bằng, dân chủ, cho một
21


cuộc sống ngày càng tốt đẹp. Điều này trở thành mối đe dọa đối với sự tồn
vong của tư tưởng và xã hội tư sản. Người ta chống lại CNXH với vô vàn thủ
đoạn, từ chủ động gây chiến tranh nóng tới xuyên tạc, vu cáo, thậm chí là
"gán" trách nhiệm cho những người cộng sản về một số sự kiện xảy ra trên
thế giới, ở một số quốc gia... Cũng xét về lịch sử, cuộc đấu tranh tư tưởng lý
luận giữa CNTB và CNXH đã có nhiều biến động ở những thời kỳ khác nhau.
Nếu trước Cách mạng Tháng Mười các vấn đề trừu tượng trong hệ thống triết

chú ý và tìm được những môn đệ trong tất cả những nước, trong đó, một mặt,
có những người vô sản, và mặt khác, có những nhà lý luận khoa học vô tư”.
Nhận thức sâu sắc vai trò của lý luận cách mạng đối với phong trào cách
mạng, Mác luôn hướng trọng tâm hoạt động của mình vào nghiên cứu khoa
học, kịp thời giải đáp những câu hỏi lớn mà nhân loại đang đặt ra nhưng chưa
có lời giải đáp. Là một thiên tài sáng tạo, Mác cống hiến cho nhân loại hai
phát kiến khoa học mang tầm thời đại là Chủ nghĩa duy vật lịch sử và Học
thuyết giá trị thặng dư. Từ giả thuyết khoa học, học thuyết Mác đã được
chứng minh về mặt khoa học, trở thành hệ thống lý luận khoa học sâu sắc,
toàn diện, cân đối với ba bộ phận cấu thành: Triết học mác-xít; Kinh tế học
chính trị mác-xít và Chủ nghĩa cộng sản khoa học. Trong đó, luôn có sự thống
nhất giữa tính cách mạng và tính khoa học; thế giới quan và phương pháp
luận; lý luận và thực tiễn; nhận thức thế giới và cải tạo thế giới. Sáng tạo là
đặc tính bản chất, quy định học thuyết Mác là một hệ thống mở luôn được bổ
sung, phát triển để theo kịp cuộc sống” [5,18-19]. Sở dĩ có nhận định như thế,
23


bởi Ăng-ghen cho rằng, đấu tranh lý luận để đạp lại quan điểm sai trái thù
địch và qua đó hình thành quan điểm lý luận.
Người bạn của Ăng-ghen là Mác đã từng căn dặn: “Học thuyết của
chúng tôi không phải là giáo điều mà là kim chỉ nam cho hành động”. Điều đó
đòi hỏi những người cộng sản phải ra sức học tập, nắm vững và vận dụng
sáng tạo những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác đồng thời luôn theo sát
nắm vững thời cuộc, phát hiện những mâu thuẫn mới nảy sinh cần giải quyết.
Sự hình thành, phát triển Chủ nghĩa Mác không tách rời cuộc đấu tranh tư
tưởng lý luận chống tư tưởng tư sản, phản động, cơ hội, xét lại dưới mọi màu
sắc, cả manh tâm của những kẻ đầu hàng, xa rời lợi ích giai cấp công nhân,
nhân dân lao động, dù là nhỏ nhất. Là người kế tục xuất sắc tư tưởng MácĂng-ghen, V.I.Lê-nin đã giải đáp những câu hỏi lớn thời đại mới đặt ra, bảo
vệ và phát triển toàn diện Chủ nghĩa Mác.

nguyên lý, chứ không phải là những giáo điều.
Ăng-ghen là một nhà duy vật biện chứng và do vậy bao giờ ông cũng
nhấn mạnh rằng, lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa cộng sản thường xuyên
phát triển, không giậm chân tại chỗ. Những luận điểm mới thay thế cho
những luận điểm lỗi thời. Và cũng chính vì vậy mà không phải tất cả những gì
Mác nói và viết ra đều là chân lý tối hậu. Ông đã đúng ở những điểm cơ bản
và mang tính nguyên tắc, đồng thời có những luận điểm của ông đã lỗi thời,
được thực tiễn cuộc sống vượt qua, các nghiên cứu lý luận của hậu bối cần
đổi mới, chỉnh sửa và làm cho phong phú thêm.Khoa học về chủ nghĩa cộng
sản là học thuyết khoa học thường xuyên phát triển và không ngừng được làm
phong phú thêm bằng tri thức khoa học và thực tiễn, nó không chấp nhận
những bộ phận cụ thể bị giáo điều hóa và những luận điểm, nguyên lý cơ bản
bị xét lại. Đây là một học thuyết sống động, kết hợp trong mình cái chung và
cái riêng, cái chủ yếu và cái thứ yếu, cái bất biến và cái thường biến. Nó phát
triển được là nhờ sự phát triển của khoa học – công nghệ, thực tiễn cách mạng
của các nước, các đảng cộng sản và các phong trào tiến bộ, các cá nhân kiệt
xuất, các nhà khoa học, các tập thể sáng tạo, những cuộc tranh luận, những

25