VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ PHẠM THÙY LINH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ
CHO THANH NIÊN TỪ THỰC TIỄN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành

: Chính sách công

Mã số

:

60 34 04 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. Nguyễn Chiến Thắng

HÀ NỘI, 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu
trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng từ thực tiễn trong công tác,

KẾT LUẬN………………………………………………………....................72
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………..……….......73


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CN

: Công nghiệp

CNH

: Công nghiệp hoá

DN

: Doanh nghiệp

GDTX

: Giáo dục thường xuyên

HĐH

: Hiện đại hoá

KD

: Kinh doanh

LLLĐ

STT

KÝ HIỆU

TÊN BẢNG

1.

Bảng 2.1

Thanh niên trong cơ cấu ngành nghề

2.

Bảng 2.2

Thực trạng về tổ chức tập huấn cho cán bộ
đoàn về triển khai chính sách tại Thành

TRANG
32

40

Đoàn giai đoạn 2013-2015
3.

Bảng 2.3

Thực trạng về truyền thông chính sách đào


45

*
STT

KÝ HIỆU

TÊN SƠ ĐỒ

1.

Sơ đồ 1.1

2.

Sơ đồ 1.2

3.

Sơ đồ 2.1

4.

Sơ đồ 2.2

Mô hình hình thành tiềm năng lao động cá
nhân của thanh niên
Mô hình về trình độ nghề nghiệp của lao
động thanh niên

thanh niên là tiền đề quan trọng để sử dụng có hiệu quả nguồn lao động này, thúc
đẩy kinh tế tăng trưởng, đáp ứng nguyện vọng về học nghề và việc làm của thanh
niên, gia đình và toàn xã hội.
Những năm qua, công tác đào tạo nghề, phát triển thị trường lao động đã
đạt được kết quả bước đầu rất quan trọng. Trong những năm gần đây, dạy nghề đã
phục hồi và có bước phát triển mạnh, từng bước đáp ứng nhu cầu nhân lực cho
phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập
quốc tế, góp phần tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.
Các cơ chế, chính sách về đào tạo lao động, việc làm được chú trọng, phù
hợp với cơ chế thị trường và từng bước hội nhập với thị trường lao động quốc tế.
Hệ thống văn bản quản lý nhà nước về đào tạo lao động, việc làm được bổ sung
ngày càng hoàn thiện. Nhiều luật mới ra đời và đi vào thực tiễn đời sống như Bộ

1


luật Lao động, Luật Dạy nghề, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật người lao động Việt
Nam đi làm việc ở nước ngoài,…và nhiều văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo ra
hành lang pháp lý về giải quyết nhu cầu học nghề cho thanh niên; đồng thời chú
trọng xây dựng và ban hành chính sách ưu tiên dạy nghề cho nhóm người yếu thế
như: người dân tộc thiểu số, người nghèo, người tàn tật và chính sách ưu tiên dạy
nghề cho bộ đội xuất ngũ, cho lao động thuộc vùng chuyển đổi mục đích sử dụng
đất và dạy nghề cho lao động nông thôn (Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ
tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm
2020, Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg ngày 27/9/2007 của Thủ tướng Chính
phủ về tín dụng đối với học sinh sinh viên, Quyết định số 103/2008/QĐTTg ngày 21/7/2008 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án hỗ trợ thanh niên
học nghề và tạo việc làm giai đoạn 2008 - 2015…)
Bên cạnh đó, các điều kiện đảm bảo chất lượng cũng được cải thiện vì
vậy chất lượng và hiệu quả dạy nghề có bước chuyển biến tích cực, đào tạo nghề
đã gắn với sử dụng lao động, kỹ năng nghề của học sinh tốt nghiệp các cơ sở

Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài “Thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh
niên thành phố Hà Nội” để nghiên cứu, đánh giá kết quả của việc thực hiện những
chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho thanh niên hiện nay, từ đó kiến nghị những
giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho thanh niên thành phố Hà
Nội, giúp họ đảm bảo chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Chính sách đào tạo nghề cho thanh niên không phải là một vấn đề mới mẻ
mà cũng nhắc đến nhiều đề tài nghiên cứu, đăc biệt là trong những năm gần đây
việc đô thị hoá trên cả nước ngày càng mở rộng.
Hiện nay, chất lượng đào tạo nghề cho thanh niên, mặc dù đã có chuyển
biến nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động về tay nghề
và các kỹ năng mềm như tác phong công nghiệp, khả năng làm việc theo tổ,
nhóm. Kỹ năng nghề, năng lực nghề nghiệp của lao động trẻ Việt Nam vẫn còn
khoảng cách lớn so với các nước phát triển trên thế giới và trong khu vực. Tiếp
đến, cơ cấu đào tạo theo cấp trình độ và nghề đào tạo chưa hợp lý, chưa gắn bó
hữu cơ với nhu cầu nhân lực của từng ngành, từng địa phương; chưa đáp ứng
được nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cho sản xuất và thị trường lao

3


động, dạy nghề cho thanh niên nông thôn để chuyển dịch sang khu vực công
nghiệp và dịch vụ còn chậm…
Dưới đây là một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài:
- Hoàng Thu Thuỷ, “Tình hình đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho
thanh niên dân tộc thiểu số tỉnh Hà Giang trong giai đoạn hiện nay”,
Tạp chí Khoa học& Công nghệ. Tác giả tập trung vào phân tích những
kết quả đã đạt được trong công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm
của Tỉnh Hà Giang khi bước thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, bên
cạnh chỉ ra một số hạn chế để rút ra những bài học kinh nghiệm hữu

phát từ lý do trên tôi chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ của mình, đề tài luận
văn thực hiện có sự kế thừa, phát triển những thành quả của các tài liệu liên
quan trước đó để đánh giá, phân tích, từ đó đề xuất ra các giải pháp phù hợp với
tình hình thực tế và chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của thành phố trong
những năm tiếp theo.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận chính sách đào tạo nghề và giải
quyết việc làm, quan niệm về việc làm và những nhân tố ảnh hưởng đến tạo việc
làm, luận văn phân tích thực trạng chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm
cho thanh niên, chỉ ra những cơ hội, thách thức nghề nghiệp của thanh niên trong
giai đoạn hiện nay. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp chủ yếu đem lại hiệu quả
cao nhất cho công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho thanh niên tại
thành phố Hà Nội trong thời gian tới.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Góp phần hệ thống cơ sở lý luận về chính sách đào tạo nghề cho thanh
niên.
- Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng chính sách đào tạo nghề cho
thanh niên tại địa bàn Thành phố Hà Nội trong giai đoạn vừa qua.
- Đề xuất một số giải pháp thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh
niên Thành phố Hà Nội trong những năm tới.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng

5


Đối tượng nghiên cứu: Chính sách đào tạo nghề cho thanh niên thành phố
Hà Nội.
4.2. Phạm vi nghiên cứu


Chương 1. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh
niên
Chương 2. Thực trạng thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh niên
TP. Hà Nội
Chương 3. Một số giải pháp thực hiện chính sách đào tạo nghề cho thanh
niên giai đoạn 2016 - 2020

7


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ
CHO THANH NIÊN
1.1. Lao động thanh niên
1.1.1. Lao động thanh niên
Trong lao động sản xuất và trong cuộc sồng thường ngày, con người luôn
có nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại, học hành, thụ hưởng phúc lợi vật chất, tinh thần ngày
càng cao mà xã hội có thể mang lại cho họ. Mức độ thỏa mãn các nhu cầu trên của
con người phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đồng thời là tiêu chí để phân chia địa vị xã
hội trong những cộng đồng dân cư thành giới thượng lưu, tầng lớp trung lưu, bình
dân, và những người nghèo khổ. Dưới góc độ kinh tế học và xã hội học, những
người lao động trẻ (thanh niên) là những người có sức khỏe, nhiệt tình, năng động
sáng tạo và thường có hiệu suất lao động và thu nhập bình quân thường cao hơn
hơn mức trung bình ở từng địa phương và ở vào một thời điểm nhất định. Nhưng
người lao động trong độ tuổi thanh niên thường được xếp vào nhóm những người
lao động ít kinh nghiệm, dễ mất việc khi có những biến đổi về kinh tế, chính trị và
xã hội. Vì vậy, họ thường được xã hội, chính quyền nhà nước quan tâm trợ giúp về
nhiều mặt, trong đó vấn đề việc làm và thu nhập được ưu tiên hàng đầu.
Để có chủ trương, chính sách, phương thức giải quyết việc làm cho thanh

- Tiêu chí theo việc làm: có việc làm đầy đủ, thiếu việc làm và thất nghiệp.
- Tiêu chí theo địa bàn hoạt động: thanh niên đô thị và thanh niên nông thôn.
Thanh niên là lực lượng lao động trẻ có tiềm năng rất lớn. Tiềm năng lao
động thanh niên thể hiện ở thể chất, trí tuệ và tinh thần của từng cá nhân thanh
niên. Tiềm năng đó phụ thuộc vào các yếu tố bên trong và bên ngoài rất đa dạng,
tác động qua lại đan xen nhau, có thể mô tả bằng sơ đồ 1.1 sau:

9


Sơ đồ 1.1: Mô hình hình thành tiềm năng lao động cá nhân
của thanh niên

TIỀM NĂNG LAO ĐỘNG CÁ NHÂN
THANH NIÊN
Điều kiện sống và làm việc

- Sức khỏe
- Hình thể
- Tâm thể

- Giới tính

- Điều kiện ăn ở

- Lứa tuổi
- Điều kiện làm việc

- Trí tuệ
- Khí hậu, thời tiết


Kiến thức nghề
nghiệp

Cấp bậc trình độ
và ngành đào tạo

Kỹ năng thực tế,
kinh nghiệm làm việc

Thâm niên công tác
Kỹ năng thích ứng
nghề nghiệp, công việc

việc

TRÌNH ĐỘ HÌNH THỨC

TRÌNH ĐỘ THỰC TẾ

TRÌNH ĐỘ NGHỀ
NGHIỆP

Nguồn: Tác giả

Lao động thanh niên có nhiều tiềm năng, tuy nhiên thanh niên đang trong độ
tuổi phát triển, chưa đến độ tuổi của lao động trưởng thành, nên lao động thanh
niên có một số hạn chế:
+ Lao động mới tăng thêm phần lớn là ở tuổi thanh niên, nhưng chủ yếu là
lao động phổ thông chưa qua đào tạo nghề nghiệp;

để bảo vệ độc lập tự do hòa bình cho tổ quốc. Trong suốt quá trình gần 20 năm đổi
mới vừa qua, phát huy vai trò xung kích, không ngại khó khăn, gian khổ, tình
nguyện vì cộng đồng, ý chí vươn lên trong học tập, lao động, lập thân, lập nghiệp,
làm giàu chính đáng, quyết tâm đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu.
Bước vào thời kỳ phát triển mới của đất nước, trong bối cảnh hội nhập kinh
tế quốc tế cộng với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, tri thức mới,
với trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp ngày càng cao, ý thức vai trò trách
nhiệm đối với dân, với nước ngày càng lớn, các thế hệ thanh niên đã không ngừng
nâng tầm nhận thức, nêu cao ý chí tiến thủ, phát huy phẩm chất tôt đẹp và thế
mạnh của tuổi trẻ, xung kích, tình nguyện, chủ động, sáng tạo, đảm đương những
việc khó, việc mới, không ngại gian nan thử thách để đóng góp vào các lĩnh vực
phát triển kinh tế xã hội, thực hiện thành công quá trình công nghiệp hóa-hiện đại
hóa đất nước. phát triển kinh tế theo định hướng XHCN. Vì vậy có thể khẳng định
thanh niên chính là chủ nhân tương lai của đất nước, là vận mệnh của dân tộc. Việt

12


Nam có trở thành một đất nước giàu mạnh, ấm no, hạnh phúc sánh vai với các
cường quốc năm chấu hay không là nhờ vào sứ mệnh cao cả của lực lượng thanh
niên.
1.2. Chính sách đào tạo nghề cho thanh niên
1.2.1. Khái niệm
a) Chính sách
Chúng ta có thể điểm qua một số quan niệm về chính sách như sau:
Chính sách được hiểu là phương cách, đường lối hoặc phương hướng dẫn
dắt hành động trong việc phân bổ và sử dụng nguồn lực.
Chính sách là tập hợp các quyết sách của Chính phủ được thể hiện ở hệ
thống quy định trong các văn bản pháp quy nhằm từng bước tháo gỡ những khó
khăn trong thực tiễn, điều khiển nền kinh tế hướng tới những mục tiêu nhất định,

nghề, xây dựng chính sách cho thanh niên vay vốn để học nghề, chú trọng dạy nghề
đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp, địa bàn nông thôn”.
Với những căn cứ pháp lý, chủ trương, chính sách về thanh niên, căn cứ vào
chức năng nhiệm vụ của Đoàn thanh niên, Trung ương Đoàn đã xây dựng và được
Chính phủ phê duyệt Đề án “Hỗ trợ thanh niên học nghề và tạo việc làm giai đoạn
2008-2015”.
- Phạm vi, chủ thể, đối tượng của Đề án hỗ trợ thanh niên học nghề và tạo việc
làm.
+ Phạm vi của Đề án tập trung vào các nội dung hỗ trợ thanh niên học nghề,
tạo việc làm như: Truyền thông nâng cao nhận thức của thanh niên và xã hội về
học nghề lập nghiệp; tư vấn hỗ trợ thanh niên khởi sự doanh nghiệp và lập nghiệp;
xây dựng, nâng cấp các trung tâm hướng nghiệp dạy nghề và giới thiệu việc làm
thanh niên; phối hợp hỗ trợ cho thanh niên vay vốn ưu đãi học nghề, tạo việc làm,
đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; giám sát, đánh giá việc thực hiện các chính
sách của Nhà nước về thực hiện hỗ trợ thanh niên học nghề và tạo việc làm.
+ Chủ thể của Đề án là những tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng Đề án, cơ
quan có thẩm quyền quyết định Đề án, người chịu trách nhiệm chính đối với thực
hiện Đề án, người chịu trách nhiệm đối với những hành động Đề án cụ thể, người
tham gia vào quá trình tổ chức thực hiện Đề án, người tham gia giám sát đánh giá Đề
án. Cụ thể như sau:
Chính phủ: là cơ quan phê duyệt Đề án
Trung ương Đoàn: Là cơ quan tham mưu xây dựng và chỉ đạo thực hiện.
Các bộ, ngành liên quan: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, bộ Tài chính,
bộ Kế hoạch và Đầu tư, bộ Giáo dục và đào tạo…là các cơ quan phối hợp chỉ đạo
thực hiện.
Ủy ban nhân dân các Thành phố, các sở, ban, ngành liên quan, Uỷ ban nhân

14



+ Nâng cao kiến thức, kỹ năng tư vấn, thống kê, thông tin thị trường lao
động, cung cấp tài liệu về nghề nghiệp và việc làm cho đội ngũ cán bộ Đoàn cơ

15


sở, cán bộ các Trung tâm Hướng nghiệp dạy nghề, Trung tâm Giới thiệu việc làm
của Đoàn thanh niên, các cộng tác viên.
+ Chỉ tiêu: Tổ chức tập huấn 60.000 lượt cán bộ Đoàn các cấp, thanh niên
về tư vấn học nghề và tạo việc làm.
- Đối tượng: Học sinh phổ thông và học sinh, sinh viên các hệ đào tạo,
thanh niên chưa có việc làm và thất nghiệp, các hộ gia đình và xã hội, cán bộ
Đoàn các cấp và đội ngũ cộng tác viên.
- Các giải pháp chủ yếu:
+ Thông tin, tư vấn về nghề nghiệp, việc làm mà thị trường lao động đang
cần; định hướng cho thanh niên tự đánh giá khả năng, tự lựa chọn và quyết định
nghề nghiệp của mình.
+ Tổ chức các hoạt động hướng nghiệp trong các trường phổ thông, kết hợp
hoạt động hướng nghiệp với đào tạo nghề nghiệp trong các cơ sở đào tạo.
+ Đội ngũ cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, hội phụ huynh học sinh tổ chức
các hoạt động định hướng, giáo dục nghề nghiệp cho học sinh phổ thông; tổ chức
các buổi diễn thuyết, nói chuyện chuyên đề của những người thành đạt cho thanh
niên, học sinh về nghề nghiệp và việc làm.
+ Phối hợp với các cơ quan tuyên truyền xây dựng các sản phẩm truyền
thông: xây dựng Chương trình “Thế giới nghề nghiệp” phát sóng hàng ngày trên
truyền hình; mở các chuyên mục "Học nghề - lập nghiệp" trên các báo viết; đưa
nội dung hướng nghiệp lên các trang thông tin điện tử của Đoàn, các báo điện tử,
trang thông tin của các Trung tâm Giới thiệu việc làm thanh niên.
+ Biên soạn, phát hành các tài liệu tuyên truyền về nghề nghiệp và việc làm; biên
tập và phát hành bản tin “Học nghề - Lập nghiệp” hàng tháng đến các cơ sở Đoàn; biên

+ Hàng năm có khoảng 700.000 lượt thanh niên được tư vấn về khởi sự
doanh nghiệp và lập nghiệp.
+ Tổ chức đào tạo tập trung cho 250.000 lượt thanh niên, trong đó ưu tiên hỗ
trợ thanh niên nông thôn, dân tộc thiểu số, sinh viên và thanh niên khuyết tật.
+ Hằng năm tổ chức được các giải thưởng về khởi nghiệp.
+ Xây dựng được mạng lưới khoảng 800 giảng viên để thực hiện mục tiêu
đào tạo của Dự án.
- Đối tượng: Thanh niên có nhu cầu lập doanh nghiệp, mở cơ sở sản xuất
kinh doanh, cán bộ Đoàn các cấp, các công ty, doanh nghiệp, các hội nghề nghiệp,
các tổ chức chính trị - xã hội.
- Các giải pháp chủ yếu:
+ Tổ chức đào tạo tập huấn, hình thành mạng lưới giảng viên nguồn để triển
khai Dự án.
+ Tổ chức các khoá đào tạo tập trung cho thanh niên có nhu cầu khởi sự
doanh nghiệp và thanh niên là chủ doanh nghiệp.

17


+ Cung cấp kiến thức và đào tạo trực tuyến qua internet về khởi sự doanh
nghiệp.
+ Ký hợp đồng liên kết với các ngân hàng và tổ chức xã hội để lồng ghép các
chương trình đào tạo và tư vấn, hỗ trợ cho thanh niên vay vốn, lập nghiệp; tổ chức đối
thoại với cán bộ tín dụng cho thanh niên có nhu cầu lập nghiệp.
+ Tư vấn, hỗ trợ thanh niên khởi sự doanh nghiệp và lập nghiệp: tổ chức sàn
giao dịch việc làm, sàn giao dịch thương mại, hội chợ, tư vấn qua hộp thư thoại,
qua internet, trao đổi trực tiếp, truyền hình và đài tiếng nói, cung cấp tài liệu khởi
nghiệp.
+ Xây dựng chương trình, giáo trình đào tạo, bồi dưỡng, tư vấn pháp luật về điều
kiện thành lập và điều hành doanh nghiệp cho chủ doanh nghiệp là thanh niên.

trung vào các hoạt động: tổ chức tập huấn, cung cấp tài liệu nâng cao kiến thức về
nghề nghiệp và việc làm, kỹ năng tư vấn, kỹ năng triển khai các chương trình về
việc làm cho đội ngũ cán bộ các trung tâm; mở rộng các hoạt động thông tin thị
trường lao động; ứng dụng công nghệ thông tin trong giới thiệu việc làm cho
thanh niên đưa thông tin về việc làm lên các trang thông tin điện tử của Đoàn, xây
dựng các sàn giao dịch việc làm và hệ thống kết nối toàn bộ các trung tâm.
+ Tăng cường liên kết các Trung tâm Giới thiệu việc làm, các nhà trường, tổ
chức Đoàn, doanh nghiệp để giới thiệu học sinh thực tập và giới thiệu việc làm cho
thanh niên sau khi tốt nghiệp; phối hợp với Ban quản lý các khu công nghiệp, khu chế
xuất, các doanh nghiệp để giới thiệu thanh niên có tay nghề vào làm việc.
Kinh phí thực hiện: Ngân sách Nhà nước cấp thông qua Trung ương Đoàn
theo các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các bộ, ngành, cơ quan
liên quan xây dựng, trình ban hành, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các chính sách phục
vụ cho chương trình khuyến khích học nghề và tạo việc làm cho mọi đối tượng, trong
đó chú trọng cho thanh niên giai đoạn 2008 - 2015. Bao gồm 4 loại tín dụng ưu đãi
là: cho thanh niên vay vốn học nghề và đào tạo nghề; vay vốn đào tạo doanh nhân trẻ
và khởi sự doanh nghiệp; vay vốn đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; vay vốn
xây dựng, nâng cấp các cơ sở dạy nghề thuộc các thành phần kinh tế.
Tổ chức Đoàn thanh niên thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ sau:
- Mục tiêu:
+ Làm cho thanh niên hiểu được cơ hội vay vốn để học nghề, lập nghiệp.
+ Lựa chọn đúng đối tượng thanh niên cho vay vốn.
+ Giúp thanh niên xây dựng được dự án vay vốn theo đúng quy định.
- Đối tượng:
+ Là thanh niên có nhu cầu vay và được vay vốn.
+ Các cơ sở dạy nghề, tạo việc làm cho nhiều thanh niên.
- Nhiệm vụ:

19